Vaán Ñeà Thaùnh Nhaïc

          HAÙT THAÙNH VÒNH  (tieáp theo)

Ñöùc cha Phao-loâ Nguyeãn Vaên Hoøa.
Giaùm muïc Giaùo phaän Nha Trang
Ñaëc traùch Thaùnh Nhaïc Thaùnh Ca HÑGMVN

5. Thaùnh vònh ñoái ca

  1. Trong khi ôû thaùnh vònh ñaùp ca chæ coù moät ca vieân haùt thaùnh vònh thì ôû ñaây ca ñoaøn, hoaëc coäng ñoaøn chia hai nhoùm, laàn löôït haùt ñoái nhau caùc caâu thaùnh vònh, vì theá môùi coù teân laø ñoái ca (antiphona). Caùch haùt naøy khôûi ñaàu raát ñöôïc öa chuoäng vì tính caùch soáng ñoäng laøm cho nhieàu ngöôøi tröïc tieáp tham gia ñoàng thôøi nhaïc laïi ñôn sô vaén goïn, khoâng ngaân nga röôøm raø nhö ñaùp ca (x. 4.b) vì phaûi haùt ñoái nhau neân ñaâu coù thôøi giôø nhieàu maø ngaân nga.
  2. Nhöng ñoái ca laïi gaëp phaûi moät khoù khaên lôùn laø coäng ñoaøn khoâng thuoäc loøng thaùnh vònh, cuõng khoâng coù saùch caàm tay nhö caùc linh muïc, tu só. Caùi khoù boù caùi khoân. Muoán cho coäng ñoaøn vaãn tham gia haùt ñöôïc, phuïng vuï ñaõ giaûi quyeát baèng caùch ñaët ra moät ñieäp khuùc cho daân chuùng haùt, töùc laø moät caâu thaùnh vònh ngaén ñöôïc goïi laø ñoái ca vaø ñöôïc toå chöùc nhö sau : ca ñoaøn xöôùng ñieäp khuùc roài coäng ñoaøn laëp laïi ñieäp khuùc. Ca ñoaøn haùt caâu thaùnh vònh 1 (hoaëc moät nhoùm caâu thaùnh vònh), coäng ñoaøn laëp laïi caâu ñieäp khuùc.
  3. Trong thaùnh leã coù 3 luùc haùt ñoái ca : ca nhaäp leã, ca daâng leã, daâng cuûa leã vaø röôùc leã (töùc luùc leân laõnh nhaän Mình Thaùnh Chuùa). Nhöng roài ñoái ca, sinh sau ñeû muoän cuõng ñi vaøo veát xe ñoå cuûa ñaùp ca, nghóa laø aâm nhaïc theâm nhieàu hoa myõ phöùc taïp, khieán khoâng ñuû thôøi giôø ñeå haùt nhieàu caâu, vì theá thaùnh vònh bò ruùt vaén daàn tôùi choã chæ coøn moät caâu thaùnh vònh vaø caâu Vinh danh Chuùa Cha, ñoàng thôøi ñieäp khuùc cuõng trôû thaønh quaù phöùc taïp, coäng ñoaøn bò ñaåy vaøo choã hoaøn toaøn thuï ñoäng (saùch leã roâ-ma 1969 hieän nay chæ coøn in coù caâu ñieäp khuùc maø thoâi)
  4. Trong khi ñoù thì taïi caùc doøng tu, trong caùc giôø kinh phuïng vuï, yù thöùc phuïng vuï coøn maïnh vaø ai cuõng coù saùch haùt neân hình thöùc ñoái ca vaãn ñöôïc duy trì qua doøng lòch söû vôùi ñaày ñuû ñieäp khuùc vaø caùc caâu thaùnh vònh. Nhaïc caâu thaùnh vònh ñôn giaûn : moãi vaàn moät noát, hai noát ít khi ba noát nhaïc. Nhaïc caâu ñieäp khuùc cuõng ñôn sô, nhöng giaøu tính ngheä thuaät.
  5. Phaàn QCTQSLRM (1969) soá 50 coù vieát : "Khi daâng leã vaät leân thì haùt ca daâng leã". Nhöng trong saùch, ôû moãi leã chæ thaáy in ñieäp khuùc ca nhaäp leã vaø ca hieäp leã maø khoâng thaáy ca daâng leã. Taïi sao vaäy ? Lyù do vì ca nhaäp leã vaø hieäp leã, neáu khoâng haùt thì phaûi ñoïc. Coøn ca daâng leã, neáu khoâng haùt thì boû luoân. Maø saùch leã Roâ-ma khoâng coù nhieäm vuï in baøi haùt cuûa coäng ñoaøn, neân khoâng in ñieäp khuùc ca daâng leã vaøo. chöù khoâng phaûi laø thaùnh leã khoâng coøn ca daâng leã nöõa. Muoán haùt thì laáy trong cantus missae, Edit. vat. 1988. Taát nhieân caàn coù baûn dòch tieáng Vieät ñeå ñaët nhaïc.
  6. Saùch leã Roâ-ma, khi in caùc ñieäp khuùc ca nhaäp leã, ca hieäp leã coù keøm theo xuaát xöù laáy töø thaùnh vònh hoaëc moät saùch naøo khaùc trong boä Kinh thaùnh.

- Neáu ñieäp khuùc laáy töø moät thaùnh vònh thì ñöôïc haùt ñieäp khuùc ñoù vôùi caùc caâu khaùc cuûa thaùnh vònh ñoù. Sau moãi caâu hoaëc vaøi caâu thì laëp laïi ñieäp khuùc.

- Neáu ñieäp khuùc khoâng ruùt ra töø moät thaùnh vònh thì tuøy yù choïn moät thaùnh vònh naøo thích hôïp vôùi yù nghóa ngaøy leã vaø haønh ñoäng phuïng vuï.

Chuù yù :

  1. Tröôùc Vat. II trong phuïng vuï, ngöôøi ta toân troïng baûn vaên tôùi möùc khoâng haùt ñöôïc thì phaûi ñoïc cung baèng (recto tono) hoaëc theo cung thaùnh vònh kieåu ñôn giaûn.
  2. moät vaøi saùch haùt do nhaø xuaát baûn Vat. II aán haønh :

- Antiphonale romanum (1983) goàm caùc ca nhaäp leã, daâng leã, hieäp leã...

- Graduale simplex (1988) goàm caùc baøi ñaùp ca cung ñôn giaûn.

- Ordo cantus missae (1988) goàm caùc phaàn rieâng (proprium) caùc Muøa, Phaàn chung vaø rieâng caùc thaùnh, leã theo nghi thöùc, leã tuøy hoaøn caûnh, leã ngoaïi lòch vaø phuïng vuï caàu hoàn.

6. Thaùnh vònh ñôn thuaàn (psalmus in directum, tractus)

Ñaây laø caùch haùt ñôn giaûn nhaát trong caùc caùch haùt thaùnh vònh, thöôøng chæ haùt treân moät noát nhaïc (recto tono), töø ñaàu ñeán cuoái caâu, hoaëc giöõa vaø cuoái caâu thì xuoáng moät quaõng ba thöù. So vôùi tieáng Vieät, ta coù theå noùi ñoïc thaùnh vònh theo daáu gioïng thoâng thöôøng ñaõ laø moät loái haùt thaùnh vònh ñôn thuaàn. Coù leõ caùch haùt naøy xuaát hieän tröôùc caû ñaùp ca vaø ñoái ca, vaø coù nguoàn goác töø caùc hoäi ñöôøng Do thaùi. Thaùnh vònh do ca vieân hoaëc coäng ñoaøn haùt lieân tuïc töø ñaàu tôùi cuoái, khoâng coù ñieäp khuùc (ñoái ca hay ñaùp ca) gì caû. Trong khi ñoù nhöõng ngöôøi khaùc hieän dieän im laëng nghe, taâm trí keát hôïp vôùi noäi dung thaùnh vònh. Ñaây laø caùch haùt giuùp suy nieäm (tæ duï thaùnh vònh 145 trong Kinh chieàu leã caàu hoàn, Paroissien romain trang 1776).

Ngaøy xöa hình thöùc thaùnh vònh ñôn thuaàn ñöôïc duøng ñeå haùt tröôùc Tin Möøng trong Muøa Chay. Nhöng töø 1969 ñeán nay, coù leõ vì ña soá coäng ñoaøn khoâng coù saùch ñeå haùt caùc caâu thaùnh vònh, cuõng chaúng coù ñieäp khuùc ñeå tham gia, neân hình thöùc naøy khoâng coøn thaáy söû duïng trong thaùnh leã nöõa.

7. Vaøi keát luaän veà caùch haùt thaùnh vònh

  1. Thaùnh vònh coù moät vò trí raát quan troïng trong thaùnh leã, thaùnh vònh ñöôïc duøng trong ca nhaäp leã, ca daâng leã, ca hieäp leã, ñoái ca v.v... Muoán saùng taùc cho thaùnh leã, caùc nhaïc só caàn ñaøo saâu caùc maët veà thaùnh vònh.
  2. Ñieàu lyù töôûng laø moät ngaøy kia moïi ngöôøi cuøng tham döï ñoïc hoaëc haùt ñöôïc caùc caâu thaùnh vònh. Nhöng thöïc teá, ñieàu naøy chæ coù theå aùp duïng ñaày ñuû vaø thöôøng xuyeân trong caùc chuûng vieän, doøng tu hay trong caùc cuoäc tónh taâm linh muïc vì ngöôøi naøo cuõng coù saùch ñaày ñuû. Ñoái vôùi coäng ñoaøn, neáu hoï haùt ñöôïc ñieäp khuùc thì ñaõ laø ñieàu khaù roài, coøn caùc caâu thaùnh vònh thì ñöôïc ñaûm nhieäm do ca vieân (tröôøng hôïp ñaùp ca) hay ca ñoaøn (tröôøng hôïp ñoái ca).
  3. Rieâng caùch haùt thaùnh vònh ñôn thuaàn thì khoâng duøng cho coäng ñoaøn ñöôïc vì hoï khoâng coù ñuû saùch ñeå haùt caùc caâu thaùnh vònh, cuõng khoâng coù ñieäp khuùc ñeå tham gia. Chính vì theá maø saùch leã vaø saùch baøi ñoïc ñeàu khoâng söû duïng caùch haùt naøy.
  4. Nhaïc cuûa ñieäp khuùc cuõng nhö cuûa caùc caâu thaùnh vònh caàn duy trì tính caùch ñôn sô, bình daân, traùnh nguy cô caàu kyø, röôøm raø, ñeå khoûi daãn ñeán tình traïng phaûi giaûm daàn caùc caâu thaùnh vònh, vaø ñeå coäng ñoaøn khoûi bò loaïi daàn ra khoûi thaùnh ca.

8. Maáy goùp yù veà saùng taùc lieân quan ñeán ñieäp khuùc vaø caùc caâu thaùnh vònh.

a) Ñieäp khuùc

1/ Noäi dung : neâu leân yù chính cuûa thaùnh vònh hoaëc cuûa ngaøy leã, thöôøng laáy moät caâu ngaén ôû ñaàu thaùnh vònh, hoaëc moät caâu tieâu bieåu trong thaùnh vònh, coù theå laáy troïn caâu hoaëc bôùt xeùn cho caâu vaên goïn hôn. Coù khi ñieäp khuùc laø moät caâu Phuùc aâm cuûa ngaøy leã hoâm ñoù, hoaëc laø lôøi tung hoâ Ha-leâ-lui-a ; chöõ naøy khoâng nhaèm neâu yù chính thaùnh vònh, nhöng coù yù noùi leân baàu khí vui möøng cuûa muøa phuïng vuï, nhaát laø muøa Phuïc sinh. Ngaøy xöa coù nôi ngaâm Ha-leâ-lui-a daøi 15 phuùt.

2/ Hình thöùc :

- Vaén goïn, sao cho coäng ñoaøn deã nhôù.

- Neân vieát nhaïc trong aâm vöïc toái ña hôn keùm moät baùt ñoä, ñeå vöøa khaû naêng taàm côõ tieáng cuûa ñaïi chuùng. Vì aâm vöïc bò giôùi haïn, neân khi saùng taùc neân tieát kieäm caùc quaõng nhaïc, neân duøng nhöõng chuyeån ñoäng lieàn baäc vaø nhöõng quaõng ngaén, thænh hoaûng môùi coù nhöõng quaõng lôùn. Chuyeån ñoäng lieàn baäc giuùp hoøa aâm phong phuù.

- Moãi chöõ ngaâm moät noát, hai noát, toái ña vaø ít khi ba noát nhaïc.

- Nhòp ñieäu bình daân, thöôøng laø nhöõng daáu moùc haùt chaäm.

- Giai ñoaïn ñaàu chæ neân cho haùt moät beø. Bao giôø trình ñoä coäng ñoaøn khaù vöõng môùi neân cho haùt theâm beø. Neáu baét ñaàu ñaõ coù beø, coäng ñoaøn seõ cho ñoù laø vieäc cuûa ca ñoaøn neân khoâng haùt nöõa.

- Nhaïc ñieäp khuùc giôùi thieäu theå nhaïc cuûa thaùnh vònh vaø cuoái ñieäp khuùc phaûi aên khôùp vôùi ñaàu moãi caâu thaùnh vònh, cuoái caâu thaùnh vònh phaûi deã trôû veà ñieäp khuùc.

b) Nhaïc cho caâu thaùnh vònh
Caùc nhaïc só neân nghieân cöùu ca nhaïc daân toäc vaø ca gheâ-go-ri-oâ. Caû hai nguoàn naøy seõ giuùp giaûi quyeát moät vaán ñeà khoù khaên nhöng caàn thieát laø laøm theá naøo ñeå haùt thaùnh vònh baèng tieáng Vieät.

Cho ñeán nay ñaõ coù nhieàu coá gaéng khaùc nhau nhaèm tìm moät giaûi phaùp cho vaán ñeà. Tuy chöa coù giaûi phaùp naøo hoaøn bò nhöng ñeàu laø nhöõng coá gaéng coù giaù trò. Sau ñaây xin neâu moät soá giaûi phaùp :

  1. Dòch lôøi Vieät theo moät cung nhaïc gioáng moät cung thaùnh vònh la-tinh, ví duï baøi Ngôïi khen Thieân Chuùa cuûa Hoaøi Chieân.
  2. Dòch lôøi Vieät theo moät cung nhaïc gioáng cung haùt thaùnh vònh cuûa Geùlineau, ví duï baøi Vui ca leân naøo cuûa Hoaøng Kim.
  3. Deät nhaïc vaøo töøng caâu thaùnh vònh (nhieàu taùc giaû).
  4. Deät nhaïc caâu thaùnh vònh ñaàu roài dòch caùc caâu sau hôïp vôùi ñieäu nhaïc ñoù (nhieàu taùc giaû).
  5. Haùt caùc caâu thaùnh vònh theo ba noát nhaïc, nhöng coù phaàn leân gioïng ôû ñaàu caâu vaø xuoáng gioïng ôû cuoái caâu. Theo kieåu naøy, ngöôøi saùng taùc phaûi töï dòch laáy baûn vaên, hoaëc neáu muoán duøng baûn vaên coù saün thì phaûi töï thích öùng baûn vaên ôû ñaàu vaø cuoái caâu thaùnh vònh cho hôïp vôùi phaàn leân gioïng vaø xuoáng gioïng (chuû tröông cuûa lm. Tieán Duõng) ví duï Tv 104 trong cuoán thaùnh ca Phuïng vuï Tuaàn Thaùnh.
  6. Haùt caùc caâu thaùnh vònh theo ba noát nhaïc, khoâng caàn dòch laïi hoaëc söûa ñoåi baûn dòch (nhieàu taùc giaû).

Haún raèng coøn nhöõng giaûi phaùp khaùc maø toâi chöa bieát, xin caùc nhaïc só khaùc boå tuùc cho. Hoan ngheânh caùc saùng kieán, ngöôøi naøy boå tuùc cho ngöôøi kia, hy voïng daàn daàn seõ hình thaønh moät muïc luïc (reùpertoire) nhöõng baøi haùt phuïng vuï coù giaù trò.