BAØI CA CAÀN ÑUÙNG VÒ TRÍ

Tuïc ngöõ La tinh coù caâu :"Beân naøy daãy Pi-reâ-neâ thì ñuùng, nhöng beân kia daãy Pi-reâ-neâ laïi sai". Caâu noùi chuû yeáu neâu leân söï khaùc bieät veà phong tuïc taäp quaùn giöõa caùc daân toäc; thaäm chí giöõa caùc mieàn trong moät nöôùc, maø ngöôøi lòch thieäp caàn phaûi bieát ñeå öùng xöû cho ñuùng. Ví duï : ôû AÂÂu Chaâu, nhöõng ngöôøi phuï nöõ duø giaø ñi nöõa maø ôû vaäy, khoâng laäp gia ñình, ngöôøi ta vaãn goïi laø "coâ"; nhöng, ôû Vieät nam tröôøng hôïp nhö vaäy phaûi goïi laø "baø". Goïi laø "coâ" coù khi ñöông söï laïi buoàn, cho raèng ngöôøi ta khoâng kính troïng mình.

Trong laõnh vöïc thaùnh nhaïc cuõng vaäy, vò trí cuûa baøi ca caàn ñöôïc ñaëc bieät löu yù, chæ caàn ñaët khoâng ñuùng vò trí, buoåi cöû haønh phuïng vuï maát ñi yù nghóa cuûa noù.

Tröôøng hôïp ñieån hình laø dòp di quan Ñöùc Toång Giaùm muïc Phao-loâ Nguyeãn Vaên Bình töø Toøa Toång Giaùm muïc ra nhaø thôø Chaùnh toøa vaøo hoài 15 giôø ngaøy 3.7.1995, sau ñoù coù Thaùnh leã ñoàng teá. Buoåi leã hoâm ñoù, ca ñoaøn ñaõ haùt baøi "Ôn cha" cuûa taùc giaû Y Vaân vaøo luùc röôùc leã.

Phaûi noùi ñaây laø baøi haùt yù nghóa, noùi leân loøng hieáu thaûo cuûa con caùi ñoái vôùi nhöõng ngöôøi cha. Baøi cuõng gaây xuùc ñoäng nôi taâm hoàn thính giaû nhö baøi "Loøng meï" cuûa cuøng moät taùc giaû. Nhöng, ñoái chieáu vôùi quy luaät thaùnh nhaïc thì ñieàu ñoù khoâng ñuùng.

Sôû dó chuùng toâi phaûi leân tieáng coâng khai laø vì coù nhieàu nôi laàm laãn cho nhö theá laø ñuùng, laø hay, vì nhaø thôø Chaùnh toøa laø meï caùc nhaø thôø, thì moïi sinh hoaït ít nhieàu mang tính maãu möïc, tieâu chuaån. Hôn nöõa, buoåi leã laïi quaù long troïng - trong tang leã cuûa Ñöùc Toång Giaùm muïc coù ñoâng ñaûo giaùo höõu caû giaùo phaän baïn tham döï nöõa - chöù khoâng phaûi vì moät aùc yù naøo caû.

Chuùng ta seõ phaân tích töøng ñieåm nhö sau :

Baøi "Ôn cha" laø moät baøi "ñôøi", khoâng phaûi laø baøi haùt "ñaïo", caøng khoâng phaûi laø Thaùnh ca, hay Phuïng ca. Haùt moät baøi "ñôøi" trong moät leã nghi ñaïo laø khoâng ñuùng.

Hoäi Thaùnh ñaõ coù nhöõng chæ thò roõ raøng.

a. Thoâng caùo soá 41/87 cuûa Ñöùc Toång Giaùm muïc Phao-loâ Nguyeãn Vaên Bình noùi nhö sau :

Huaán thò De Musica in Sacra Liturgia, soá 4a ñònh nghóa "Thaùnh nhaïc laø loaïi ca nhaïc ñöôïc saùng taùc ñeå cöû haønh phuïng vuï, neân phaûi thaùnh thieän vaø coù ngheä thuaät", vaø ñi tôùi keát luaän thöïc haønh nhö sau: "Nhöõng baøi ca taùc giaû ñaõ saùng taùc cho nhöõng sinh hoaït ngoaøi ñôøi thì tuyeät ñoái khoâng ñöôïc söû duïng trong phuïng vuï, duø ñaõ boû lôøi "ñôøi" ñi, ñaët lôøi ñaïo vaøo, ví duï baøi "Ôn nghóa sinh thaønh - Ngaøy taân hoân - Chuoâng vang vang ... vaø nhieàu baøi khaùc töông töï." (Taøi lieäu Thaùnh nhaïc cuûa Ban Thaùnh nhaïc Gp.TpHCM, trang 142-143).

Baøi "Ôn cha" taùc giaû Y Vaân khoâng saùng taùc cho vieäc cöû haønh phuïng vuï, cho neân haùt luùc röôùc leã laø khoâng ñuùng choã. (Y Vaân khoâng phaûi laø ngöôøi saùng taùc Thaùnh ca Coâng giaùo)

b. Trong Thoâng ñieäp Kyû luaät Thaùnh nhaïc cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Pi-oâ XII ban haønh ngaøy 25.12.1955, soá 24, 25 vaø 26 noùi veà caùc taùc giaû nhö sau: "Do ñoù, ngheä só naøo khoâng soáng theo nhöõng chaân lyù Ñöùc Tin hoaëc soáng xa caùch Thieân Chuùa trong taâm trí vaø trong haønh ñoäng thì khoâng ñöôïc lieân heä xa gaàn vôùi ngheä thuaät toân giaùo. Quaû thaät, ngheä só ñoù thieáu con maét noäi taâm ñeå nhìn thaáy nhöõng ñieàu kieän maø veû uy nghi cuûa Thieân Chuùa vaø vieäc teá töï cuûa Ngöôøi ñoøi hoûi. Ngheä só ñoù neân bieát raèng caùc taùc phaåm cuûa mình thieáu yù nghóa toân giaùo, duø cho taùc phaåm ñoù bieåu loä moät con ngöôøi coù ñuû khaû naêng ngheä thuaät vaø ñöôïc phuù baåm moät söï kheùo leùo veà kyõ thuaät, nhöng seõ chaúng bao giôø khôi ñoäng ñöôïc loøng soát saéng vaø ñöùc tin xöùng hôïp vôùi ñeàn thôø Thieân Chuùa vaø söï thaùnh thieän cuûa Ngöôøi, vaø do ñoù, khoâng ñöôïc chaáp nhaän trong nhöõng ngoâi ñeàn ñöôïc Hoäi Thaùnh thaùnh hieán, vì Hoäi Thaùnh laø ngöôøi baûo veä vaø laø thaày daïy ñôøi soáng toân giaùo.

Coøn ngheä só naøo coù ñöùc tin vöõng chaéc vaø ñôøi soáng xöùng vôùi danh
Ki-toâ höõu, ñöôïc thuùc ñaåy bôûi loøng yeâu meán Thieân Chuùa vaø söû duïng theo loøng moä ñaïo cuûa mình, nhöõng naêng khieáu do Ñaáng taïo hoùa ban cho, thì seõ heát söùc coá gaéng ñeå bieåu loä vaø dieãn taû, thaät kheùo leùo, thaät thanh thoaùt vaø taøi tình, nhôø nhöõng maøu saéc, ñöôøng neùt, aâm thanh vaø söï haøi hoøa, nhöõng chaân lyù mình tuyeân xöng, loøng suøng kính mình haâm moä, khieán cho vieäc söû duïng ngaønh ngheä thuaät cao quyù naøy, trôû neân cho baûn thaân nhö moät haønh vi teá töï vaø toân giaùo, vaø ngheä só aáy seõ hoã trôï maïnh meõ vaø linh ñoäng cho ñöùc tin vaø loøng suøng kính cuûa caùc tín höõu.

Nhöõng ngheä só nhö theá, Hoäi Thaùnh ñaõ vaø seõ khoâng ngöøng tuyeân döông. Hoäi Thaùnh môû roäng cöûa caùc nhaø thôø cho hoï, sung söôùng nhìn nhaän söï hoã trôï lôùn lao maø ngheä thuaät vaø nhöõng hoaït ñoäng cuûa hoï mang ñeán, ñeå giuùp cho coâng vieäc toâng ñoà cuûa Hoäi Thaùnh ñöôïc höõu hieäu".

c. Thoâng ñieäp MEDIATOR DEI cuûa ÑGH Pi-oâ XII ban haønh ngaøy 20.11.1947, soá 40 vieát :"Thaùnh nhaïc phaûi thaùnh thieän, taát caû nhöõng gì coù lieân quan tôùi ca nhaïc ñôøi ñeàu khoâng ñöôïc chaáp nhaän trong noäi dung cuõng nhö khoâng ñöôïc ñeå cho noù len loûi vaøo caùch trình baøy".

d. Hieán cheá veà Phuïng vuï soá 124 vieát :"Phaûi loaïi tröø khoûi Phuïng vuï nhöõng taùc phaåm naøo laøm toån thöông ñeán tinh thaàn toân giaùo". Haùt moät baøi ñôøi trong Phuïng vuï laø moät söï toån thöông lôùn.

e. Huaán Thò Thöù Ba ñeå thi haønh ñuùng ñaén Hieán cheá veà Phuïng vuï, do Boä Phöôïng töï ban haønh ngaøy 5.11.1970 soá 3 coù vieát :"Hoäi ñoàng Giaùm muïc seõ chæ ñònh moät soá baøi haùt coù theå duøng trong Thaùnh leã cho nhöõng coäng ñoaøn rieâng bieät nhö thanh nieân, thieáu nhi. Nhöõng baûn haùt naøy phaûi phuø hôïp vôùi söï ñoan trang thaùnh thieän cuûa nôi thaùnh vaø vieäc phuïng töï, chaúng nhöõng trong lôøi ca nhöng caû trong aâm höôûng, nhòp ñieäu vaø trong vieäc söû duïng caùc nhaïc cuï nöõa; vì chöng Hoäi Thaùnh khoâng loaïi tröø thöù Thaùnh nhaïc naøo khoûi Phuïng vuï (MS. 9 ; Hieán cheá veà Phuïng vuï 116), nhöng khoâng phaûi baát cöù aâm nhaïc naøo hoaëc baûn haùt hay nhaïc khí naøo cuõng coù khaû naêng nuoâi döôõng lôøi caàu nguyeän vaø trình baøy maàu nhieäm Chuùa Ki-toâ nhö nhau. Vì Thaùnh nhaïc phaûi höôùng veà vieäc cöû haønh Phöôïng Töï, neân noù phaûi coù tính thaùnh thieän vaø hình thöùc toát ñeïp (MS. 4) phuø hôïp vôùi tinh thaàn vaø hoaït ñoäng phuïng vuï, vaø ñaëc tính cuûa töøng phaàn phuïng vuï, khoâng ngaên trôû söï tham döï soáng ñoäng cuûa coäng ñoaøn vaø phaûi höôùng daãn söï chuù yù vaø taâm tình vaøo vieäc thaùnh ñang cöû haønh".

f. Huaán thò De Musica Sacra, soá 68b neâu roõ :"AÂm thanh cuûa caùc nhaïc khí caàn phaûi laøm sao gôïi leân ñöôïc veû trang troïng, tinh khieát, ñaïo haïnh, traùnh moïi phaùt hieän nhaïc ñôøi vaø phaûi hun ñuùc ñöôïc loøng soát saéng cuûa giaùo daân".

g. Nguyeân vieäc haùt veà coâng ñöùc cuûa ngöôøi cheát, thaäm chí caû caùc thaùnh nöõa trong luùc röôùc leã cuõng khoâng hôïp Phuïng vuï. Vì baøi haùt luùc röôùc leã ñi keøm vôùi nghi thöùc leân röôùc leã. Baøi haùt phaûi höôùng veà Chuùa, ñeå cho ngöôøi giaùo daân keát hieäp vôùi Chuùa Gieâ-su Thaùnh Theå vaø Chuùa Ba Ngoâi ñang ngöï trong taâm hoàn. Ñaây khoâng phaûi laø luùc nghe keå leå coâng ôn cuûa ngöôøi quaù coá duø laø thaùnh nhaân ñi nöõa.

Nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm laøm coâng taùc thaùnh nhaïc, thaùnh ca, khoâng phaûi chæ lo trau chuoát ngheä thuaät laø ñuû, coøn caàn moät taâm hoàn phuïng vuï vaø nhöõng hieåu bieát veà nhöõng qui luaät cuûa Thaùnh nhaïc. Neáu thieáu soùt maët naøy, söï hy sinh khoå nhoïc cuûa mình cuõng maát yù nghóa vaø seõ rôi vaøo tình traïng "muø daét muø, caû hai xuoáng hoá".

Ñeå keát thuùc, toâi xin gôûi ñeán taát caû nhöõng ai laøm coâng taùc Thaùnh nhaïc Thaùnh ca lôøi nhaén nhuû cuûa Ñöùc Thaùnh Cha Phao-loâ VI nhaân Ñaïi Hoäi Thaùnh nhaïc do caùc nöõ tu toå chöùc taïi Roâ-ma naêm 1972 :"Cha muoán gôûi ñeán caùc con lôøi khuyeân nhuû naøy laø ñoái vôùi caùc con cuõng nhö ñoái vôùi caùc linh hoàn, moái baän taâm quan yeáu cuûa caùc con phaûi luoân luoân vaø tröôùc tieân laø bieát yù thöùc veà Giaùo hoäi. Khoâng coù noù, thay vì giuùp caùc linh hoàn lieân keát vôùi nhau trong ñöùc aùi, aâm nhaïc coù theå trôû neân nguoàn goác söï böïc doïc, chia trí, tuïc hoùa vaø chia reõ trong coäng ñoàng tín höõu. Ñoái vôùi caùc con, yù thöùc veà Giaùo Hoäi, coù nghóa laø tìm thaáy nhöõng nguyeân nhaân thanh cao cuûa hoaït ñoäng aâm nhaïc cuûa caùc con trong söï vaâng phuïc, trong söï caàu nguyeän vaø trong ñôøi soáng noäi taâm. YÙ thöùc Giaùo Hoäi cuõng coù nghóa laø nghieân cöùu saâu roäng nhöõng vaên kieän cuûa caùc Ñöùc Giaùo Hoaøng vaø cuûa caùc Coâng ñoàng ñeå coù theå luoân luoân theo doõi caùc nguyeân taéc höôùng daãn ñôøi soáng phuïng vuï.

AÂm nhaïc phuïng vuï phaûi ñaùp öùng vaø phuø hôïp vôùi nhöõng nguyeân taéc cuûa Giaùo Hoäi.

YÙ thöùc Giaùo Hoäi sau cuøng coù nghóa laø phaûi taäp nhaän thöùc nhöõng gì coù theå lieân quan ñeán aâm nhaïc trong Phuïng vuï. Khoâng phaûi taát caû moïi söï ñeàu coù giaù trò, khoâng phaûi taát caû moïi söï ñeàu hôïp phaùp, khoâng phaûi taát caû moïi söï ñeàu toát laønh. ÔÛ ñaây, vieäc thaùnh phaûi lieân keát vôùi ñieàu toát ñeïp trong moät toång hôïp hoøa nhòp vaø nhieät thaønh, cho pheùp caùc coäng ñoàng khaùc nhau theo khaû naêng, bieåu loä hoaøn toaøn ñaày ñuû ñöùc tin cuûa mình ñeå laøm vinh danh Thieân Chuùa vaø xaây döïng Nhieäm Theå.

Vaäy caùc con haõy bieát tuyeån choïn caån thaän, khoân ngoan vaø voâ tö nhöõng baøi thaùnh ca, nhôø vaøo caùc luaät leä cuûa Giaùo Hoäi höôùng daãn, nhôø tri giaùc cuûa caùc con veà maët phuïng vuï, nhôø nghieân cöùu vaø reøn luyeän naêng khieáu, caùc con coù theå thaønh coâng, toång hôïp döùt khoaùt toaøn boä nhöõng thaùnh ca ñeå caùc tín höõu ñoàng taâm ca haùt trong thaäp nieân saép tôùi. Hieán cheá veà Phuïng vuï ñaõ khuyeân baûo caùc nhaïc só saùng taùc "nhöõng nhaïc ñieäu coù tính chaát thaùnh nhaïc ñích thöïc ... caùc lôøi vaên duøng trong thaùnh ca phaûi ñuùng vôùi giaùo lyù coâng giaùo vaø toát hôn caû laø ñöôïc trích trong Thaùnh Kinh, vaø trong nguoàn Kinh phuïng vuï" (Soá 121). Vì vaäy caàn phaûi baûo ñaûm sao ñeå caùc baûn thaùnh nhaïc thaät söï trung thaønh vôùi nhöõng nguyeân taéc naøy. Ñoái vôùi nhöõng gì thuoäc Thaùnh nhaïc, khoâng neân chæ caûm höùng töø theå nhaïc thôøi trang, vì theå nhaïc thôøi trang thì hay thay ñoåi vaø ñoâi khi maát ñi giaù trò khoâng nhöõng veà maët thieâng lieâng, maø coøn maát caû veà maët ngheä thuaät nöõa.

Caùc con phaûi tuyeån choïn nhöõng thaùnh ca maø ñaëc tính thöïc teá cuûa chuùng coù theå hoøa hôïp vôùi phaåm giaù ngheä thuaät vaø tinh thaàn caàu nguyeän. Coøn veà caùc lôøi ca, ñoaïn trích Hieán cheá veà Phuïng vuï maø cha noùi treân thaät roõ raøng. Vì vaäy, ta phaûi coá gaéng ñaït ñeán caùi gì thaät söï coù giaù trò, vaø loaïi boû ra ngoaøi nhöõng töø ngöõ caâu vaên ñoâi khi khoâng mang laïi danh döï cho thaùnh ca, cho vaên theå cuûa ngoân ngöõ, vaø trong moät vaøi tröôøng hôïp, chuùng coøn trôû neân thoâ thieån, queâ muøa hoaëc töông töï nhö nhöõng quaûng caùo tuyeân truyeàn hôn laø nhöõng lôøi caàu nguyeän.

Caùc lôøi vaên vaø caùc ñieäu nhaïc khaùc khoâng söû duïng ñöôïc trong thaùnh ñöôøng, tuy ñaùp öùng ñöôïc nhöõng yeâu saùch taân thôøi, ñaëc bieät laø nhöõng yeâu saùch cuûa giôùi treû , coù theå söû duïng trong nhöõng hoaøn caûnh khaùc, chaúng haïn ñeå giuùp vui nhöõng buoåi giaûi trí, ñeå haùt trong nhöõng cuoäc hoïp maët suy tö vaø nghieân cöùu, ñeå boài boå theâm söï cöông quyeát hay taâm tình haêng say. Nhöng trong Phuïng vuï laø nôi "thöïc hieän chöùc vuï tö teá cuûa chính Chuùa Gieâ-su Ki-toâ ... laø coâng vieäc cuûa Chuùa Ki-toâ tö teá vaø thaân theå cuûa Ngöôøi laø Giaùo Hoäi ... laø taùc ñoäng ñaëc bieät thaùnh thieän" (HCPV, soá 7), neân ñieàu xöùng hôïp nhaát ñoái vôùi Phuïng vuï laø phaûi ñaùp öùng ñöôïc ñaëc tính rieâng bieät vaø cao thöôïng cuûa noù. Ñoù laø ñieàu ngöôøi ta phaûi thöïc thi vieäc yù thöùc veà Giaùo Hoäi. Vieäc yù thöùc naøy phaûi höôùng daãn trí phaùn ñoaùn vaø söï tuyeån choïn cuûa caùc con".

Xin Chuùa chuùc laønh cho taát caû chuùng ta vaø giuùp chuùng ta luoân phuïng söï ñuùng yù Chuùa vaø Giaùo Hoäi Meï chuùng ta.