Thaät
laø moät söï truøng hôïp lòch söû ñeán ngaãu nhieân, nhöng xem ra
laïi voâ cuøng kyø thuù. Töø vaïch xuaát phaùt 1945, trong caùi khí
theá ñaáu tranh vöøa suïc soâi höøng höïc, vöøa daït daøo laõn
maïn cuûa cuoäc caùch maïng muøa thu, "taân nhaïc" Vieät Nam
vaø "thaùnh nhaïc" Vieät Nam cuøng môû maét chaøo ñôøi, daét
tay nhau böôùc vaøo moät kyû nguyeân môùi. Taát nhieân cuõng khoâng
theå loaïi tröø ít nhieàu khuùc ca baøi haùt ñaõ töøng ñöôïc saùng
taùc hoaëc ñöôïc trình dieãn baèng caùch naøy caùch khaùc, tröôùc
thôøi ñieåm aáy. Moät thöù aâm nhaïc coå ñieån phöông Taây vaø
moät cung ñieäu bình ca chaúng haïn. Nhöng, ñeå trôû thaønh moät doøng
chaûy, coù söùc cuoán huùt, hoäi tuï hoaëc lan toûa saâu roäng trong
moïi taàng lôùp coâng chuùng, coù baøi baûn vaø tröôøng phaùi ñaøng
hoaøng thì phaûi tính töø 1945 trôû ñi. AÂm nhaïc moät thôøi vang
boùng aáy - keå caû haønh khuùc - tình ca, thaùnh ca - ñaõ laø moät
hieän töôïng ñoät bieán, moät daáu aán maõi maõi aâm vang. Noùi tôùi
Vaên Cao, Phaïm Duy, Nguyeãn Vaên Tyù, Nguyeãn Xuaân Khoaùt, Löu Höõu
Phöôùc, Phan Huyønh Ñieåu, Toâ Vuõ, Leâ Thöông… leõ naøo queân
ñöôïc nhöõng Huøng Laân, Haûi Linh, hoaøi Chieân, Hoaøi Ñöùc, Duy
Taân, Taâm Baûo, Phöông Linh, Thaêng ca… ? Hoï, nhöõng nhaïc só taøi
hoa, nhöõng con chim ñaàu ñaøn - ôû nhöõng lónh vöïc khaùc nhau,
trong ñaïo hay ngoaøi ñôøi - ñaõ thöïc söï ñaåy maïnh caùch cöûa
ñaõ kheùp kín töø laâu, môû ra moät khu vöôøn ñaày hoa thôm coû
laï cho aâm nhaïc Vieät Nam, cho thaùnh nhaïc Vieät Nam vaäy.
Rieâng
trong coõi aám aùp cuûa ngöôøi "ñoàng ñaïo, ñoàng höông",
caùc nhaïc só Coâng giaùo luùc aáy ñaõ taäp hoïp laïi thaønh töøng
nhoùm, töøng ñoaøn hoaït ñoäng soâi noåi vaø thaønh coâng treân moãi
mieàn ñaát nñöùc. Ñoù laø tröôøng hôïp moät thôøi son treû maø
hoaøng kim cuûa nhöõng nhaïc ñoaøn teân tuoåi nhö Leâ Baûo Tònh
(1945) ôû Haø Noäi ; Sao Mai (1947) ôû Buøi Chu ; Ca Thaùnh ôû Phaùt
Dieäm ; Thieân Cung ôû Haûi Phoøng vaø Phan Vaên Minh ôû Nam boä sau
naøy.
Cuõng
nhö Huøng Laân, Haûi Linh laø moät teân tuoåi laãy löøng, ñaõ coù
maët ngay töø buoåi höøng ñoâng, ñaõ ñeå laïi nhieàu daáu aán
treân suoát cuoäc haønh trình gaàn nöõa theá kyû cuûa lòch söû thaùnh
nhaïc - thaùnh ca Vieät Nam (1945-1988). Ñoâi ba neùt phaùc thaûo sau ñaây,
tuy chöa vaø khoâng ñuû ñeå hình dung toaøn boä söï nghieäp maø ngöôøi
nhaïc só voán xuaát thaân töø tröôøng La-tinh Ninh Cöôøng ñaõ coáng
hieán cho Toå quoác vaø Giaùo hoäi, song giuùp nhöõng ai haèng quan taâm
ñeán neàn thaùnh nhaïc coù ñieàu kieän ñaùnh giaù, nhaän ñònh :
Baèng vieäc nghieân cöùu taïi choã (1945-1950). Baèng quaù trình ñaøo
taïo veà aâm nhaïc taïi Roâ-ma vaø Paris (1950-1956) vôùi luaän aùn
toát nghieäp haïng öu "Maøu saéc nhaïc Vieät trong bình ca".
Baèng cuoäc khaûo cöùu chuyeân saâu veà aâm nhaïc - giaùo duïc (Hoa
Kyø, 1961-1970) vaø ñaëc bieät baèng nhöõng taùc phaåm ñeå ñôøi
nhö : Hang Beâ-lem (Buøi Chu, 1945), tuyeån taäp Ca vònh daâng hoa Ñöùc
Meï (1946-1947), Nöõ Vöông Hoøa Bình (nhaân Ñaïi hoäi Thaùnh Maãu
toaøn quoác, Saøi Goøn, 1959) ; tuyeån taäp nhaïc Vieät goàm Nhaïc Vieät,
Hoø Non Nöôùc, Coùc Quaân ; tuyeån taäp thô nhaïc veà Nguyeãn Du, Ñoaøn
Thò Ñieåm, Löu Troïng Lö, Haøn
Maëc Töû : Cung Ñaøn Baïc Meänh, Chinh Phuï Ngaâm Khuùc, Tieáng Thu,
Ra Ñôøi, Ave Maria, Duyeân Kyø Ngoä, Ñaø Laït Traêng Môø (Saøi Goøn
- Ñaø Laït 1960-1975) ; tröôøng ca Ave Maria (Hoa Kyø, 1987)…
Neáu
Huøng Laân suoát ñôøi chuyeân chuù veà bieân taaäp nhaïc lyù, saùng
taùc thaùnh ca thì Haûi Linh laïi luoân traên trôû veà vieäc giaùo
duïc - ñaøo taïo caùc theá heä Ca tröôûng nhaèm phuïc vuï thieát
thöïc vieäc chæ huy ca ñoaøn ôû caùc xöù ñaïo trong moät yeâu caàu
hoaøn chænh, lyù töôûng nhaát. Söï cöu mang vaø söï sinh thaønh ra
ca ñoaøn Hoàn Nöôùc (2.3.1957) vôùi toân chæ "Toân vinh Thieân
Chuùa - Ca ngôïi Queâ höông" bao goàm haèng traêm ca vieân, nhaïc
coâng; söï nghieäp ñaøo taïo töø 40-50 lôùp ca tröôûng trong suoát
32 naêm (1956-1988) ôû trong vaø ngoaøi nöôùc ñaõ laø nhöõng minh
chöùng huøng hoàn nhaát veà "moät Haûi Linh ca tröôûng", caùi
danh xöng maø chính baûn thaân oâng laáy laøm töï haøo vì ñaõ töï
tu döôõng, hoïc taäp ñeå thaønh ñaït, thaønh danh vaø mong muoán
cho nhöõng moân sinh cuõng nhö vaäy. Chaúng hieåu xöa nay "sinh
ngheà töû nghieäp" ñaõ trôû thaønh moät quy luaät nghieät ngaõ,
ñaõ "vaän" vaøo soá meänh cuûa caùc baäc taøi hoa chöa thì
khoâng roõ. Rieâng tröôøng hôïp "ngöôøi ca tröôûng Haûi
Linh" thì ñuùng laø moät "an baøi", moät ñònh meänh.
Ñöôïc bieát trong ba naêm cuoái ñôøi keå töø khi ñoaøn tuï vôùi
gia ñình ôû San Francisco vaø New Orleans, oâng vaãn tieáp tuïc môû lôùo
huaán luyeän Ca tröôûng, vieát saùch truyeàn thuï kinh nghieäm ñöùng
tröôùc ca ñoaøn vaø coâng chuùng : loái vieát thoaùng moûng, trình
taáu soáng ñoäng (Hoa Kyø, 1987). Cho ñeán luùc khoâng ai ngôø thì
Haûi Linh ñaõ laëng leõ ra ñi, vónh bieät coõi ngöôøi (6.1.1988), dôû
dang caû moät döï tính ñeán California ñeå chæ huy ca ñoaøn trong dòp
ñaïi leã toân vinh Caùc thaùnh töû ñaïo Vieät Nam. Hoâm ñeán döï
leã gioã vaø hoïp maët giao löu ôû nhaø thôø Xaây Döïng, quaän Taân
Bình, (6.1.1996) toâi ñöôïc nghe khaù nhieàu maûng hoài öùc xuùc ñoäng
töø phía nhaïc só, ca tröôûng vaø coâng chuùng veà Haûi Linh, moät
maãu ngöôøi ñieån hình nhaát veà nghieân cöùu, saùng taùc thaùnh
ca, moät taøi hoa chöa ai thay theá ñöôïc trong lónh vöïc chæ huy daøn
nhaïc, ca ñoaøn hôïp xöôùng treân quy moâ lôùn. Ngöôøi ta vaãn
coù theå laéng nghe caùi taâm söï u uaån vaø noåi traên trôû aáy
cuûa Haûi Linh moãi khi oâng troø chuyeän vôùi caùc moân sinh. Naøo
laø ñöa Hoàn Nöôùc ñi leân taàm côõ moät ca ñoaøn theo tieâu
chuaån quoác teá caû veà maët toå chöùc laãn ngheä thuaät trình dieãn.
Naøp laø löïa choïn vaø taïo ñieàu kieän ñeå moät soá ca tröôûng
ñi tu nghieäp chính quy ôû nöôùc ngoaøi. Naøo laø phaûi hình thaønh
vöõng chaéc moät daøn nhaïc ñaïi ban phuïng vuï hôïp xöôùng, ca
ñoaøn …
Moät
thôøi chöa queân, nghóa laø moät thôøi ñeå nhôù. Kyù giaû Pierre
Faucon ñaõ vieát nhö theá naøy veà ca tröôûng Haûi Linh, veà ca ñoaøn
Hoàn Nöôùc :"Nhôø Haûi Linh, ca ñoaøn Hoàn Nöôùc ñaõ haùt vôùi
hôi ca tinh luyeän, gioïng ca saéc neùt, khoái tieáng quaân bình… Haûi
linh ñaõ deät nhieàu cung baäc taøi tình, vôùi neàn nhaïc thöùc vöõng
chaéc lónh hoäi tö töôûng Ceùsar Franck, oâng ñaõ lieân keát vaøo
ngheà nghieäp cuûa mình moät nguoàn caûm höùng ñaày khôûi saéc. AÂm
nhaïc ñoøi hoûi moät söï toân nghieâm, traân troïng, laãn lòch laõm
ñeå ta bieát cung kính nhöõng baäc thaày. Söï cung kính ñoù, caû
daøn nhaïc, laãn coâng chuùng phaûi theå hieän ra baèng söï traàm tónh
ñeå laéng nghe" (theo taïp chí J.E.O. thaùng 10.1957).
Tieác
thay, ñaây laø noát nhaïc dôû dang cuûa moät baûn Tango cuoái cuøng.
TP.HCM 06.01.1996
Leâ Ñình Baûng
This site was created by COMMUNIO FROM VIETNAM
© 1998 - 2000, All Rights Reserved.