Vaäy ñaâu laø ñòa vò cuûa ñöùc thôø phöôïng trong Ki-toâ giaùo ?

Moät soá nhaø thaàn hoïc thuoäc tröôøng phaùi Phaùp, vì ñaët naëng taàm quan troïng vaø ñeà cao vai troø cuûa nhaân ñöùc thôø phöôïng, ñaõ muoán coi nhaân ñöùc naøy nhö moät nhaân ñöùc ñoái thaàn ngang haøng vôùi ñöùc tin, ñöùc caäy vaø ñöùc meán, thaäm chí coøn coi ñoù laø nhaân ñöùc toång hôïp ba nhaân ñöùc ñoái thaàn.

Nhöng thaùnh Toâ-ma khoâng nghó nhö vaäy. Ngöôøi ñònh nghóa thôø phöôïng laø moät nhaân ñöùc khieán con ngöôøi toân vinh Thieân Chuùa cho xöùng vôùi ñòa vò Ñaáng Hoùa coâng. Chöõ cho xöùng ôû ñaây coù yù hieåu veà phía Thieân Chuùa, nghóa laø, vì laø Ñaáng Hoùa coâng neân Thieân Chuùa phaûi ñöôïc ngöôøi ta toân thôø nhö vaäy, chöù khoâng hieåu veà phía con ngöôøi, nghóa laø coù theå toân thôø cho caân xöùng vôùi ñòa vò cuûa Thieân Chuùa. Vì theá, thaùnh Toâ-ma xeáp nhaân ñöùc thôø phöôïng vaøo loaïi caùc nhaân ñöùc thuoäc ñöùc coâng bình (IIaIIae, 80,1), theo nghóa laø con ngöôøi maéc "nôï" vôùi Thieân Chuùa, vaø phaûi ñeàn ñaùp moùn nôï ñoù môùi ñöôïc soøng phaúng. Nôï ôû ñaây laø nôï cuûa thoï taïo ñoái vôùi Ñaáng Hoùa coâng ñaõ döïng neân mình, cuõng nhö moùn nôï hieáu thaûo cuûa con caùi ñoái vôùi cha meï.

Nhöng vì ñoái vôùi Thieân Chuùa, con ngöôøi khoâng theå traû nôï cho caân xöùng ñöôïc, neân nhaân ñöùc thôø phöôïng khoâng theå noùi laø thuoäc ñöùc coâng bình cho ñuùng nghóa. Thaùnh Toâ-ma cho noù chæ laø moät thaønh phaàn khaû theå cuûa ñöùc coâng bình. Noùi nhö vaäy, khoâng coù yù giaûm giaù, coi nheï hay cho ñöùc thôø phöôïng chæ laø moät caùi gì tuøy thuoäc, ít quan troïng, maø chæ coù yù cho thaáy nhaân ñöùc thôø phöôïng chöa thöïc hieän ñaày ñuû heát yù nghóa cuûa ñöùc coâng bình maø thoâi.

Chuùng ta bieát nhieäm vuï cuûa nhaân ñöùc thôø phöôïng laø ñieàu chænh caùc moái töông quan cuûa chuùng ta ñoái vôùi Thieân Chuùa, nhöng noù khoâng phaûi laø moät nhaân ñöùc ñoái thaàn nhö ñöùc tin, ñöùc caäy vaø ñöùc meán (IIaIIae,q.81,a.5) vì ñoái töôïng cuûa noù khoâng phaûi laø Thieân Chuùa, nghóa laø noù khoâng laøm cho chuùng ta nhaän bieát, öôùc ao vaø yeâu meán Thieân Chuùa vì Ngöôøi vaø trong ngöôøi nhö ba nhaân ñöùc treân maø chæ laøm nhöõng haønh vi cöû chæ ñeå baøy toû loøng ngöôõng moä, toân thôø.

Khaùc vôùi nhaân ñöùc ñoái thaàn, nhaân ñöùc thôø phöôïng laø moät nhaân ñöùc luaân lyù cuõng nhö caùc nhaân ñöùc luaân lyù khaùc, nhaèm ñieàu chænh caùch aên neát ôû cuûa con ngöôøi ñoái vôùi Thieân Chuùa, nhöng xeùt veà taàm quan troïng vaø giaù trò thì noù laïi ñöùng ñaàu trong baäc thang luaân lyù (IIaIIae q.81 a.6) vì caùc nhaân ñöùc luaân lyù khaùc thì ñieàu chænh kyû luaät trong ñôøi soáng caù nhaân, hoøa hôïp caùc moái töông quan vôùi ngöôøi khaùc vaø höôùng daãn caùc hoaït ñoäng cuûa lyù trí trong phaïm vi luaân lyù ; coøn rieâng nhaân ñöùc thôø phöôïng thì ñieàu chænh caùc moái töông quan cuûa con ngöôøi ñoái vôùi Thieân Chuùa, neân troåi vöôït hôn caû trong phaïm vi luaân lyù.

Tö theá troåi vöôït naøy chuùng ta hieåu ñöôïc taàm aûnh höôûng cuûa nhaân ñöùc thôø phöôïng ñoái vôùi toaøn theå caùc haønh vi luaân lyù. Ngoaøi caùc haønh vi rieâng bieät, nhaân ñöùc thôø phöôïng coøn coù theå ñaûm nhaän haønh vi cuûa caùc nhaân ñöùc khaùc, khieán cho nhöõng haønh vi naøy coù theâm yù höôùng vaø giaù trò thôø phöôïng. Vì theá, söï aên chay tuy laø moät haønh vi thuoäc nhaân ñöùc tieát ñoä, nhöng nhôø ñöùc thôø phöôïng laïi theâm giaù trò toân thôø daâng leân Thieân Chuùa.

Cuõng nhö taát caû nhöõng gì thuoäc con ngöôøi ñeàu do Chuùa maø ñeán vaø do ñaáy phaûi tuøy thuoäc Thieân Chuùa thì taát caû nhöõng vieäc thuoäc phaïm vi luaân lyù cuõng ñeáu coù theå quy veà ñöùc thôø phöôïng, do ñöùc thôø phöôïng ñaûm nhaän ñeå dang leân Thieân Chuùa. Nhö theá, ñöùc thôø phöôïng laø moät nhaân ñöùc chung (duø xeáp theo caùc haønh vi rieâng bieät, noù vaãn laø moät nhaân ñöùc rieâng) (IIaIIae q.81 a.1 ad 1um ; a.4 ad 11um)

Tö theá troåi vöôït naøy coøn laøm cho ñöùc thôø phöôïng raát gaàn vôùi caùc nhaân ñöùc ñoái thaàn. Thaùnh Toâ-ma daïy raèng trong phaïm vi sieâu nhieân, caùc nhaân ñöùc ñoái thaàn ñaûm nhaän caùc haønh vi cuûa ñöùc thôø phöôïng, laøm cho chuùng aên saâu moïc reã vaø taïo cho chuùng moät quy cheá ñích thöïc (IIaIIae q.81 a.5 ad 1um). Nhö vaäy, caùc vieäc thuoäc ñöùc thôø phöôïng vaø caùc nhaân ñöùc ñoái thaàn cuï theå khoâng theå taùch bieät nhau, thí duï khoâng theå caàu nguyeän thaät maø khoâng coù ñöùc tin, ñöùc meán (InBoetio DeTrinitate - q.3 a.2). Vì theá, thaùnh AÂu-tinh vieát : "Thieân Chuùa ñöôïc toân thôø baèng ñöùc meán" (Deux colitur fide, spe et caritate) (Enchiridion 3, PL 40, 232). Nhöng duø vaäy caùc vieäc thuoäc ñöùc thôø phöôïng vaø ba nhaân ñöùc ñoái thaàn vaãn khaùc bieät nhau tuy trong thöïc teá truøng hôïp vôùi nhau.

Vì ñöùc thôø phöôïng phaûi qui höôùng taát caû veà Chuùa ñeå laøm nhö leã vaät daâng leân Chuùa Hoùa coâng, neân bao goàm :

• nhöõng haønh vi beân trong : töùc laø daâng yù mình laøm cuûa leã kính Chuùa maø thaùnh Toâ-ma goïi laø loøng suøng kính, hieåu theo nghóa maïnh laø hieán daâng, hieán thaùnh.
• nhöõng haønh vi beân ngoaøi laø daâng thaân xaùc, cuûa caûi dieãn ra baèng nhöõng cöû chæ toân thôø hay nhöõng leã vaät daâng kính.

Tuy vaäy, nhöõng vieäc beân trong môùi laø chính vaø töï chuùng môùi laø nhöõng vieäc thuoäc ñöùc thôø phöôïng. Chính nhöõng vieäc beân trong môùi laøm cho nhöõng vieäc beân ngoaøi coù giaù trò vaø nhöõng vieäc beân ngoaøi chæ laø nhöõng caùch theá bieåu döông, thuùc ñaåy vaø phaùt ñoäng loøng suøng kính ôû beân trong (IIaIIae q.81 a.7)

Nhöng nhöõng vieäc beân ngoaøi ñích thöïc cuõng laø nhöõng vieäc thôø phöôïng, vaø leã teá laø ñieåm cao nhaát trong sinh hoaït toân giaùo.

Caàn phaân bieät nhaân ñöùc thôø phöôïng vôùi caùc toân giaùo

Trong caùc toân giaùo töï nhieân, thaùi ñoä toân giaùo vaø thôø phöôïng phaùt trieån theo höôùng beân ngoaøi. Thieân Chuùa laø Ñaáng hoaøn toaøn khaùc bieät, ôû beân ngoaøi con ngöôøi vaø theá giôùi. Vì theá, moïi noå löïc toân giaùo ngay töø caên baûn laø moät cuoäc tìm kieám ñeå gaëp gôõ, giao caûm vôùi thaàn linh, nhöng khoâng phaûi ñeå nhaän bieát maø ñeå giao hoøa.

Bôûi vaäy, xeùt theo lòch söû, thaùi ñoä toân giaùo gaén lieàn vôùi quan nieäm veà thieâng thaùnh. Ñoái laäp vôùi thieâng thaùnh laø phaøm tuïc, thoâng thöôøng, thuoäc nhaân tình theá thaùi. Coøn thieâng thaùnh laø caùi ñöôïc ñaët rieâng ra, laø moät phaàn cuûa caùi theá giôùi thoâng thöôøng, thuoäc nhaân tình theá thaùi. Coøn thieâng thaùnh laø caùi ñöôïc ñaët rieâng ra, laø moät phaàn cuûa caùi theá giôùi thoâng thöôøng phaøm tuïc, laø caùi ñaõ ñöôïc ruùt ra khoûi theá giôùi naøy, trôû thaønh bieåu töôïng cho ngoaïi taïi tính cuûa thaàn linh vaø duøng laøm ñieåm thoâng caûm vôùi thaàn linh.

Taát caû moïi vieäc thôø phöôïng ñeàu phaùt trieån theo quan nieäm thieâng thaùnh naøy. Cho neân môùi coù nhöõng nôi daønh rieâng, nhöõng khoaûng thôøi gian vöôït ra ngoaøi khuoân khoå sinh hoaït thoâng thöôøng nhöõng con ngöôøi ñöôïc hieán thaùnh, ñöôïc ñaët rieâng ra, nhaát laø nhöõng nghi thöùc ñaëc bieät, nghóa laø nhöõng hoaït ñoäng rieâng ñi töø phaïm vi phaøm tuïc sang thieâng thaùnh, hay töø choán thieâng thaùnh trôû veà nôi phaøm tuïc. Vì theá, thöôøng khi laøm leã teá, ngöôøi ta ñeå rieâng moät söï vaät ra ngoaøi, traùnh khoâng cho söï vaät aáy trôû veà choã phaøm tuïc nöõa, thaäm chí coù khi phaù huûy ngay caû vaät ñöôïc daâng tieán.

Neáu xeùt nhö moät toân giaùo thì Cöïu öôùc caên baûn cuõng chaúng khaùc gì caùc ñaïo khaùc.

Ñaïo cuõ döïa theo luaät Moâi-seâ ñöôïc toå chöùc raát caën keõ tæ mæ vôùi caùc leã nghi lieân quan ñeán söï thieâng thaùnh (nhö phaûi taåy ueá, giöõ ngaøy höu leã raát chaët cheõ, toân troïng, Ñeàn thôø, chaáp haønh caùc nghi thöùc teá töï v.v...)

Nhöng khaùc vôùi caùc ñaïo khaùc ôû choã khoâng döøng laïi ôû beân ngoaøi maø thoâi, maø coøn ñi xa hôn, tieán tôùi choã noäi taâm vaø thieâng lieâng hoùa vieäc thôø phöôïng, nhö moät soá ñoaïn vaên cuûa caùc ngoân söù vaø caùc thaùnh vònh cho thaáy khi keát aùn caùc leà loái haønh ñaïo vuï hình thöùc vaø ñoøi phaûi bieán ñoåi taâm hoàn, chuù troïng ñeán vieäc giöõ luaät yeâu thöông, coâng bình.

Ñaùng keå hôn caû laø luoàng gioù tin töôûng caäy troâng ñaõ thoåi qua lòch söû Do thaùi. Do thaùi troâng chôø moät Ñaáng Cöùu tinh seõ ñeán giaûi thoaùt hoï vaø thieát laäp moät cheá ñoä môùi, moät heä thoáng luaät phaùp khoâng taïc treân bia hay ghi trong saùch maø aên saâu trong loøng ngöôøi (Gr 31,33)

Tình traïng naøy hoaøn toaøn thay ñoåi khi Ñöùc Ki-toâ ra ñôøi. Luùc xuoáng theá laøm ngöôøi, Thieân Chuùa thoâi khoâng coøn ôû ngoaøi con ngöôøi nöõa. Chuùng ta coøn phaûi ra ngoaøi theá giôùi ñeå baét gaëp Thieân Chuùa, vì chính Ngöôøi ñeán cö nguï giöõa chuùng ta.

Phaûi yù thöùc veà söï ñaûo loän hoaøn toaøn do bieán coá naøy gaây neân. Quan nieäm veà söï thieâng thaùnh laø xeáp rieâng ra ngoaøi khoâng coøn yù nghóa nöõa, hay ñuùng ra nhöõng cöû chæ thoâng thöôøng trong ñôøi soáng haøng ngaøy ñaõ trôû thaønh nhöõng cöû chæ cuûa Thieân Chuùa, taát caû caùi phaøm tuïc trôû thaønh caùi thieâng thaùnh hay ít ra ñang daàn daàn trôû thaønh nhö theá.

Ñoù laø yù nghóa Ñöùc Ki-toâ maëc cho nhöõng thöù ñoù do thaùi ñoä vaø nhöõng lôøi ngöôøi noùi trong Tin Möøng khieán ngöôøi phaûi laáy laøm khoù chòu. Ngöôøi chuû yù loãi ngaøy sa-baùt, Ngöôøi vaø caùc Toâng ñoà coi thöôøng luaät buoäc röûa tay tröôùc khi aên uoáng v.vv...

Neáu chæ nhìn thaáy trong nhöõng baûn vaên naøy lôùi keát aùn nhöõng caùch thöùc haønh ñaïo cuûa ngöôøi Do thaùi hay xem ñoù nhö moät lôøi ñoøi hoûi phaûi soáng ñaïo taïi taâm, hoaëc laáy tinh thaàn beân trong maø kinh hoaït hoùa nhöõng cöû chæ beân ngoaøi thì e raèng chuùng ta seõ giaûm giaù taàm quan troïng cuûa nhöõng baûn vaên naøy. Thieát töôûng thaùi ñoä cuûa Ñöùc Gieâ-su khoâng nguyeân chæ coù taùc duïng söûa ñoåi maø coøn maïc khaûi nöõa.

Vieäc thôø phöôïng hieåu theo nghóa caùc toân giaùo töï nhieân keå caû Do thaùi giaùo ñaõ bò baõi boû. Phaûi hieåu nhöõng lôøi Ñöùc Gieâ-su noùi vôùi ngöôøi phuï nöõ Sa-ma-ri : "Naøy chò, haõy tin toâi : ñaõ ñeán giôø ngöôøi ta thôø phöôïng Chuùa Cha, khoâng phaûi treân nuùi naøy hay taïi Gieâ-ru-sa-lem" (Ga 4,21) vaø nhöõng lôøi quyeát lieät cuûa thaùnh Phao-loâ : "Vaäy, ñöøng ai xeùt ñoaùn anh em veà chuyeän ñoà aên thöùc uoáng hay veà muïc ngaøy leã, ngaøy ñaàu thaùng, ngaøy sa-baùt. Taát caû nhöõng caùi ñoù chæ laø hình boùng nhöõng ñieàu saép tôùi, nhöng thöïc taïi laø thaân theå Ñöùc Ki-toâ. (Col 2,16-17)

Hieåu theo nghóa naøy, thì Ki-toâ giaùo khoâng phaûi laø moät thöù ñaïo. Khi thaùnh Phao-loâ coi nheï caùch theá thôø phöôïng vaø nhöõng leã nghi nhö theá thì xem ra chuùng ta coù theå hieåu ñöôïc raèng ñoù laø moät caùch ngöôøi töø choái taát caû nhöõng vieäc thôø phöôïng chæ coù hình thöùc beân ngoaøi, ñeå chuù troïng ñeán caùch theá thôø phöôïng beân trong vôùi taát caû tinh thaàn vaø taâm hoàn maø thaùnh Toâ-ma goïi laø "devotio". Chöõ naøy quen ñöôïc dòch laø suøng kính, nhöng suøng kính chöa loät taû ñöôïc heát yù nghóa cuûa chöõ naøy laø vovere : daâng hieán, thaùnh hieán.

Vaø cuõng vì theá, döôøng nhö Ñöùc Ki-toâ töø choái lôøi kinh phuïng vuï maø chæ nhaän lôøi caàu nguyeän rieâng tö khi noùi : "Khi caàu nguyeän anh em ñöøng laøm nhö boïn ñaïo ñöùc giaû : chuùng ñöùng caàu nguyeän trong caùc hoäi ñöôøng cho ngöôøi ta thaáy. Coøn anh, khi caàu nguyeän, haõy vaøo phoøng, ñoùng cöûa laïi vaø caàu nguyeän cuøng Cha cuûa anh, Ñaáng hieän dieän nôi kín ñaùo" (Mt 6,5-6)

Vaø xem ra ñoù cuõng laø yù nghóa töï nhieân cuûa nhöõng lôøi Ñöùc Gieâ-su noùi vôùi thieáu phuï xöù Sa-ma-ri : "Nhöng giôø ñaõ ñeán vaø chính laø luùc naøy ñaây nhöõng ngöôøi thôø phöôïng ñích thöïc seõ thôø phöôïng Chuùa Cha trong thaàn khí vaø söï thaät" (Ga 4,23)

Vieäc thôø phöôïng ñích thöïc, laø laáy ñöùc tin, ñöùc meán maø thôø phöôïng Chuùa vaø phuïc vuï anh em ; ñoù laø ñieàu raên duy nhaát thay theá cho moïi ñieàu luaät cuõ.

Vì theá, khoâng phaûi vì laøm vieäc naøy, giöõ luaät kia maø chuùng ta toân vinh Thieân Chuùa maø laø do taát caû nhöõng vieäc chuùng ta laøm haøng ngaøy nhö thaùnh Phao-loâ noùi : "duø aên, duø uoáng, hay baát cöù laøm vieäc gì, anh em haõy laøm taát caû ñeå toân vinh Thieân Chuùa" (1Cr 10,31)

Nhöng ngoaøi vieäc thieâng lieâng hoùa vieäc thôø phöôïng, coøn phaûi ñi xa hôn nöõa. Coù hai söï kieän khieán ta phaûi suy nghó theâm :

Vieäc thôø phöôïng beân ngoaøi cuûa Do thaùi giaùo xem ra nhö bò Ñöùc Ki-toâ keát aùn vaø loaïi tröø, nhöng laïi ñöôïc duy trì trong Hoäi thaùnh sau naøy, maø caû trong Taân öôùc nöõa. Ñoù laø moät trong nhöõng maâu thuaån hay xaûy ra trong Tin Möøng : caùi bò pheá boû sau laïi ñöôïc laáy laïi vaø söû duïng. trong Toâng ñoà Coâng vuï, thaáy noùi caùc tín ñoà ñaàu tieân sieâng naêng beû baùnh, caàu nguyeän chung vaø tôùi Ñeàn thôø. Thaùnh Phao-loâ cuõng nhieàu laàn noùi ñeán caùc coäng ñoaøn hoäi hoïp nhau ñeå cöû haønh phuïng vuï vaø leã taï ôn.

Chính Ñöùc Ki-toâ ñaõ thieát laäp caùc nghi thöùc töôïng tröng cho bí tích Röûa toäi vaø bí tích Thaùnh theå, khoâng phaûi chæ ñeå laøm cho saùng toû töông quan thieâng lieâng vôùi Thieân Chuùa maø coøn coi ñoù laø nhöõng cöû chæ thaät söï caàn thieát nhö Ngöôøi noùi : "Khoâng ai coù theå vaøo Nöôùc Thieân Chuùa, neáu khoâng sinh ra bôûi nöôùc vaø thaàn khí" (Ga 3,5) ; "Neáu khoâng aên thòt vaø uoáng maùu Con Ngöôøi, caùc oâng khoâng coù söï soáng nôi mình" (Ga 6,53)

Nhöng nhö vaäy khoâng phaûi laø phuû nhaän nhöõng ñieàu ñaõ quaû quyeát veà vieäc xoùa boû cung caùch thôø phöôïng xöa. Neáu coù moät neàn thôï phöôïng vaø thôø phöôïng baèng caùc leã nghi beân ngoaøi thì ñoù laø moät neàn thôø phöôïng môùi khoâng coøn yù nghóa vaø thuoäc cuøng moät phaïm vi nhö xöa.

Vieäc thôø phöôïng môùi laø vieäc thôø phöôïng cuûa Ñöùc Ki-toâ do chính Ngöôøi cöû haønh, nhö thaùnh Phao-loâ ñaõ noùi ôû treân : "Taát caû nhöõng nghi thöùc ñoù chæ laø hình boùng baùo tröôùc nhöõng söï vieäc seõ xaûy ra sau naøy, nhöng thöïc teá laø Mình Ñöùc Ki-toâ" vaø nhö Ñöùc Ki-toâ noùi veà baûn thaân trong Tin Möøng : "Caùc oâng cöù phaù huûy Ñeàn thôø naøy ñi ; noäi ba ngaøy, toâi seõ xaây döïng laïi" (Ga 2,19)

Nôi thôø phöôïng, nghi thöùc thieâng thaùnh, linh muïc ñöôïc ñaët rieâng ra khoûi daân thöôøng, taát caû ñeàu ñöôïc Mình Chuùa Ki-toâ thay theá.

Neáu coù moät neàn thôø phöôïng beân ngoaøi thì khoâng phaûi chæ laø ñeå dieãn taû vaø thuùc ñaåy neàn thôø phöôïng beân trong, maø tröôùc heát chính vì Ngoâi Lôøi ñaõ nhaäp theå, Ñöùc Ki-toâ coù xaùc vaø linh hoàn nhö chuùng ta.

Vì laø vieäc thôø phöôïng cuûa Ñöùc Ki-toâ neân vieäc thôø phöôïng trong Ki-toâ giaùo khoâng gioáng nhö vieäc thôø phöôïng trong caùc toân giaùo khaùc. Ñoù khoâng coøn phaûi laø haønh ñoäng cuûa con ngöôøi ñi ra ngoaøi theá gian ñeå gaëp Thieân Chuùa nöõa maø chính Thieân Chuùa ñeán traàn gian ñeå cöû haønh vieäc thôø phöôïng cuûa con ngöôøi.

Theo tinh thaàn thôø phöôïng môùi thì phaûi thôø Chuùa trong thaàn khí vaø söï thaät. Thaàn khí ôû ñaây phaûi hieåu laø Chuùa Thaùnh Thaàn nghóa laø do Chuùa Thaùnh Thaàn cöû haønh, thoâi thuùc, phaùt ñoäng.

Trong neàn thôø phöôïng naøy, caùi thieâng thaùnh khoâng phaûi laø caùi taùch bieät, ñaët rieâng ra nöõa maø laø ñieåm phaùt xuaát, hieán thaùnh toaøn boä caùi phaøm tuïc. Vì theá, vieäc thôø phöôïng trong Ki-toâ giaùo laø hieán thaùnh traàn gian vaø tröôùc heát laø hieán thaùnh nhöõng caùi thoâng thöôøng trong ñôøi soáng haøng ngaøy.

Hieán thaùnh khoâng coøn nghóa tieâu cöïc nöõa, khoâng phaûi laø ruùt ra, taùch bieät maø coù yù nghóa tích cöïc : caùi gì ñöôïc hieán thaùnh thì phaûi ñoùng vai troø laø men, chìm ngaäp trong theá gian, noäi taïi trong theá gian. hieán thaùnh baáy giôø coù nghóa laø chuyeån hieän töø theá giôùi cuõ sang theá giôùi môùi, moät theá giôùi khoâng phaûi chæ laø moät thöïc taïi hoaøn toaøn thieâng lieâng maø laø nhöõng noå löïc keùo daøi, noái tieáp thaân mình Ñöùc Ki-toâ phuïc sinh. Theá giôùi môùi ñaõ ñöôïc thöïc hieän nôi thaân mình Ñöùc Ki-toâ. Taát caû moïi söï ñöôïc hieán thaùnh ñeàu laø maàm moáng khai môû moät theá giôùi môùi, ñeå daàn daø xaâm chieám vaø thay theá cho theá giôùi cuõ.

Toân thôø trong söï thaät laø theá ñoù ; söï thaät laø theá giôùi môùi nhö thaùnh Phao-loâ noùi : söï thaät laø thaân mình Ñöùc Ki-toâ.

Thôø phöôïng trong thaàn khí vaø söï thaät laø thôø phöôïng trong Chuùa Thaùnh Thaàn vaø trong theá giôùi môùi thöïc söï.

Caùc söï vaät ñöôïc hieán thaùnh, caùc nghi thöùc thôø phöôïng, ñaëc bieät caùc bí tích, chæ laø ñieåm phaùt xuaát cuûa theá giôùi môùi naøy maø thoâi. Nhöng taát caû ñeàu qui veà vieäc xaây döïng theá giôùi môùi naøy baèng ñöùc aùi, nhôø aân suûng Chuùa ban cho. Taát caû nhöõng caùi ñoù ñeàu laø coâng vieäc cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn.

Phaûi naém vöõng baäc thang giaù trò naøy vaø nhìn nhaän raèng taát caû nhöõng caùi ñoù ñeàu hoaøn toaøn tuøy thuoäc vaøo coâng vieäc cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn vaø ôn Chuùa hoaït ñoäng nôi moãi ngöôøi vaø trong theá gian, thì môùi thaáy ñöôïc taàm quan troïng cuûa bí tích vaø phuïng vuï trong neàn phuïng töï Ki-toâ giaùo.