“Liệu chúng ta có đang coi hôn nhân là một ơn gọi một cách nghiêm túc như cần thiết không?”

Edgar Beltrán của tạp chí The Pillar, ngày 17 tháng 10 năm 2026, cho biết: Những người tham dự hội nghị về tông huấn Amoris laetitia (Niềm vui Yêu thương) do Đức Giáo Hoàng triệu tập đã chia sẻ với The Pillar rằng, dù cuộc họp giữa các giám mục không giải quyết được những bất đồng về văn kiện này, nhưng nó đã làm nổi bật các quan điểm và ưu tiên khác nhau liên quan đến mục vụ của Giáo hội dành cho các cặp vợ chồng. Cũng theo đó, có khả năng Đức Giáo Hoàng Leo sẽ sớm ban hành một văn kiện mới về chủ đề này.

Cuộc họp kết thúc vào ngày 14 tháng 10. Những ngày cuối cùng diễn ra ngay sau khi Đức Giáo Hoàng Leo thông báo ngài sẽ trải qua một ca phẫu thuật phổi, và Vatican xác nhận rằng ngài đã được chẩn đoán mắc bệnh ung thư.

Theo yêu cầu của Đức Giáo Hoàng, nội dung các cuộc thảo luận phần lớn được giữ kín. Tuy nhiên, đa số người tham dự đều đồng ý rằng bầu không khí chung khá ôn hòa, không gây tranh cãi gay gắt.

Một ngày làm việc đã được dành riêng cho chủ đề nhạy cảm: “đồng hành cùng các gia đình trong những hoàn cảnh khó khăn”. Trong đó, các đại biểu đã thảo luận về một chú thích trong Amoris laetitia – phần nội dung từng được hiểu là mở đường cho các cặp đôi trong những hoàn cảnh hôn nhân không chuẩn mực được tiếp nhận các bí tích. Dù vậy, phần lớn thời gian trong suốt một tuần họp tập trung vào các khía cạnh khác, chẳng hạn như việc đồng hành cùng các cặp đôi và linh đạo hôn nhân.

Sau khi Đức Giáo Hoàng thông báo vào Chúa nhật rằng ngài sẽ phẫu thuật ung thư phổi trong tuần này, những người tham dự đã cùng hiệp ý cầu nguyện cho ngài sớm bình phục. Nhiều người chia sẻ với The Pillar rằng họ vẫn có thể thực hiện những cuộc đối thoại chân thành và cởi mở, ngay cả khi các cuộc thảo luận đó không đi đến một kết luận cụ thể nào.

Một chuyên gia tham dự cuộc họp chia sẻ với The Pillar: “Tôi mô tả các cuộc thảo luận là rất sôi nổi nhưng không hề xung đột. Đó không phải là một cuộc tranh luận, mà thiên về việc lắng nghe, bởi vì phương thức hiệp hành (synodal) vốn khuyến khích những trao đổi thân thiện”.

Vị chuyên gia này nói thêm: “Không phải là vấn đề gây tranh cãi về việc trao bí tích cho những người tái hôn bị bỏ qua, mà là các cuộc thảo luận đã mở rộng hơn thế; văn kiện này cùng việc áp dụng nó đã được xem xét một cách toàn diện”.

Tuy nhiên, một số người tham dự bày tỏ sự thất vọng vì cuộc họp thiếu đi sự rõ ràng hoặc định hướng cụ thể. “Tôi cho rằng vẫn còn sự mơ hồ xung quanh chương VIII [của văn kiện Amoris laetitia], cũng chính là sự mơ hồ mà chúng ta đã thấy cách đây 10 năm,” một vị giám mục người châu Phi tham dự cuộc họp chia sẻ với The Pillar. “Chúng ta chưa thảo luận đủ về sự hoán cải, về việc đền tội. Mọi thứ chỉ xoay quanh việc lắng nghe và đồng hành; nhưng lắng nghe không phải là mục đích tự thân—chúng ta lắng nghe với mục tiêu giúp cá nhân đó hoán cải. Chúng ta có thể chủ động tiếp cận mọi người ngay tại hoàn cảnh của họ, nhưng bản thân người đó cũng cần thực hiện một bước tiến hướng tới sự hoán cải. Người con hoang đàng đã tìm đến người Cha để xin tha thứ.”

“Cảm giác cứ như thể đang ở trong Thượng Hội đồng về tính hiệp hành vậy,” vị giám mục nhận xét. “Tôi không phản đối phương pháp hiệp hành; nó giúp các cuộc đối thoại diễn ra bình tĩnh hơn, và việc lắng nghe những trải nghiệm từ khắp nơi trên thế giới thực sự rất phong phú. Tuy nhiên, dường như họ đang áp đặt cùng một ngôn ngữ, cùng những chuyên gia đó, và cùng những cách tiếp cận như trong Thượng Hội đồng.”

“Mọi thứ có vẻ như được kiểm soát quá mức,” vị giám mục nói thêm.

Trong khi một số người kỳ vọng rằng cuộc họp sẽ củng cố cách diễn giải văn kiện Amoris laetitia theo hướng cho phép những người đang sống trong các mối quan hệ không theo chuẩn mực giáo luật được tiếp nhận các bí tích, thì một vị giám mục người Mỹ Latinh lại cho biết với The Pillar rằng đây “vẫn là một vấn đề còn bỏ ngỏ.”

“Thật quá khó để yêu cầu các linh mục thực hiện tiến trình phân định này. Đây là vấn đề cần thêm thời gian để chín muồi; dường như các bên vẫn còn quá khép kín trong lập trường của mình—cả những người chú trọng hơn đến khía cạnh mục vụ lẫn những người quan tâm sát sao hơn đến giáo luật,” vị giám mục nhận định.

Tuy nhiên, hầu hết những người tham dự được The Pillar tham khảo ý kiến đều đồng ý rằng ý định của Đức Giáo Hoàng không phải là sửa đổi hay diễn giải lại Amoris laetitia trong cuộc họp này, mà là đánh giá việc áp dụng văn kiện đó sau một thập niên.

“Đức Giáo Hoàng không muốn quay ngược thời gian,” Marcela Mazzini, một trong những chuyên gia được mời tham dự cuộc họp, chia sẻ với The Pillar. “Cuộc họp này không nhằm mục đích quay lại trạng thái trước khi có Amoris laetitia, mà là để đánh giá văn kiện này và nhìn nhận xem chúng ta đang ở đâu vào thời điểm hiện tại.” Mazzini, phó trưởng khoa thần học tại Đại học Công Giáo Argentina, cũng từng tham dự Thượng Hội đồng Giám mục về gia đình năm 2015 – sự kiện diễn ra trước khi văn kiện Amoris laetitia được công bố.

Bà chia sẻ thêm: “Không khí lần này cởi mở hơn và điềm tĩnh hơn so với năm 2015. Khi đó, chúng ta bàn về gia đình theo cách lý thuyết hơn, như thể chỉ có một kiểu ‘gia đình’ Kitô giáo duy nhất; còn hiện nay, tôi nghĩ đa số mọi người nhìn nhận gia đình một cách cụ thể, đúng như thực tế của chúng – với những tổn thương và sự mong manh.”

Mazzini nói tiếp: “Phương pháp làm việc có giúp đỡ, cuộc họp năm 2015 thường dẫn đến những tranh luận gay gắt trong các phiên họp toàn thể, thì phương pháp hiệp hành lần này lại đề cao tinh thần lắng nghe. Chẳng hạn, tôi thấy các giám mục chia sẻ với nhau về kinh nghiệm tại giáo phận mình, về các phong trào hỗ trợ mục vụ gia đình. Điều này thôi thúc các vị mời gọi những phong trào đó đến hoạt động tại giáo phận mình, hoặc khởi xướng các mô hình tương tự; cũng có những giám mục đã mời các cặp vợ chồng tham gia vào công tác đào tạo tại các chủng viện.”

Mazzini cũng cho biết, một phần trong ý định của Đức Giáo Hoàng là nhằm làm rõ rằng Amoris laetitia không phải là một sự đứt gãy trong giáo lý, mà là một sự tiếp nối. Điều này đã được ngài khẳng định khi nhắc đến hiến chế Gaudium et spes và tông huấn Familiaris consortio của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II trong bài phát biểu mở đầu của ngài.

Bà Mazzini nói thêm: “Amoris laetitia chưa bao giờ được dự định như một sự đứt gãy, và điều quan trọng là phải làm cho điểm này trở nên hoàn toàn rõ ràng. Nguyên tắc tiệm tiến (graduality) trong Amoris laetitia vốn đã có trong mục 34 của Familiaris consortio. Vì vậy, tôi cho rằng chúng ta đã quá tập trung vào vấn đề các bí tích, mà bỏ quên những khía cạnh khác cũng được Amoris laetitia đề cập đến. Văn kiện này kêu gọi các cặp đôi và linh mục cùng phân định những yếu tố như: mối quan hệ trước đó đã kết thúc như thế nào; ngay cả khi đã có tuyên bố hôn nhân vô hiệu, thì vẫn tồn tại nghĩa vụ công bằng đối với người kia, đặc biệt là khi họ đã có con chung.”

“Trong Tin Mừng, Chúa Giêsu vừa rất giàu lòng thương xót, vừa đưa ra những đòi hỏi rất cao; tôi nghĩ đó chính là điều mà Amoris laetitia mời gọi chúng ta thực hiện.”

Linh mục Shaji Kochuthara (dòng CMI), một chuyên gia khác được mời tham dự cuộc họp, chia sẻ với The Pillar rằng những tranh cãi ban đầu xoay quanh Amoris laetitia chủ yếu chỉ giới hạn trong phạm vi phương Tây.

“Tại Ấn Độ, ly hôn là chuyện hiếm, việc các cặp đôi sống chung trước hôn nhân cũng rất ít xảy ra; vì vậy, vào năm 2016, đây không phải là một chủ đề gây tranh cãi lớn, và văn kiện này đã được đón nhận mà không vấp phải nhiều phản đối. Một hiểu lầm cần được làm rõ là Amoris laetitia không cổ súy việc cho phép tất cả những người đang ở trong các hoàn cảnh hôn nhân không chuẩn mực được rước lễ; thay vào đó, chúng ta cần xem xét từng trường hợp cụ thể. Đây không phải là một giải pháp áp dụng đại trà cho mọi tình huống. Chúng ta đã thấy những cách tiếp cận khác nhau, nhưng vẫn cần thêm thời gian. Các văn kiện này cần thời gian để đi vào thực tiễn,” linh mục Kochuthara cho biết.

Vị linh mục nói thêm: “Các cuộc thảo luận thực chất tập trung nhiều hơn vào những khía cạnh khác. Chúng tôi bàn luận sâu về cách đồng hành cùng các cặp đôi trước và sau khi kết hôn. Cách thức này sẽ rất khác biệt tùy theo từng bối cảnh; chẳng hạn tại Ấn Độ, các hình thức hôn nhân do gia đình sắp đặt vẫn còn rất phổ biến, nhiều gia đình phải sống xa cách do di cư, vì vậy những thách thức vẫn luôn hiện hữu.” Một trong những chủ đề thảo luận chính là việc giáo lý cho các cặp đôi trước và sau khi kết hôn, cũng như sự tham gia của họ vào các cộng đoàn giáo xứ.

Một giám mục người Mỹ Latinh chia sẻ với tờ The Pillar: “Khi một thanh niên bước vào chủng viện, hay một thiếu nữ bước vào đời sống tu trì, họ phải trải qua một lộ trình đào tạo và phân định lâu dài, kéo dài từ sáu năm, thậm chí lên đến 13 hoặc 14 năm. Thế nhưng, đối với hôn nhân, chúng ta lại cho rằng các cặp đôi đã sẵn sàng chỉ sau một hoặc hai cuối tuần. Phải chăng chúng ta chưa thực sự coi hôn nhân là một ơn gọi với mức độ nghiêm túc cần thiết?”

Vị giám mục này nói thêm: “Các khóa chuẩn bị hôn nhân kéo dài quá mức thì không thực tế, nhưng chúng ta cần bắt đầu từ sớm, bằng cách giáo lý tốt hơn cho những người trẻ Công Giáo.”

Nhiều người tham dự đã thảo luận về khả năng mời gọi các cặp vợ chồng khác cùng tham gia vào công tác chuẩn bị hôn nhân và mục vụ gia đình.

Bà Mazzini chia sẻ thêm: “Chúng ta cần chuyển dịch từ một hoạt động mục vụ mang tính ‘chuẩn bị’ sang việc tiếp cận các gia đình ngay tại hoàn cảnh sống của họ; bắt đầu từ các nhóm giới trẻ, từ chính những gia đình hiện có trong cộng đoàn để quan tâm, chăm sóc họ.”

Bà nói: “Không có sự chuẩn bị cho hôn nhân nào tốt hơn là một gia đình hạnh phúc. Nếu chúng ta giúp các gia đình sống đời sống Kitô hữu — với sự đối thoại, tình yêu thương và lòng tha thứ — thì chính con cái họ đã được giáo lý về hôn nhân Kitô giáo ngay từ trong gia đình.”

Cha Kochuthara nhận định: “Chúng ta cần suy nghĩ lại về công tác chuẩn bị hôn nhân. Có lẽ sẽ hiệu quả hơn nếu các cặp vợ chồng dày dạn kinh nghiệm hoặc các phó tế đã lập gia đình gặp gỡ riêng từng cặp đôi đang trong giai đoạn chuẩn bị, thay vì chỉ dựa vào các khóa học chuẩn bị hôn nhân theo kiểu truyền thống. Hơn nữa, cần hiểu rằng sự đồng hành không chỉ dành riêng cho những thời điểm cụ thể như ngày cưới hay khi xảy ra khủng hoảng. Sự đồng hành phải là một tiến trình liên tục; các gia đình cần cảm nhận được sự hỗ trợ và quan tâm từ Giáo hội, bất kể họ có đang trải qua khủng hoảng hay không.”

Cha nói thêm: “Nếu họ không cảm thấy được hỗ trợ khi mọi việc vẫn đang tốt đẹp, thì làm sao họ có thể tìm đến Giáo hội để nhờ giúp đỡ khi gặp khó khăn?”

Theo dự kiến ban đầu, bản báo cáo tóm tắt sẽ được công bố khi cuộc họp kết thúc. Tuy nhiên, sau khi Đức Giáo Hoàng thông báo về ca phẫu thuật của mình, ban tổ chức cuộc họp cho biết nội dung cuộc họp sẽ được giữ kín cho đến khi Đức Giáo Hoàng Leo đọc xong và có cơ hội đích thân đưa ra những đóng góp nếu ngài muốn.

Hiện vẫn chưa rõ liệu bản báo cáo có được công bố hay Đức Giáo Hoàng có chỉnh sửa nội dung đó hay không, nhưng bà Mazzini chia sẻ với tờ The Pillar rằng bà kỳ vọng Đức Giáo Hoàng Leo cuối cùng sẽ tự mình soạn thảo một văn bản riêng.

Bà Mazzini cho biết: “Đó sẽ không phải là một tông huấn hay một văn kiện dài như vậy, mà ít nhất cũng là một bức thư chứa đựng những suy tư của chính ngài về bản báo cáo và các cuộc thảo luận đã diễn ra”.