Religious Song - Communio

ÑOÂI DOØNG SUY NGHÓ VEÀ THAÙNH NHAÏC

Sau bieát bao lôøi keâu goïi cuûa Giaùo hoäi cuõng nhö cuûa nhöõng ngöôøi laøm coâng taùc Thaùnh nhaïc, hieän tình Thaùnh nhaïc ít nhaát taïi thaønh phoá Hoà Chí Minh ñang daàn daàn coù söï bieán chuyeån. Nhìn chung veà maët tích cöïc laø nhö vaäy ; ngöôïc laïi, coøn bieát bao nhieâu choáng ñoái, bieát bao nhieâu caûn trôû hay ít ra laø quaù hôø höõng, laøm thinh, khieán cho chính nhöõng ngöôøi laøm coâng taùc Thaùnh nhaïc ñoâi khi cuõng bi quan phaàn naøo. Tröôùc tình hình ñoù, ngöôøi vieát xin maïn pheùp ñöôïc neâu ra ñoâi doøng suy nghó nhoû moïn cuûa mình.

1. Söï xuoáng doác : nguyeân nhaân vaø söï kieän

Nhìn laïi neàn thaùnh nhaïc Vieät nam trong thôøi gian ñaõ qua, bieát bao ñieàu chaúng maáy tích cöïc caàn noùi tôùi, chaúng haïn: nhieàu baøi haùt mang tính chaát quaù "ñôøi", lôøi vaên xa rôøi Kinh Thaùnh vaø Phuïng vuï, neùt nhaïc giaät gaân vôùi kieåu noùi "caøng boác caøng hay" ... Nhö vaäy, ñaëc tính "toân vinh Thieân Chuùa vaø thaùnh hoùa caùc tín höõu" ñaâu roài ? Xeùt veà nguyeân nhaân taïi sao nhö vaäy thì khoâng ít ; coù theå taïm keå, do thò hieáu, traøo löu, trình ñoä, v.v... Chuyeän ñaõ roài nhaéc laïi nguyeân nhaân nhieàu e raèng coù ngöôøi laáy laøm phieàn chaêng ? Vaû laïi, khoâng neân ñoå loãi cho ai, vaán ñeà caàn thieát luùc naøy laø nhaän ra nhöõng sai soùt vaø tích cöïc söûa chöõa.

Söï kieän trình dieãn Thaùnh nhaïc trong nhaø thôø theo kieåu vöøa noùi laïi ñang ñöôïc öa chuoäng raát nhieàu. Coù nhieàu chuû tröông : nhaïc ñaïo phaûi nhoän nhòp nhö nhaïc ñôøi, cuõng phaûi troáng phaùch oàn aøo, nhaûy nhoùt ... thì môùi mong thu huùt ñöôïc giôùi treû. Vaø theo hoï, ñoù laø moät caùch truyeàn giaùo toát. Dó nhieân ngöôøi chuû tröông nhö vaäy môùi nhìn coù moät goùc chuû quan, nhöng ñaùng tieác moät ñieàu laø queân maát caùi goác gaùc, caùi baûn tính, saéc thaùi rieâng cuûa thaùnh nhaïc, laøm cho thaùnh nhaïc ñi ñeán möùc ñoä coù theå noùi laø bieán chaát, suy ñoài, v.v... Hôn nöõa, chuû tröông nhö vaäy khoâng phaûi laø khoâng mong manh vaøo maïo hieåm : lieäu caùi söï naùo ñoäng, oàn aøo cuûa ca ñoaøn trình dieãn trong nhaø thôø coù saùnh kòp vôùi caùc ban nhaïc nôi raïp haùt, vuõ tröôøng khoâng? Daùm chaéc moät ñieàu laø ca ñoaøn cöù luoân baùm ñuoâi ñaèng sau, nhaát laø saùnh vôùi nhöõng ban nhaïc pop, rock ... Vaø neáu vieäc ñeán nhaø thôø chæ laø ñeå nghe nhaïc thì chaéc laø ñi raïp haùt, vuõ tröôøng, quaùn caø pheâ hay thaäm chí ôû nhaø nghe baêng, nghe ñóa coøn khoaùi hôn nhieàu. Noùi ñeán ñaây, chuùng ta bieát söï kieän ñang xaûy ra vôùi moät soá baïn treû Chaâu AÂu ; hoï ñaõ chaùn ngaùn thöù aâm nhaïc kích ñoäng, giaät gaân, oàn aøo ngoaøi ñôøi roài, vaø hoï tìm ñeán vôùi thöù aâm nhaïc eâm dòu, khoan thai trong nhaø thôø. Coù theå noùi ñoù laø moät loái thoaùt cho hoï. Coøn neáu ñaët giaû thieát (hieän taïi khoâng coøn laø giaû thieát nöõa maø söï kieän coù thaät) nhaïc trong nhaø thôø cuõng nhö ngoaøi ñôøi thì khoâng bieát ngöôøi ta seõ tìm loái thoaùt ôû ñaâu ? Vaø khi ñoù thì ñieàu gì seõ xaûy ra ?

2. Quy luaät Thaùnh nhaïc vaø söï khaùm phaù

Muoán cho thaùnh nhaïc giöõ ñöôïc baûn chaát vaø ñaëc tính rieâng dó phieân phaûi coù quy luaät höôùng daãn noù. Nhieàu ngöôøi cho raèng : maáy oâng nghieân cöùu thaùnh nhaïc "bôùi beøo ra boï", ñeå roài töï nhieân quaøng cho aâm nhaïc trong nhaø thôø moät gaùnh naëng ñeán khoù chòu. Thaät ra, quy luaät Thaùnh nhaïc khoâng phaûi baây giôø Giaùo hoäi môùi noùi tôùi, maø töø laâu laém roài. Xin keå ra vaøi vaên kieän tieâu bieåu : Coâng ñoàng Tren-toâ, saéc leänh piae sollicitudines naêm 1657 cuûa Ñöùc A-leâ-xan-roâ VII, saéc leänh annus qui naêm 1750 cuûa Ñ.G.H Bieån Ñöùc XVI, Thoâng ñieäp De Musicae Sacrae disciplina naêm 1955 cuûa Ñ. Pi-oâ XII, coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II trong Hieán cheá phuïng vuï thaùnh, Huaán thò De Musica Sacra in Liturgia cuûa Ñ. Phao-loâ VI, v.v... roài vôùi caùc vaên kieän, thoâng caùo cuûa Giaùo hoäi ñòa phöông. Ngaøy nay ngöôøi ta môùi ñang thöùc tænh vaø khaùm phaù ra ñeå thöïc thi cho ñuùng. Vaäy caùc vaên kieän cuûa Giaùo hoäi toaøn caàu cuõng nhö Giaùo hoäi ñòa phöông ñaõ coù ñoù, vaán ñeà laø coù thöïc hieän theo hay khoâng, chöù khoâng phaûi baây giôø ngöôøi ta môùi ñaët ra.

Vieäc thöïc thi theo caùc qui luaät thaùnh nhaïc khoâng phaûi deã daøng, traùi laïi raát nhieàu khoù khaên. Coù yù kieán cho raèng quy luaät laøm haïn cheá, boùp meùo nguoàn höùng ... hay aâm nhaïc phaûi thanh thoaùt, bay boång, coøn quy luaät vöøa thoâi (xin theâm cho troïn nghóa : qui luaät vöøa vöøa thoâi coøn caùi toâi nöõa chöù). Taïi sao ngöôøi ta cheâ caùc baøi cuûa caùc nhaïc só thaùnh nhaïc du hoïc ôû Roâ-ma veà laø buoàn, chaùn, khoâ khan ... trong khi coù phaûi trình ñoä cuûa caùc ngaøi thaáp ñaâu ? Phaûi chaêng khi du hoïc ôû Roâ-ma, Giaùo hoäi ñaõ daïy cho caùc ngaøi phaûi laøm nhö theá naøo roài ?

3.Coâng taùc thaùnh nhaïc: Loäi ngöôïc doøng nöôùc

Vaán ñeà ñaët ra laø chaïy theo thò hieáu, theo yù rieâng hay theo caùc quy luaät cuï theå cuûa thaùnh nhaïc. Trong Giaùo hoäi, ôû nhieàu laõnh vöïc ñaõ coù söï giaèng co töông töï. Chuùng ta bieát, vôùi Thoâng ñieäp "Söï soáng con ngöôøi" cuûa Ñ. Phao-loâ VI, bao nhieâu choáng ñoái xaûy ra ngay ôû nôi moät soá linh muïc, vaøo bao nhieâu ngöôøi ñaõ boû Giaùo hoäi ra ñi, vì hoï khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc moät Giaùo hoäi maø theo hoï, quaù baûo thuû, khoâng chòu tieán leân. Roài môùi ñaây, Thoâng ñieäp "Tin Möøng söï soáng" cuûa Ñ. Gio-an Phao-loâ II vaãn laáy laïi laäp tröôøng cuûa Ñ. Phao-loâ VI. Coù theå noùi Giaùo hoäi chæ coøn laø Giaùo hoäi khi giöõ ñöôïc nhöõng gì rieâng cuûa mình. Vaø nhö vaäy, Giaùo hoäi ñaõ vaø ñang phaûi loäi ngöôïc doøng so vôùi "neàn vaên minh cheát choùc" naøy. Trong laõnh vöïc thaùnh nhaïc, neáu ta so saùnh cuõng theá thoâi. Laøm sao coù theå nhaém maét laïi ñeå chaïy theo thò hieáu, chaïy theo nhöõng chuû tröông xa rôøi caùc quy luaät thaùnh nhaïc ? Laäp tröôøng laø ôû choã ñoù.

4. Vieäc huaán luyeän thaùnh nhaïc

Moät vò linh muïc môùi ñaây khi nhìn ñeán hieän tình thaùnh nhaïc ñaõ nhaän xeùt : "Ngöôøi ta ñang coá gaéng trôû laïi (vôùi caùc qui ñònh cuûa Giaù hoäi), nhöng xem ra khoâng maáy hy voïng, vì caùc nhaïc só khoâng laøm theo ..." Xin ñöôïc suy nghó qua nhaän xeùt naøy : noùi ñeán nhaïc só thì coù nhieàu vaø do ñoù söï khaùc nhau cuõng nhieàu, tuøy theo trình ñoä, quan ñieåm, söï nhaïy caûm v.v... Dó nhieân, vieäc saùng taùc Thaùnh ca laø do nhaïc só, nhöng coøn vaán ñeà haùt trong nhaø thôø nhö theá naøo laø traùch nhieäm cuûa caùc linh muïc. Coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II trong Hieán cheá Phuïng vuï thaùnh noùi roõ : "Phaûi chuù troïng ñeán vieäc huaán luyeän vaø thöïc taäp aâm nhaïc trong caùc chuûng vieän, caùc taäp vieän cuõng nhö caùc hoïc vieän cuûa caùc doøng tu nam nöõ ..." (chöông thaùnh nhaïc, soá 115). Nhìn ñeán vieäc huaán luyeän thaùnh nhaïc hieän nay : chuûng vieän chính qui töø tröôùc tôùi nay vaãn coù, nhöng ít vaø hình nhö caùc chuûng sinh khoâng maáy quan taâm ; coøn bieát bao caùc hoïc vieän, chuûng vieän, tu hoäi, doøng tu ... vieäc huaán luyeän naøy haàu nhö khoâng coù. Coù theå noùi, coâng vieäc naøy chöa ñöôïc quan taâm nôi caùc linh muïc, chuûng sinh vaø tu só. Taïi sao noùi ñeán ñieàu naøy ? Vì hoaït ñoäng thaùnh nhaïc ñi lieàn vôùi hoaït ñoäng vaø nghi leã phuïng vuï, do ñoù raát caàn thieát cho caùc linh muïc, chuûng sinh.

Vieäc huaán luyeän ôû moät soá trung taâm aâm nhaïc hieân nay ñang tieán trieån vaø coù nhieàu hy voïng. Nhöng hoïc vieân ñi hoïc thì phuï thuoäc bieát bao vaán ñeà khoâng phaûi ñôn giaûn, vaø con soá theo hoïc ñeán luùc laøm vieäc cho chu ñaùo thì khoâng phaûi nhieàu.

Taát caû nhöõng gì ngöôøi vieát suy nghó treân ñaây ñeàu coù theå laø : "bieát roài, khoå laém, noùi maõi". Nhöng than oâi, caùi bieát cuõng hình nhö mong manh quaù, maø bieát khoâng thoâi thì ñaâu ñaõ ñuû.

Cuoái cuøng, chæ daùm noùi raèng : traùch nhieäm thuoäc veà moãi ngöôøi, vaø vai troø caøng cao thì traùch nhieäm caøng lôùn. Xin maïn pheùp möôïn laïi lôøi keát cuûa nhaïc só Tieán Linh : "Moãi ngöôøi chuùng ta caàn phaûi coù traùch nhieäm vôùi lòch söû veà vieäc laøm cuûa mình, haäu theá seõ ñaùnh giaù chuùng ta, chöù chöa daùm noùi ñeán vieäc phaûi ra haàu tröôùc toøa Chuùa" (HLMC soá 9, trg 15)

Hoàng Thaùi