LÑB. Thöa Cha, luùc naày laø muøa Heø. Laøm cha giaùo, chaéc cha cuõng coù thôøi gian nghæ ngôi chöù ?

KL. Caùm ôn anh ñaõ tôùi thaêm. Keå ra thì toâi cuõng ñöôïc raûnh rang vaøi naêm nay, sau khi ñi chöõa beänh vaø ñöôïc pheùp veà haún thaønh phoá, coù ñieàu kieän chuyeân saâu coâng vieäc cuûa mình.

LÑB. Nghe ñaâu cha môùi ñi Baéc veà, haún coù nhieàu chuyeän muoán chia seû vôùi anh em ?

KL. Vaâng, gaàn nhö laø chính thöùc. Vaâng lôøi Ñöùc Hoàng y vaø ñoàng thôøi cuõng do nhu caàu thieát thaân töø giaùo phaän meï Buøi Chu, toâi ra Baéc caû ñeán gaàn boán thaùng trôøi (töø 4.3 ñeán 23.6.96). Chaëng ñaàu tieân, veà Thaùi bình thoâng coâng naêm toaøn xaù cuûa giaùo phaän. Thôøi gian caêng nhaát laø 7 tuaàn leã sau ñoù ôû Haø noäi - baèng hình thöùc tieáp xuùc trao ñoåi vôùi chuûng sinh vaø ca tröôûng caùc giaùo xöù (70 hoïc vieân chính thöùc, chöa keå nhöõng tröôøng hôïp ngoaïi leä vaø boå sung) - nhaèm "leân" giaùo aùn vôùi nhöõng noäi dung cuï theå nhaát, phuïc vuï ñuùng tình hình vaø nhieäm vuï taïi choã. Caùm ôn Chuùa, toâi ñaõ vöôït qua taát caû. Ñieàu khieán toâi canh caùnh lo aâu laø caùi maëc caûm cuïc boä, ñuïng chaïm vaøo caùi naõo traïng ñaõ thaønh neáp cuûa ngöôøi naøy, ngöôøi khaùc.

LÑB. Theá coøn chuyeän ôû queâ nhaø Buøi Chu thì sao, thöa cha ?

KL. Thaät khoâng ngôø ! Ngay khi toâi ñaët chaân leân maûnh ñaát thieâng nôi mình ñaõ sinh ra, moät caûnh töôïng heát söùc ñoâng vui saàm uaát maø khoâng thieáu xuùc ñoäng. Ñöùc Cha "rao" cho caùc cha haït tröôûng, chính xöù phaûi "taäp keát" moïi nguoàn nhaân taøi vaät löïc cho khoùa boài döôõng naøy. Anh cöù hình dung, Hoäi tröôøng toøa Giaùm muïc chaät cöùng treân 200 hoïc vieân laø ca tröôûng cuûa caùc coäng ñoaøn tu hoäi, giaùo xöù. Moät thaùng roøng töø 15.5.96, suoát 6 ngaøy trong tuaàn (tröø Chuû nhaät). Cuõng may, nhôø coù cha Duy Thaåm laø ngöôøi ñaõ quen vieäc laâu nay, toâi ñaõ hoaøn thaønh nhieäm vuï. Vôùi voán lieáng taøm taïm nhö theá, coù leõ cuõng vöøa ñuû cho nhu caàu tröôùc maét. Veà laâu veà daøi, hoï caàn ñöôïc naâng cao, cuûng coá.

LÑB. Trong dö luaän, nhieàu ngöôøi vaãn chöa hieåu tình hình TNTC cuûa giaùo hoäi mieàn Baéc ñaõ toàn taïi vaø phaùt trieån ra sao, keå töø ngaøy ñaát nöôùc qua phaân (1954-1975) vaø 20 naêm qua

KL. ÔÛ ñaâu vaø bao giôø cuõng coù caùi quy luaät töï nhieân "caùi khoù boù caùi khoân". Veà maët sieâu nhieân, chuùng ta coøn coù ôn Chuùa. Qua thöïc teá ngaàn aáy ngaøy thaùng chung soáng ôû caùc giaùo phaän, giaùo xöù mieàn Baéc, tuy khoâng nôû roä traêm hoa nhö ôû trong Nam, song söùc soáng cuûa TNTC mieàn Baéc vaãn tieàm taøng trong chöøng möïc. Cuï theå laø coâng khoù cuûa moät taäp theå maø ngöôøi ñaùng cho chuùng ta giôû noùn cuùi ñaàu laø Ñöùc coá Hoàng Y Giuse Maria Trònh Vaên Caên. Coâng trình söu taäp töø chính quy ñeán daân gian nhöõng baøi thaùnh ca phoå bieán töø caùc giaùo phaän bao goàm 4 cuoán, chöa keå moät soá tröôøng hôïp rieâng leû ôû choã naøy choã khaùc. Nhìn chung, hình thöùc cuõng nhö noäi dung chöa maáy hoaøn chænh. Tuy nhieân, nghieâm tuùc vaø ñoàng boä laø nhöõng ñaëc tröng ñoøi buoäc chuùng ta phaûi suy nghó vaø traân troïng.

LÑB. Theá coøn chuyeän ñoäng cô vaø thaùi ñoä hoïc taäp cuûa hoïc vieân ñeán vôùi lôùp thì sao ?

KL. Tí nöõa toâi queân. Caùm ôn anh. Phaûi thaønh thaät nhìn nhaän raèng, ñieàu ñeå laïi daáu aán saâu saéc nhaát trong toâi khi trôû laïi trong Nam, ñoù laø tinh thaàn say meâ, noã löïc vöôït khoù cuûa moïi ngöôøi. Töø Ñöùc Hoàng Y, caùc Ñöùc Cha giaùo phaän Thaùi Bình, Haûi Phoøng, Buøi Chu, Phaùt Dieäm, Baéc Ninh, cho ñeán caùc cha quaûn haït, chính xöù, caùc tu só nam nöõ vaø giaùo daân. Phöông tieän thieáu thoán, ñöôøng xaù ngaët ngheøo xa xoâi, thôøi vuï muøa maøng ñang beà boän. AÁy theá maø buoåi hoïc naøo cuõng ñoâng ñuû, baøi taäp naøo cuõng haøo höùng, xuoâi cheøo maùt maùi ... (Ngaäp ngöøng) ... Trong khi ñoù ôû trong Nam thì ... giuïc nhö giuïc ñoø - baèng vaên thö, giaáy môøi, thoâng baùo - chaúng ai ñoaùi hoaøi ! Ñaây thöïc laø moät ñieàu böùc xuùc vaø nan giaûi.

LÑB. Ñoù ñaây treân khaép caùc giaùo phaän, döôøng nhö ñaõ vaø ñang phaùt sinh moät "hoäi chöùng" veà TNTC, töø "töï bieân" ñeán "töï dieãn" maø khoâng caàn gì tôùi "baûn quyeàn" cuûa giaùo hoäi, cuï theå laø söï xeùt duyeät vaø cho pheùp söû duïng cuûa Ban Thaùnh nhaïc VN hay Giaùm muïc ñòa phöông ? Cha coù suy nghó gì ?

KL. Toâi ñoàng tình vôùi quan ñieåm, nhaän ñònh cuûa anh. Nhieàu nhaø thôø, do khoâng naém vöõng höôùng daãn cuûa Giaùo hoäi veà TNTC, hoaëc do "chieàu loøng" moät boä phaän muoán "xu thôøi", ñaõ ít nhieàu mang hôi höôùng vaø daùng daáp cuûa nhöõng "tuï ñieåm" trình dieãn nhaïc treû thôøi thöôïng. Sau 1975, keå nhö "Imprimatur, Nihil Obstat" khoâng coøn. Nhöng thieát nghó, quyeàn xeùt duyeät vaø cho pheùp söû duïng phaûi xuaát phaùt töø Ban Thaùnh nhaïc VN hoaëc töø Ban Thaùnh nhaïc moãi giaùo phaän.

LÑB. Thoâi, ñeå "thö giaõn" moät chuùt trong luùc "entr’acte", cha coù khi naøo nhìn laïi con ñöôøng nghieân cöùu - saùng taùc cuûa chính mình ?

KL. Toâi luoân nhìn laïi vaø nhaát laø nhìn tôùi, ñeå soi roïi, pheâ vaø töï pheâ. Hoaøn chænh nhöõng ñoùng goùp nhoû, ñaáy cuõng laø moät vieäc neân laøm. Coøn nhôù 39 naêm tröôùc, khi coøn ôû nhaø tröôøng nhö anh bieát ñaáy, toâi ñaõ vieát "Con haân hoan" vaø "Kính chaøo Nöõ vöông". Ñeán nay, nhieàu quaù, chaúng nhôù nöõa. Con ñöôøng xuyeân suoát cuûa toâi, neáu coù, baét nguoàn töø chính maïch nöôùc cuûa Thaùnh kinh, Thaùnh vònh. Laø ngöôøi saùng taùc TNTC, theo toâi, phaûi caûm höùng vaø phaùt trieån cung baäc, ngoân ngöõ töø bôø beán khoâng vôi nguoâi aáy.

LÑB. Caâu chuyeän cuõng ñaõ daøi, laém "söï" quaù roài. Xin cha moät caâu traû lôøi choùt coù veû rieâng tö nheù. Cha ñaõ caûm thaáy thaám meät hay vaãn coøn hoaøi baõo, göûi gaám gì ?

KL. Töø "luaän vaên" toát nghieäp Vieän Thaùnh nhaïc Roâ-ma (1973), töø "luaän aùn" ñaõ ñaêng kyù cho ñeán thöïc teá trong hoaït ñoäng - saùng taùc hôn 20 naêm nay ôû VN, toâi vaãn caûm nhaän luoân luoân coù moät tieáng môøi goïi tha thieát naøo ñoù töø truyeàn thoáng nhaïc Vieät, töø caùi kho taøng cung gioïng vaø ngoân ngöõ xa xöa cuûa cha oâng mình. Saép tôùi, ra Baéc laàn nöõa, ngoaøi vieäc giaûng daïy, toâi seõ chuù taâm vaøo vieäc "ñi tìm" vaø söu taäp moät caùch coù khoa hoïc nhöõng "væa quaëng" coøn naèm aån trong daân gian nhaø ñaïo.