Các ký giả Nicole Winfield, Nayara Batschke Và Isabel Debre của hãng tin A.P., ngày 7 tháng 11 năm 2026, đánh đi từ Montevideo, Uruguay bản tin sau đây:

Ba tuần sau ca phẫu thuật ung thư phổi, hôm thứ Sáu, Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã bắt đầu chuyến công du ba quốc gia tại Mỹ La-tinh. Ngài chia sẻ rằng bản thân cảm thấy khỏe hơn vẻ bề ngoài, đồng thời cho biết sự hồi phục nhanh chóng này là nhờ ơn Chúa, các bác sĩ giỏi và lối sống lành mạnh của ngài.

Vị Giáo hoàng 71 tuổi đã đặt chân đến Montevideo, Uruguay — quốc gia có tư tưởng thế tục nhất tại Mỹ La-tinh — sau chuyến bay kéo dài 13 tiếng rưỡi từ Rome. Trên chuyến bay này, ngài thừa nhận rằng đã có “một số người” nghi ngờ liệu ngài có đủ sức thực hiện chuyến đi đầy vất vả kéo dài 12 ngày này hay không.

“Tôi thú thật rằng ngay từ ngày đầu tiên, tôi đã không hề nghi ngờ và tin chắc rằng chuyến đi này phải được thực hiện,” ngài nói với các phóng viên trên chuyên cơ.

Như để chứng minh điều đó, ngài bắt tay ngay vào công việc. Tại Montevideo, đám đông khổng lồ đã đổ ra đường khi ngài xuất hiện trên chiếc xe chuyên dụng (popemobile) với thiết kế mở. Vatican ước tính có khoảng 30,000 người đã có mặt để chào đón ngài và tham dự sự kiện đầu tiên tại thành phố này.

“Đức Giáo Hoàng Leo, Uruguay luôn bên ngài!” đám đông hô vang.

Bất chấp hành trình dài, vị Đức Giáo Hoàng 71 tuổi vẫn tỏ ra rất khỏe khoắn khi đến Quảng trường Độc lập (Plaza Independencia) để tham dự lễ đón tiếp chính thức và có bài phát biểu ngoài trời trong một buổi chiều đầy gió. Ngài chào đón Tổng thống Uruguay Yamandú Orsi cùng các quan chức chính phủ, nở nụ cười rạng rỡ trong khi những lá cờ của Uruguay và Tòa thánh Vatican bay phấp phới phía sau.

Ngài tiếp tục tham gia sự kiện lớn thứ hai tại nhà thờ chính tòa Montevideo, chủ trì buổi kinh chiều kết thúc vào lúc 9 giờ tối theo giờ địa phương (tức nửa đêm theo giờ Rome). Trong những lời phát biểu bằng tiếng Tây Ban Nha gửi tới ông Orsi, Đức Leo đã ca ngợi sự phát triển của Uruguay, đồng thời khéo léo nhắc lại di sản Công Giáo của quốc gia này. Qua đó, ngài mong muốn giới thiệu đức tin Công Giáo đến 3.5 triệu người dân nơi đây như một phương cách để đối diện với những thách thức đương thời – đây cũng là mục tiêu trọng tâm trong chuyến thăm kéo dài ba ngày của ngài.

Ngài nhấn mạnh rằng nhà nước có nghĩa vụ chăm lo cho người dân, từ người trẻ đến người già. Đây là một cách ám chỉ đến các chính sách cởi mở về phá thai tại Uruguay, cũng như việc hợp pháp hóa cái chết được hỗ trợ (assisted dying) vào năm 2025 – cả hai vấn đề này đều đi ngược lại với giáo lý Công Giáo.

“Mỗi người đều có trách nhiệm đảm bảo rằng mọi cá nhân có thể sống trong phẩm giá, nhận được sự chăm sóc cần thiết và được đồng hành cho đến khi kết thúc cuộc đời một cách tự nhiên,” Đức Leo phát biểu. Cách diễn đạt này sử dụng thuật ngữ của Vatican nhằm thể hiện lập trường phản đối của Giáo hội đối với việc trợ tử (an tử).

Một quốc gia với nền tảng thế tục sâu xa

Mỹ La-tinh là nơi sinh sống của khoảng 40% trong tổng số 1.4 tỷ tín hữu Công Giáo trên toàn thế giới, nhưng Uruguay lại được coi là quốc gia có tính thế tục cao nhất khu vực. Tại đây, chỉ một phần nhỏ những người tự nhận là tín hữu Công Giáo thực sự tham dự Thánh lễ thường xuyên.

Tính thế tục của Uruguay bắt nguồn từ sự yếu thế của Giáo hội trong thời kỳ thuộc địa. Do không có vàng hay bạc để khai thác, Tây Ban Nha chỉ coi vùng đất với các trang trại chăn nuôi gia súc này như một vùng đệm chống lại Brazil (thuộc Bồ Đào Nha) và không chú trọng phát triển định cư. Montevideo mãi đến thập niên 1720 mới được thành lập – muộn hơn khoảng hai thế kỷ so với Mexico City hay Lima.

Với số lượng linh mục ít ỏi và không có giám mục địa phương, Giáo hội tại đây đã không thể trở thành một thể chế quyền lực như ở những nơi khác trong đế chế Tây Ban Nha. Gerardo Caetano, một nhà sử học người Uruguay, nhận định: “Uruguay được khai phá muộn, và điều đó khiến Công Giáo trở nên yếu thế hơn.”

Theo Luis Bahamondes, giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Do Thái thuộc Đại học Chile, nguồn gốc của sự tách biệt giữa nhà nước và giáo hội có thể bắt nguồn từ thế kỷ 19, đặc biệt là thông qua sự lan tỏa của các tư tưởng tự do từ các trí thức châu Âu – những người coi tôn giáo là biểu hiện của sự lạc hậu hoặc thiếu tính duy lý. Quá trình này thậm chí còn bao gồm việc đổi tên một số ngày lễ để phản ánh tính chất thế tục của chúng—chẳng hạn như “Ngày Gia đình” và “Tuần lễ Du lịch”—cho thấy rằng “sức ảnh hưởng vốn có của Công Giáo không còn chỗ đứng trong khuôn khổ chính thức của nhà nước,” Bahamondes nói thêm.

Kể từ đó, Uruguay đã trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới hợp pháp hóa cần sa cho mục đích giải trí, quốc gia thứ hai ở Mỹ La-tinh phi hình sự hóa việc phá thai, và quốc gia thứ ba ở châu Mỹ hợp pháp hóa hôn nhân đồng tính.

Gần đây hơn, Uruguay trở thành quốc gia đầu tiên trong khu vực thông qua luật về hỗ trợ chấm dứt sự sống, bất chấp sự phản đối mạnh mẽ từ Giáo Hội Công Giáo.

“Chúng tôi vẫn không hiểu tại sao ngài lại chọn Uruguay, vì đây là một quốc gia thế tục, nhưng chúng tôi hy vọng ngài sẽ để lại một điều gì đó tích cực,” bà Mary Fernández chia sẻ trong khi thưởng thức món trà mate—thức uống được người Uruguay vô cùng yêu thích—bên bờ sông, trong lúc chờ đợi Đức Leo đến.

Khi ngài thực sự đặt chân đến thị trấn, đông đảo người dân Uruguay đã đứng dọc theo lộ trình đoàn xe đi qua, reo hò cuồng nhiệt khi ngài lướt qua trên chiếc xe dành riêng cho Đức Giáo Hoàng. Ngài ân cần hôn những em bé được trao tận tay mình và đón nhận chìa khóa thành phố từ thị trưởng Montevideo; tất cả những điều đó cho thấy ít nhất là sự quan tâm dành cho chuyến thăm cũng như sự tôn trọng đối với vai trò của ngài.

“Tôi cảm thấy rất vui và tin chắc rằng chuyến thăm của ngài sẽ mang lại cho chúng tôi nhiều vận may cùng vô vàn phước lành,” bà Marie Hernández, một người Công Giáo 75 tuổi đã nghỉ hưu, bày tỏ. “Chúng tôi là một quốc gia thế tục, và thật sự rất tuyệt vời khi chứng kiến sự đoàn kết giữa tất cả các tôn giáo, dù là Công Giáo hay các tôn giáo khác.”

Đức Giáo Hoàng Leo cho biết Giáo Hội Công Giáo đặc biệt cam kết chăm sóc tất cả những ai đang gặp khó khăn.

Ngài nói: “Trong nỗ lực chung này, Giáo hội đóng góp một điều độc đáo của riêng mình: một niềm hy vọng không bao giờ phai nhạt ngay cả khi các nguồn lực của con người đã cạn kiệt. Niềm hy vọng ấy nhắc nhở những ai đang trải qua thử thách rằng cuộc đời họ vẫn luôn giữ được ý nghĩa và giá trị, rằng họ không hề đơn độc, và ngay cả trong những thời khắc tăm tối nhất, họ vẫn luôn được Thiên Chúa yêu thương.”

Những câu hỏi về sức khỏe trở thành tâm điểm trong các cuộc trò chuyện trên chuyến bay

Chuyến tông du Mỹ La-tinh này là hành trình dài nhất và xa nhất kể từ khi Đức Đức Giáo Hoàng Leo bắt đầu sứ vụ. Chuyến đi diễn ra trong bối cảnh vị Giáo hoàng 71 tuổi này vẫn đang trong quá trình hồi phục sau ca phẫu thuật ngày 13 tháng 10 nhằm loại bỏ khối u ung thư ở phổi phải.

Chia sẻ với các phóng viên trên chuyến bay đến Uruguay, Đức Đức Giáo Hoàng Leo bày tỏ ngài “rất vui khi có mặt tại đây” và cảm thấy biết ơn vì đã có thể thực hiện chuyến đi này. Sau Uruguay, ngài sẽ đến Argentina và cuối cùng là Peru – nơi ngài từng dành hai thập niên phục vụ với tư cách là một giám mục truyền giáo.

Đức Giáo Hoàng Leo cho biết sự hồi phục của ngài là nhờ “tin tưởng vào Thiên Chúa, nhờ các bác sĩ và phẫu thuật viên giỏi, và trên hết, tôi nghĩ là nhờ một lối sống lành mạnh.”

Khi được hỏi liệu ngài có cảm thấy khỏe như vẻ bề ngoài hiện tại hay không, ngài hóm hỉnh đáp: “Có lẽ còn khỏe hơn thế nữa.” Các quan chức giáo hội tại Uruguay bày tỏ sự ngạc nhiên trước lòng nhiệt thành mà chuyến thăm này khơi dậy trong cộng đồng tín hữu – đặc biệt là sau khi Đức Giáo Hoàng Leo phải nhập viện. Theo các báo cáo, vé tham dự buổi canh thức cầu nguyện của ngài tại sân vận động Centenario ở Montevideo đã được tiêu thụ hết sạch chỉ trong vòng hai ngày.

Vị Giáo hoàng gần nhất từng đến thăm Uruguay là Thánh Gioan Phaolô II vào năm 1988.

Ông Guzmán Carriquiry, một người Uruguay từng đứng đầu Ủy ban Giáo hoàng về Mỹ La-tinh tại Vatican, nhận định: “Dường như sự hiện diện của Đức Giáo Hoàng đang tạo ra một sự thay đổi, dần dần vén bức màn vốn luôn che đậy và làm lu mờ truyền thống Công Giáo – nền tảng đặt định nên quốc gia này.”

Andrew Chesnut, chủ nhiệm chương trình nghiên cứu Công Giáo và là chuyên gia về giáo hội Mỹ La-tinh tại Đại học Virginia Commonwealth, cho biết ông không ngạc nhiên khi chuyến thăm của Đức Giáo Hoàng Leo tạo nên làn sóng hưởng ứng mạnh mẽ và nhận được sự chào đón nồng nhiệt.

Tuy nhiên, ông lưu ý: “Điều đó không nhất thiết đồng nghĩa với việc số lượng giáo dân đến nhà thờ sẽ tăng lên. Nếu mục tiêu bao quát là tái sinh Công Giáo tại khu vực vốn được coi là ‘đậm chất Công Giáo’ nhất thế giới này, thì Uruguay có lẽ là một trường hợp khó cứu vãn – tình trạng này đã kéo dài suốt nhiều thập niên qua.”