Bí tích vaø phuïng vuï coù lieân laïc gì vôùi nhau khoâng ?
Muoán traû lôøi caâu hoûi naøy, phaûi nhìn vaán ñeà theo hai chieàu : moät chieàu töø beân ngoaøi vaøo vaø moät chieàu töø beân trong ra.
Neáu nhìn töø beân ngoaøi, caên cöù vaøo caùc nghi thöùc bí tích vaø leã nghi phuïng vuï thì xem ra hai beân nhö ít lieân laïc vôùi nhau, hay neáu coù chaêng thì moái daây lieân laïc cuõng khoâng laáy gì laøm beàn chaët.

Quaû vaäy thoaït nhìn chuùng ta thaáy Bí tích vaø Phuïng vuï khaùc nhau. Neáu chæ khaùc nhau khoâng thoâi thì ñieàu ñoù chaúng coù gì ñaùng noùi. Ñaøng naøy vöøa khaùc laïi vöøa nhö khoâng aên yù vôùi nhau nöõa, vì :

Phuïng vuï ñoái vôùi chuùng ta vaãn laø toaøn boä caùc leã nghi thöôøng coù tính caùch taäp theå vaø trang troïng maø phaàn chính yeáu laø thaùnh leã vaø caùc giôø kinh phuïng vuï dieãn ra theo chu kyø ñeàu ñaën trong naêm phuïng vuï. Ñoù laø hình thöùc caàu nguyeän coâng khai, chính thöùc vaø khaùch quan cuûa coäng ñoaøn daâng leân Thieân Chuùa.

Coøn bí tích thì ngöôïc laïi. Ñoù laø nhöõng cöû chæ theo nghi thöùc hay nhöõng caùch theá vaän duïng coù tính caùch rieâng tö, ñeå ñaùp öùng moät nhu caàu roõ reät trong ñôøi soáng rieâng cuûa moãi ngöôøi. Ñoù laø nhöõng cöû chæ thaät höõu hieäu.

Haàu heát nhöõng cöû chæ naøy dieãn ra ôû beân ngoaøi hay beân leà nhòp soáng thoâng thöôøng cuûa Phuïng vuï, hoaëc vì chuùng coù tính caùch quaù ñaëc bieät nhö nhöõng cöû chæ trong bí tích Truyeàn chöùc vaø Theâm söùc, hoaëc vì chuùng dieãn ra ngoaøi khung caûnh coäng ñoaøn to lôùn maø chæ thu heïp laïi trong moät nhoùm nhoû, coù veû gia ñình thaân höõu, nhö tröôøng hôïp Röûa toäi vaø Hoân phoái, hay dieãn ra trong gia ñình nöõa nhö tröôøng hôïp bí tích Xöùc daàu thaùnh.

Moät tröôøng hôïp heát söùc ñaëc bieät nöõa laø bí tích Giaûi toäi. Bí tích naøy nhieàu khi khoâng dieãn ra coâng khai, khoâng caàn coù nôi choán roõ reät vaø thôøi giôø aán ñònh, cuõng chaúng caàn moät khung caûnh phuïng vuï naøo, tröø khi giaûi toäi cho phuï nöõ phaûi coù toøa hay maøn ngaên caùch, khi tha toäi phaûi ñoïc coâng thöùc ngoaøi giô tay leân ñeå tha toäi. Ñoù laø noùi chung veà nhöõng laàn xöng toäi rieâng, coøn nhöõng khi cöû haønh leã nghi saùm hoái coäng ñoäng trong nhöõng dòp ñaëc bieät thì hôi khaùc. Coù theå noùi xöng toäi laø moät haønh trình caù nhaân, moät cuoäc ñoái thoaïi giöõa hoái nhaân vaø cha giaûi toäi.

Chæ tröø coù bí tích Thaùnh Theå laø chuùng ta thaáy hieän roõ nhöõng ñöôøng neùt chính yeáu cuûa Phuïng vuï, vì Thaùnh Theå gaén lieàn vôùi thaùnh leã vaø thöôøng cöû haønh trong thaùnh leã, ñaønh raèng caùch ñaây khoâng laâu, tính caùch phuïng vuï naøy cuõng bò che khuaát bôûi thoùi quen cho röôùc leã vaøo tröôùc hay sau leã chöù khoâng phaûi trong chính leã, hoaëc khi döï leã ngöôøi ta laàn haït hay laøm nhöõng coâng vieäc khaùc trong thaùnh leã hôn laø tích cöïc tham gia thaùnh leã nhö baây giôø, laïi cho vieäc röôùc leã nhö moät haønh vi caù nhaân thay vì coäng ñoaøn. Vì theá, tröôùc ñaây thöôøng caùm ôn rieâng sau khi röôùc leã, coøn baây giôø caùm ôn ngay trong leã, khi vöøa röôùc leã xong vaø moïi ngöôøi tham döï thaùnh leã cuøng caùm ôn chung baèng nhöõng baøi ca thích hôïp hay yeân laëng hoøa hôïp taâm tình chung vôùi coäng ñoaøn ñeå taï ôn Chuùa ñaõ qui tuï moïi ngöôøi vaø ban cho chính Thòt vaø Maùu Ngöôøi laøm cuûa aên nuoâi döôõng.

Neáu tìm hieåu lyù do taïi sao laïi coù tình traïng naøy, chuùng ta coù theå noùi ñoù laø vì tröôùc ñaây ngöôøi ta quaù nhaán maïnh ñeán luaät chöõ ñoû vaø tính caùch höõu hieäu cuûa caùc nghi thöùc. Vì theá, phuïng vuï ñöôïc coi nhö chæ coøn laø moät thöù trang trí phuï troäi beân ngoaøi cho nghieâm trang ñeïp maét vaø thöù töï nhòp nhaøng vaø chæ phaûi giöõ caùc nghi thöùc bí tích ôû möùc toái thieåu caàn phaûi coù cho thaønh söï vaø hôïp phaùp, ñeå bí tích sinh coâng hieäu. Caùi hoàn phuïng vuï bò boû queân ôû ngoaøi vaø chæ coát sao cho thaønh bí tích vaø ngöôøi tham döï cuõng ñôõ phaûi maát coâng tham döï, nhö hieän nay vaãn coøn thaáy khi cöû haønh bí tích röûa toäi cho caùc treû em maø khoâng coù gia ñình thaân nhaân cuûa chuùng tham döï vaøo caùc ngaøy chuùa nhaät. Nhaän xeùt naøy khoâng chæ ñuùng nguyeân veà phía cöû toïa maø coøn ñuùng cho caû vò chuû toïa hay ngöôøi cöû haønh nöõa. Vaø ñoù laø ñieàu ñaùng buoàn, vì ñieàu aáy chöùng toû ngöôøi cöû haønh cöû haønh bí tích ít ñeå taâm chuaån bò vaø cöû haønh cho thaät chu ñaùo vaø coù yù nghóa.

Nhöng, neáu nhìn töø beân trong, vaán ñeà khoâng haún nhö theá maø coøn ngöôïc laïi, nghóa laø Bí tích vaø Phuïng vuï coù lieân laïc maät thieát vôùi nhau, vì caû hai ñeàu thuoäc veà nhaân ñöùc thôø phöôïng vaø cuøng taïo thaønh moät boä phaän duy nhaát ñeå toân vinh Thieân Chuùa vaø keùo ôn Ngöôøi ñoå xuoáng treân nhaân loaïi. Quaû vaäy, hai beân lieân heä maät thieát vôùi nhau, vì :

Phuïng vuï thaâm nhaäp vaøo bao haøm bí tích, vì thöôøng caùc bí tích ñeàu cöû haønh trong phuïng vuï, ñaëc bieät laø bí tích Röûa toäi. Chuùng ta thaáy nghi thöùc coát yeáu trong bí tích Röûa toäi laø cöû chæ ñoå nöôùc treân ñaàu ngöôøi thuï taåy hay dìm ngöôøi ñoù xuoáng nöôùc. Maø tröôùc vaø sau khi laøm cöû chæ ñoù, coù bieát bao lôøi kinh vaø cöû chæ tröø taø vaø xöùc daàu, hoaëc nhöõng ñoaïn trích daãn Lôøi Chuùa hay caùc baøi thaùnh vònh. Ñieàu naøy laïi caøng roõ reät hôn nöõa ñoái vôùi bí tích Thaùnh Theå. Bí tích Thaùnh Theå dieãn ra trong khung caûnh phuïng vuï thuaàn tuùy, vôùi taát caû leã nghi linh ñoäng trang nghieâm, vôùi Lôøi Chuùa vaø caùc cöû chæ nhö chuùng ta thaáy.

Ñaøng khaùc, caùc bí tích laïi lieân heä chaët cheõ vôùi nhau, taïo thaønh moät toaøn boä coù heä thoáng maø trung taâm ñieåm laø Thaùnh Theå. Ñieàu naøy ñuùng xeùt veà luùc cöû haønh.

Quaû vaäy, ngay töø ñaàu, thöôøng cöû haønh bí tích Röûa toäi vaøo ñeâm leã Phuïc sinh vaø trong nhöõng theá kyû ñaàu, ba bí tích Röûa toäi - Theâm söùc - Thaùnh Theå laø boä ba ñi chung vôùi nhau ñeå huaán luyeän cho moät ngöôøi môùi vaøo ñaïo, neân môùi goïi caùc bí tích naøy laø khai taâm, khaûi ñaïo hay daãn nhaäp vaøo Ki-toâ giaùo.

Bí tích Truyeàn chöùc thì bao giôø cuõng cöû haønh trong leã. Bí tích Theâm söùc vaø Hoân phoái cuõng vaäy, nhaát laø töø sau Coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II ñeán nay.

Ñieàu naøy cuõng ñuùng nöõa, neáu xeùt veà caùc chaát lieäu duøng trong bí tích. Quaû vaäy, daàu tröø quyû duøng trong bí tích Röûa toäi, daàu theâm söùc vaø daàu xöùc cho beänh nhaân ñeàu ñöôïc hieán thaùnh trong leã Daàu ngaøy Thöù Naêm tuaàn thaùnh.

Cuoái cuøng, neáu xeùt veà yù nghóa, chuùng ta cuõng thaáy Phuïng vuï vaø Bí tích coù lieân heä maät thieát vôùi nhau, vì :

Bí tích Röûa toäi vaø bí tích Theâm söùc laø hai bí tích ñöa ngöôøi thuï giaùo böôùc daàn vaøo ñòa haït maàu nhieäm cuûa Ki-toâ giaùo maø cao ñieåm laø Thaùnh Theå.

Bí tích Giaûi toäi laøm cho nhöõng ngöôøi phaûi xa caùch khoâng hieäp thoâng ñöôïc vôùi Giaùo hoäi vaø khoâng laõnh nhaän Mình Thaùnh Chuùa ñöôïc vì toäi, nay laïi ñöôïc giao hoøa vôùi Thieân Chuùa vaø hieäp thoâng vôùi Giaùo hoäi.

Bí tích Hoân phoái vaø Xöùc daàu laø nhöõng lôøi chuùc laønh phaùt xuaát töø lôøi chuùc laønh caên baûn laø bí tích Thaùnh theå maø ra.

Cuoái cuøng, lyù do ñoäc ñaùo cuûa bí tích Truyeàn chöùc laø ñeå coù thöøa taùc vieân cöû haønh Thaùnh Theå.

Neáu nhòp ñoä sinh hoaït bí tích coù treäch vôùi chu kyø naêm phuïng vuï thì ñoù chæ laø xeùt theo beân ngoaøi thoâi, vì : ôû treân chuùng ta ñaõ thaáy bí tích Röûa toäi thöôøng cöû haønh trong ñeâm leã Phuïc sinh. Baây giôø moãi ngaøy moät phuïc hoài laïi thoùi quen naøy. Vì theá, thöôøng trong caùc Trung taâm daïy ñaïo cho ngöôøi lôùn hieän nay, ngöôøi ta thu nhaän caùc ñôn xin vaøo ñaïo vaø toå chöùc caùc khoùa hoïc sao cho phuø hôïp vôùi ñeâm leã Phuïc sinh ñeå röûa toäi cho caùc ngöôøi döï toøng. Caùc nhaø muïc vuï cuõng neân löu taâm ñeán vaán ñeà naøy, nghóa laø chöøng naøo coù theå ñöôïc neân chuaån bò cho nhöõng ngöôøi lôùn döï toøng ñöôïc laõnh bí tích Röûa toäi vaøo ñeâm leã Phuïc sinh. Neân traùnh röûa toäi caáp toác, chæ coát cho vaøo ñaïo, coøn moät khi vaøo ñaïo roài, ngöôøi ta coù hieåu hay giöõ ñaïo hay khoâng, khoâng maáy ñeå taâm. Ñöøng nhaän cho ai vaøo ñaïo, neáu khoâng coù gì baûo ñaûm chaéc chaén laø ngöôøi aáy hieåu ñaïo vaø coù yù thaønh taâm giöõ ñaïo vaø soáng ñaïo moät khi ñaõ gia nhaäp coäng ñoaøn tín höõu, cuõng chính vì theá, coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II ñaõ quaû quyeát theâm moät laàn nöõa veà yù nghóa taåy röûa vaø thanh luyeän cuûa Muøa Chay. Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa toäi thì muøa Chay laø muøa ñeàn toäi, khoâng nguyeân xeùt veà phöông dieän thöïc haønh caùc nhaân ñöùc vaø vieäc phöôùc thieän, maø xeùt theo phöông dieän bí tích trong moät khoaûng thôøi gian töø thöù tö Leã tro, ñeán leã Hoøa giaûi vaøo thöù naêm tuaàn thaùnh.

Ngoaøi ra, taát caû caùc leã trong naêm phuïng vuï ñeàu ñöôïc cöû haønh nhôø pheùp Thaùnh Theå laø leã nghi coát yeáu cuûa Phuïng vuï. Chính nhôø bí tích Thaùnh Theå laø leã nghi coát yeáu cuûa Phuïng vuï. Chính nhôø bí tích Thaùnh Theå maø chuùng ta thaáy hieän thöïc hoùa maàu nhieäm chuû yeáu veà Ñöùc Ki-toâ, töùc maàu nhieäm Phuïc sinh, ñieåm qui tuï vaø laøm cho moïi bieán coá trong cuoäc ñôøi Ñöùc Ki-toâ vaø moïi leã trong naêm phuïng vuï coù yù nghóa. Khi cöû haønh caùc leã trong naêm phuïng vuï veà caùc bieán coá trong cuoäc ñôøi Chuùa Cöùu theá thì ñoù chaúng qua cuõng laø bieåu döông moät caùch ñaày ñuû caùc maàu nhieäm veà Ngöôøi, taäp trung laïi trong bí tích Thaùnh Theå. Moãi moät ngaøy phuïng vuï laøm cho Pheùp Thaùnh Theå theâm moät noát ñaëc bieät, vaø neáu coäng chung caû laïi trong moät naêm, thì trình baøy ñöôïc ñaày ñuû maàu nhieäm veà Ngöôøi.

Taát caû maàu nhieäm veà Chuùa Ki-toâ ñöôïc cöû haønh moät caùch ñaày ñuû theo ba nhòp giao nhau vaø boå tuùc cho nhau :

Nhòp thöù nhaát phoûng theo ñôøi soáng rieâng cuûa moãi ngöôøi, töø khi sinh ra, chòu pheùp Röûa toäi cho ñeán khi cheát vaø soáng laïi.

Nhòp thöù hai dieãn ra haèng ngaøy töø luùc ñoïc kinh saùng ñeán luùc ñoïc kinh chieàu, vaø taäp trung trong thaùnh leã, ñeå töôûng nhôù caùi cheát vaø söï soáng laïi cuûa Ngöôøi ñöôïc hieän thöïc hoùa trong thaùnh leã moät caùch nhieäm maàu.

Nhòp thöù ba, moãi naêm ngaøy qua ngaøy, dieãn laïi cuõng moät maàu nhieäm veà Chuùa Ki-toâ.

Cuoái cuøng caùc leã nghi phuïng vuï naøo khoâng tröïc tieáp gaén lieàn vôùi caùc cöû chæ laøm khi cöû haønh bí tích thì cuõng nhö noái tieáp caùc cöû chæ ñoù, thí duï leã cung hieán ñeàn thôø, vieäc khaán höùa trong doøng, leã nghi taán phong ñan vieän phuï vaø leã nghi cung hieán caùc trinh nöõ ñeàu phoûng theo leã nghi khaûi ñaïo, truyeàn chöùc vaø hoân phoái.

Khi ñoïc caùc giôø kinh phuïng vuï, chuùng ta nhö noái tieáp vaø keùo daøi phuïng vuï Lôøi Chuùa trong Thaùnh leã; chuùng ta phaân phoái raûi raùc trong ngaøy caùc cô hoäi suy nieäm maàu nhieäm veà Chuùa ñaõ ñöôïc cöû haønh trong thaùnh leã.

Cha Louis Bouyer ñaõ vieát moät cuoán saùch cho thaáy roõ tính duy nhaát cuûa Phuïng vuï taäp trung quanh pheùp Thaùnh Theå trong taùc phaåm Lapri de la liturgie (coll. Lex Orandi soá 20, chöông 7-19)

Vaäy toâi thieát nghó coù theå keát luaän raèng Bí tích vaø Phuïng vuï baát khaû phaân ly. Caû hai ñeàu cuøng moät cô caáu caên baûn. Bí tích laø trung taâm cuûa Phuïng vuï, laø ñieåm cao, laø thôøi gian Chuùa can thieäp caùch tröïc tieáp vaø höõu hieäu hôn trong taùc ñoäng chung cuûa Phuïng vuï.

Vì theá, chöõ sacramentum maø ngaøy nay chuùng ta dòch laø bí tích ñaõ phaûi maát moät thôøi gian daøi trong nhieàu theá kyû môùi ñöôïc duøng ñeå chæ 7 bí tích nhö baây giôø.

Thôøi caùc giaùo phuï, chöõ "sacramenta" khoâng chæ 7 bí tích maø thoâi, maø coøn chæ chung taát caû phuïng vuï. Thaùnh AÂu tinh cho raèng khoâng phaûi chæ coù bí tích Röûa toäi vaø bí tích Thaùnh Theå môùi laø bí tích, maø taát caû caùc leã nghi, caùc leã trong naêm phuïng vuï, caùc maàu nhieäm veà Chuùa cöû haønh trong naêm, vieäc aên chay, tröø quæ khi laøm pheùp Röûa toäi, cuõng ñeàu laø "sacramenta" caû.