Michelle La Rosa của tạp chí The Pillar, ngày 17 tháng 10 năm 2026, loan tin: Các giám mục Công Giáo Thụy Sĩ, cùng với các nhà lãnh đạo Kitô giáo khác tại quốc gia này, đã ban hành các hướng dẫn về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Những hướng dẫn này xuất phát từ mối quan ngại về tác động của AI đối với con người và các mối quan hệ giữa người với người.

Mặc dù các hướng dẫn này chặt chẽ và toàn diện hơn nhiều so với những hướng dẫn từ các giáo phận tại Hoa Kỳ, các giám mục Thụy Sĩ chia sẻ với tờ The Pillar vào thứ Sáu rằng, chính AI cũng đã được sử dụng một cách “có chủ đích” trong quá trình soạn thảo các văn bản này.

“Là những thực thể có khả năng thiết lập các mối quan hệ, con người phát triển thông qua sự tương tác với môi trường xung quanh; đồng thời, họ cũng bị định hình bởi chính những gì họ sáng tạo ra. Điều này cũng đúng với các công cụ và kỹ thuật: chúng không bao giờ chỉ là những phương tiện trung lập, mà luôn có tác động qua lại đối với chính người sử dụng chúng,” trích bản dịch tiếng Anh của tài liệu này.

Tuyên bố chung với tiêu đề “Nhân loại trong Kỷ nguyên Kỹ thuật số” đã được công bố vào thứ Hai bởi Hội đồng Giám mục Thụy Sĩ, Hội đồng Giáo hội Tin Lành Thụy Sĩ, Giám mục cùng Hội đồng Công nghị của Giáo Hội Công Giáo Kitô giáo Thụy Sĩ, cùng đại diện từ tổ chức ô dù Freikirchen.ch và Liên minh Tin Lành Thụy Sĩ (SEA).

Tài liệu nhấn mạnh rằng việc phát triển các Kỹ thuật AI “không chỉ thay đổi những gì chúng ta làm, mà còn thay đổi cách chúng ta nhận thức, suy nghĩ, ra quyết định, giao tiếp và tương tác với nhau.”

“Do đó, tiêu chuẩn đánh giá không chỉ dừng lại ở việc kết quả đó có hữu ích hay không, mà quan trọng hơn là việc sử dụng kỹ thuật đó tác động thế nào đến con người: liệu nó có thúc đẩy sự phát triển bản thân, giúp con người trở nên tự chủ, sáng tạo và thận trọng hơn—hay ngược lại, nó lại cản trở chính những điều đó.”

Trong những tháng gần đây, các giám mục tại nhiều quốc gia đã phải đối diện với vấn đề sử dụng trí tuệ nhân tạo, cũng như cân nhắc mức độ cần thiết của việc quản lý kỹ thuật này.

Tại Hoa Kỳ, các giáo phận đã công bố hướng dẫn về chủ đề này thường tập trung chủ yếu vào việc công khai sử dụng AI và các vấn đề liên quan đến quyền riêng tư dữ liệu.

Tuyên bố từ phía Thụy Sĩ không chỉ đồng tình với các nguyên tắc trên mà còn bổ sung thêm những khía cạnh khác. Đặc biệt, văn bản này bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về việc sử dụng AI có thể ảnh hưởng như thế nào đến bản chất nhân bản của chính những người tham gia sử dụng nó. Họ cảnh báo rằng: “Mối nguy hiểm sâu xa nhất của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) không nằm ở việc máy móc có khả năng làm được quá nhiều, mà nằm ở chỗ con người tự nguyện từ bỏ quyền tự do và trách nhiệm của chính mình — dù là do cam chịu trước một sự phát triển được cho là tất yếu, hay vì muốn tìm sự tiện lợi từ một kỹ thuật giúp trút bỏ phần lớn gánh nặng trên vai họ.”

Một số công cụ phát hiện AI được The Pillar sử dụng cho thấy các hướng dẫn này đã được soạn thảo với sự tham gia đáng kể của AI.

Khi được hỏi, một đại diện của Hội đồng Giám mục Thụy Sĩ cho biết các công cụ AI đã được chủ động sử dụng trong một số khâu xây dựng các hướng dẫn này.

Vị đại diện chia sẻ với The Pillar rằng các công cụ AI đã “hỗ trợ quá trình nghiên cứu và phân tích ban đầu về các tuyên bố của Giáo hội cũng như các văn bản thế tục và hướng dẫn đạo đức hiện có liên quan đến AI. Trên cơ sở đó, một nhóm công tác đại kết đã thảo luận, sửa đổi đáng kể và phát triển khung nội dung ban đầu dưới góc độ thần học. Sau đó, bản dự thảo hoàn chỉnh đã được xem xét thông qua một quy trình tham vấn rộng rãi hơn, với hơn 200 ý kiến đóng góp được tích hợp vào các bản sửa đổi.”

Ngài nói thêm: “Các công cụ AI cũng được sử dụng trong giai đoạn biên tập cuối cùng để cải thiện tính nhất quán về ngôn ngữ, tinh chỉnh cách diễn đạt và hỗ trợ đảm bảo chất lượng.” Ngài cho biết thêm rằng AI còn được sử dụng trong công tác dịch thuật và xây dựng trang web.

Vị đại diện khẳng định: “Do đó, AI đóng vai trò là một công cụ làm việc quan trọng. Tuy nhiên, việc suy ngẫm về thần học và đạo đức, việc lựa chọn và cân nhắc các quan điểm, cũng như toàn bộ trách nhiệm đối với văn bản cuối cùng vẫn thuộc về nhóm công tác đại kết cùng các giáo hội và tổ chức tham gia. Điều này phản ánh một nguyên tắc cốt lõi của chính các hướng dẫn này: AI có thể hỗ trợ và làm phong phú thêm công việc của con người, nhưng sự phán đoán và trách nhiệm của con người không được phép ủy thác cho kỹ thuật.”

Trong tài liệu này, các nhà lãnh đạo tôn giáo tại Thụy Sĩ bác bỏ những quan điểm coi AI là “sự cứu rỗi” hoặc “thảm họa”.

Họ cho rằng cả hai cách tiếp cận này đều “biến kỹ thuật thành chủ thể thực sự của lịch sử, còn con người chỉ trở thành những khán giả đứng nhìn một sự phát triển dường như là tất yếu. Như vậy, họ đã che khuất nhiệm vụ thực sự của thời đại ngày nay: đó là định hình sự phát triển công nghệ một cách đầy trách nhiệm.”

Thay vào đó, các Kitô hữu nên đón nhận một quan điểm “đặt niềm tin vào sự hiện diện đầy năng quyền của Thiên Chúa, từ đó coi trọng con người với quyền tự do và trách nhiệm của chính họ,” họ nhấn mạnh. Các nhà lãnh đạo tôn giáo nhận thấy tiềm năng to lớn của trí tuệ nhân tạo trong nhiều lĩnh vực, bao gồm phân tích dữ liệu và nghiên cứu. Họ đặc biệt lưu ý đến khả năng của công nghệ này trong việc hỗ trợ “những người khuyết tật, người gặp rào cản ngôn ngữ hoặc có trình độ học vấn hạn chế có thể tham gia vào đời sống giáo hội, xã hội và chính trị.”

Tuy nhiên, họ cũng chỉ ra rằng các hệ thống này được “huấn luyện dựa trên dữ liệu phản ánh những định kiến của con người.” …và những định kiến văn hóa, đồng thời có thể duy trì các khuôn mẫu rập khuôn cùng những bất công.” Họ lưu ý rằng trí tuệ nhân tạo (AI) được biết đến là tác nhân thúc đẩy các “buồng vang” (nơi người dùng chỉ tiếp xúc với những quan điểm giống mình), đưa ra các câu trả lời được định sẵn cho các câu hỏi, và cung cấp thông tin không chính xác.

Các nhà lãnh đạo tôn giáo tại Thụy Sĩ nhấn mạnh rằng con người được tạo ra để hướng tới các mối quan hệ.

“Đời sống con người diễn ra chủ yếu trong các mối quan hệ… con người gặp gỡ nhau với tư cách là những cá nhân hữu hình, dễ bị tổn thương và mang trong mình bề dày lịch sử, cùng tồn tại trong những bối cảnh sống chung. Những cuộc gặp gỡ như vậy mở ra những khoảnh khắc cộng hưởng, nơi con người có thể trải nghiệm về bản thân, về nhau và về Thiên Chúa.”

Tuy nhiên, họ cho biết, khi các hệ thống AI có thể bắt chước cách phát biểu của con người và xuất hiện như những chủ thể thông đạt độc lập—luôn sẵn sàng tương tác và tạo ra cảm giác về sự tương cảm [empathy] cũng như sự gần gũi về mặt cảm xúc—thì “chúng có thể cám dỗ con người rút lui vào những thế giới kỹ thuật số song hành.”

“Khi ảo tưởng này bị nhầm lẫn với thực tại, con người có thể bị lừa dối và lợi dụng ngay trong sự dễ bị tổn thương của chính mình, đặc biệt là khi họ đang cảm thấy cô đơn hoặc cần được bảo vệ.”

Một mối quan tâm khác được các nhà lãnh đạo tôn giáo nêu ra là việc quá chú trọng vào năng suất. Điều này có thể dẫn đến hệ quả là con người bị đánh giá dựa trên khả năng tạo ra sản phẩm, đồng thời những cá nhân mà sự tồn tại của họ bị coi là “gánh nặng” lại dễ dàng bị xem nhẹ hoặc bỏ quên.

“Chính vì con người dễ bị tổn thương nên họ mới có thể chăm sóc lẫn nhau; vì thời gian của con người là hữu hạn nên các quyết định và mối quan hệ mới trở nên đầy ý nghĩa; và vì con người không thể tự đảm bảo sự an toàn tuyệt đối cho cuộc sống của mình, nên niềm tin và hy vọng trở thành nền tảng cho sự tồn tại của con người. Do đó, tính hữu hình, sự dễ bị tổn thương và tính hữu hạn không chỉ đơn thuần là những hạn chế của đời sống con người, mà đồng thời còn là những điều kiện tiên quyết để con người phát triển một cách trọn vẹn.” Các nhà lãnh đạo tôn giáo tại Thụy Sĩ chỉ ra rằng lĩnh vực giáo dục là nơi chứa đựng cả những triển vọng đầy hứa hẹn lẫn những rủi ro tiềm ẩn đối với các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Họ cho biết, AI có thể “giúp con người tiếp cận tri thức, khơi dậy sự sáng tạo và thách thức những nhận định của chính mỗi cá nhân”. Họ cũng nhấn mạnh khả năng của AI trong việc “phá vỡ những quan điểm hạn hẹp” và cung cấp các công cụ học tập linh hoạt, thích ứng.

Tuy nhiên, họ đặt câu hỏi về hệ quả của việc để trí tuệ nhân tạo thay thế quá trình tư duy và sáng tạo của con người.

Họ nhận định: “Những ai phó mặc hoàn toàn việc đặt câu hỏi, tiếp nhận và diễn giải cho các hệ thống khác sẽ bỏ qua chính những quá trình hình thành nên nhân cách và khả năng phán đoán. Họ cũng đánh mất những trải nghiệm thiết yếu – vốn là nền tảng giúp chúng ta đối diện với các đổi mới công nghệ một cách thấu đáo và đầy trách nhiệm”.

Họ nói thêm: “Khi công việc soạn bài giảng, giảng dạy hay viết bài thuyết giáo bị phó mặc cho các hệ thống mà thiếu sự suy gẫm kỹ lưỡng – khiến nội dung được tạo ra một cách hiệu quả nhưng lại thiếu sự thấu hiểu sâu sắc, thiếu sự sở hữu cá nhân và thiếu cả quá trình trăn trở về mặt tâm linh – thì thông điệp của giáo hội sẽ mất đi chiều sâu và tính chân thực”.

Các nhà lãnh đạo tôn giáo nhấn mạnh cần đảm bảo rằng sự phát triển của AI không chỉ vì mục tiêu lợi nhuận, mà phải hướng tới lợi ích chung. Họ cũng cho rằng cần đánh giá các vấn đề về quyền lực, tác động đối với môi trường, cũng như các nguồn tài nguyên thiên nhiên mà trí tuệ nhân tạo tiêu thụ.

Họ kêu gọi các giáo hội tiếp tục tham gia vào cuộc đối thoại văn hóa xoay quanh trí tuệ nhân tạo, đồng thời cảnh báo rằng tác động của kỹ thuật AI đối với nhân loại phải là yếu tố then chốt trong các cuộc thảo luận này.

Họ khẳng định: “Những ai vì sự tiện lợi mà dần quen với việc từ bỏ quyền tham gia và quyền đưa ra phán đoán, thì theo thời gian, họ sẽ quên mất cách để khẳng định sự tự do của chính mình”.