Holly Meyer, trong bản tin ngày 18 tháng 7 năm 2026 của Associated Press, nhận định rằng: Đối với những người Công Giáo duy truyền thống thờ phượng tại các nhà thờ trực thuộc Hội Thánh Pi-ô X ly khai, Thánh lễ Chúa nhật giờ đây đi kèm với một câu hỏi đặc biệt.
Các linh mục và giám mục của họ đã bị vạ tuyệt thông sau khi phong trào cực đoan cánh hữu Công Giáo phạm phải điều mà Vatican coi là một trong những tội ác nghiêm trọng nhất của đức tin: phá vỡ sự hiệp nhất của Giáo hội bằng cách tấn phong giám mục mà không có sự đồng ý của Giáo hoàng. Vatican nói rằng người Công Giáo nên ngừng tham dự các buổi lễ thờ phượng và hoạt động của nhóm ly khai, và rằng một số bí tích do các linh mục của hội cử hành là bất hợp pháp và không thành sự.
Tuy nhiên, bên trong các nhà thờ của hội, cuộc sống bình thường phần lớn vẫn tiếp diễn. Các nghi lễ Thánh lễ La-tinh cổ vẫn được cử hành, các lễ rửa tội được thực hiện, các trại hè và các cuộc hành hương vẫn diễn ra, và một số tín hữu nói rằng họ không có ý định rời bỏ.
Các lễ tấn phong hai tuần trước đã gây ra một cuộc khủng hoảng cho Đức Giáo Hoàng Leo XIV vì sự nhấn mạnh của ngài vào sự hiệp nhất trong Giáo hội. Vị giáo hoàng người Mỹ đặc biệt hướng tới cánh bảo thủ và truyền thống của Giáo hội, những người mà trong nhiều khía cạnh đã bị xa lánh trong triều đại của Giáo hoàng Phanxicô.
Hậu quả từ việc bị vạ tuyệt thông vẫn chưa rõ ràng.
Một số giám mục ở Hoa Kỳ đang lặp lại lời cảnh báo của Tòa Thánh đối với các tín hữu của hội, kêu gọi họ chuyển sang các nhà thờ liên kết với Rome.
“Để đón nhận sự hiệp nhất mà Chúa Kitô kêu gọi là để gắn bó với cây nho và hiệp thông với Đức Giáo Hoàng Leo XIV và hàng giáo phẩm của Giáo Hội Công Giáo,” Tổng giám mục San Antonio Gustavo García-Siller đã viết cho tổng giáo phận của mình.
Chỉ thị của ngài lặp lại tuyên bố ly giáo và sắc lệnh vạ tuyệt thông được ban hành ngày 2 tháng 7 bởi văn phòng giáo lý của Vatican chống lại Hội Thánh Piô X, còn được gọi là SSPX, có khoảng 750 linh mục.
Liệu người Công Giáo có đáp lại lời kêu gọi đó? Điều đó phần lớn phụ thuộc vào nơi mà các tín hữu cảm thấy gắn bó nhất, theo R. Andrew Chesnut, chủ nhiệm khoa Nghiên cứu Công Giáo tại Đại học Virginia Commonwealth.
Ông nói: “Những người theo SSPX lâu năm thường nhìn nhận những tuyên bố như vậy qua lăng kính của cuộc xung đột kéo dài hàng thập niên với các nhà chức trách Giáo hội, và do đó ít có khả năng bị thuyết phục hơn.”
Hội này được thành lập để phản đối những cải cách hiện đại hóa của Công đồng Vatican II, mà họ cho là đầy rẫy những lạc giáo và sai lầm. Công đồng những năm 1960 đã cách mạng hóa mối quan hệ của Giáo hội với người Do Thái và các tôn giáo khác, ủng hộ tự do tôn giáo cho tất cả mọi người, và cho phép cử hành Thánh lễ bằng ngôn ngữ hàng ngày của người dân, thay vì tiếng La-tinh.
Các lãnh đạo SSPX coi hội này như người bảo vệ kiên cường truyền thống của Giáo hội, và họ đã bảo vệ việc tấn phong ngày 1 tháng 7 của hội là cần thiết để cứu rỗi các linh hồn. Hội cũng đặt câu hỏi về tính đúng đắn của các biện pháp trừng phạt từ Vatican.
Chesnut cho biết phản ứng từ các lãnh đạo hội “rất nhất quán” với những lần xung đột trước đây với Rome. Các linh mục đã trấn an các tín hữu rằng sứ mệnh của họ trong việc bảo tồn phụng vụ Công Giáo truyền thống không thay đổi.
Hội đã kháng cáo sắc lệnh của Vatican, và người phát ngôn khu vực Hoa Kỳ, James Vogel, cho biết còn quá sớm để đánh giá tác động của nó. Hiện tại, các Thánh lễ và các hoạt động khác vẫn tiếp tục.
“Tôi nghĩ nhiều người vẫn tiếp tục giữ vững những gì họ đã làm,” ông nói.
Điều đó không có gì đáng ngạc nhiên, theo Mike Lewis, biên tập viên quản lý của Where Peter Is, một trang web bình luận Công Giáo ủng hộ các Đức Giáo Hoàng Phanxicô và Leo.
“Chúng ta đang nói về những cộng đồng về cơ bản đã tách biệt trong 30 đến 40 năm. Cuộc sống gia đình và xã hội của mọi người đều gắn liền với phong trào này,” ông nói.
Một số tín hữu truyền thống chọn cách kiên định hơn.
Mối quan hệ của Jim De Piante với Hội Thánh Pi-ô X rất sâu sắc. Cha mẹ ông đã giúp đưa phong trào đến Bắc Carolina, và ông là thành viên của nhà thờ Thánh Anthony Padua, một nhà thờ liên kết với hội gần Charlotte, nơi đã mua đất để xây dựng khuôn viên mới một tuần sau khi các vụ vạ tuyệt thông diễn ra.
Nếu có điều gì, thì các vụ vạ tuyệt thông càng khiến ông muốn “giữ gìn truyền thống hơn nữa”.
“Nhà thờ Thánh Anthony mang đến cho tôi các bí tích truyền thống trong cùng một đức tin đã tạo nên mọi vị thánh vĩ đại trong suốt lịch sử,” De Piante nói. Ông cảm thấy đó là trách nhiệm của mình để bảo tồn đức tin đó cho các thế hệ tương lai.
Mặc dù không lo lắng, De Piante biết những người khác đang lo lắng, đặc biệt là những người mới tham gia, và ông đã hướng dẫn các tín hữu SSPX trong phạm vi ảnh hưởng của mình. Ông nhận thấy số người tham dự tại nhà thờ Thánh Anthony giảm nhẹ, nơi thu hút vài trăm người đến dự lễ Chúa nhật, và biết những gia đình đang hoang mang và một số người không có ý định quay lại. De Piante đã tham dự lễ tấn phong các giám mục mới ở Thụy Sĩ, và nói rằng ông vẫn lạc quan về tương lai của hội.
Vatican kêu gọi người Công Giáo trở về ‘nhà’ hoặc đối diện với nhiều hậu quả
Khi Hội Thánh Thánh Piô X phong chức cho các giám mục đó, Vatican coi đó là một hành động ly giáo, một sự phá vỡ sự hiệp nhất của Giáo hội dẫn đến việc vạ tuyệt thông đối với các giám mục và linh mục của SSPX. Các tín hữu của hội cũng được cảnh báo rằng họ cũng sẽ phải đối diện với những hình phạt khắc nghiệt nhất của Giáo hội nếu họ “chính thức tuân thủ” nhóm này.
Vạ tuyệt thông là một hình phạt hoặc sự khiển trách “có tính chất chữa lành” có thể được dỡ bỏ. Những người bị vạ tuyệt thông không bị đuổi khỏi Giáo hội mà chỉ bị cấm tham gia một số hoạt động của Giáo hội.
Các giám mục như Frank J. Caggiano của Giáo phận Bridgeport, Connecticut, đang mời các tín hữu của hội trở về “nhà”. Trong một bức thư gửi cho giáo phận của mình, ngài lưu ý rằng vạ tuyệt thông không áp dụng cho những người chấp nhận quyền uy của Giáo hoàng và tham dự các nhà thờ của SSPX chỉ để thờ phượng.
Tuy nhiên, chống lại Giáo hoàng không phải là một tội lỗi nhỏ. Giữ lòng trung thành với hội “có nghĩa là cùng chia sẻ sự ly khai khỏi Người kế vị Thánh Phêrô”, Caggiano cảnh báo.
Những tín hữu khác của SSPX đang đối mặt với “khủng hoảng lương tâm”.
Ross McKnight đang vật lộn với những gì cần làm tiếp theo.
Được thu hút đến với hội trong đại dịch COVID-19, ông và gia đình tận hưởng cộng đồng duy truyền thống, hỗ trợ của một nhà thờ SSPX gần đó ở Lacombe, Louisiana. Ông nghĩ rằng khá nhiều người, giống như ông, đang trải qua “khủng hoảng lương tâm”.
“Chúng tôi không muốn bỏ rơi họ trong giờ phút đen tối của họ,” ông nói. “Đồng thời, đó không phải là nhiệm vụ hàng đầu của chúng tôi. Nhiệm vụ hàng đầu không phải là đối với bất cứ cá nhân cụ thể nào và/hoặc nhóm linh mục nào. Vì vậy, tôi nghĩ đó là nguồn gốc của sự xung đột.”
García-Siller, tổng giám mục ở Texas, đã chỉ thị cho các tín hữu Công Giáo không tham dự chi nhánh địa phương của hội, và nói rằng ngài sẽ không còn cho phép các linh mục SSPX chủ trì các lễ cưới hoặc phục vụ trong tổng giáo phận nữa.
Nhưng các buổi lễ thờ phượng được phát trực tiếp cho thấy đời sống nhà thờ vẫn tiếp diễn tại nhà thờ Thánh Giuse, cũng như tại các nhà thờ khác của hội.
Trong Thánh lễ Chúa nhật đầu tiên sau khi các giáo dân bị vạ tuyệt thông, Cha Stephen Zigrang đã điểm qua những thông báo thường nhật hơn — bảo trì nhà thờ, quyên góp đặc biệt, lễ rửa tội — trước khi trấn an giáo dân rằng không cần phải thay đổi.
“Vấn đề là, tất nhiên, gia đình, bạn bè,” Cha Zigrang nói, người đã từ chối yêu cầu phỏng vấn của hãng tin AP. “Họ sẽ nhìn chúng ta với ánh mắt khó hiểu. Nhưng chỉ cần mỉm cười thôi, phải không? Nói rằng, ‘Chúng tôi thích Thánh lễ truyền thống… Các bạn nên đến thử xem.’”