Ngöôøi ta thöôøng laãn loän giöõa ngheä thuaät vaø kyõ thuaät. Thaäm chí coù ngöôøi voäi ñoàng hoùa kyõ thuaät vôùi ngheä thuaät.

Kyõ thuaät laø toaøn boä "nhöõng phöông phaùp, phöông thöùc söû duïng trong moät laõnh vöïc hoaït ñoäng naøo ñoù cuûa con ngöôøi" (Töø ñieån Tieáng Vieät, Haø noäi 1992). Kyõ thuaät laø phöông tieän. Noù thuoäc lónh vöïc hình thöùc so vôùi noäi dung laø muïc ñích laø ñoái töôïng hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi. Kyõ thuaät giuùp hoaøn thaønh moät noäi dung coâng vieäc naøo ñoù. Vì theá, coù nhöõng kyõ thuaät phuø hôïp hoaëc khoâng phuø hôïp cho moät coâng vieäc nhaát ñònh.

Nhö chuùng ta ñaõ bieát, trong aâm nhaïc thì noäi dung laø tình yù cuûa ngöôøi saùng taùc - trong thanh nhaïc, tình yù naøy ñöôïc bieåu loä cuï theå qua lôøi ca -, coøn hình thöùc laø caùc aâm thanh vôùi caùc ñaëc tính vaø caùc caùch bieåu dieãn khaùc nhau cuûa aâm thanh (chaúng haïn giai ñieäu, tieát taáu, hoøa aâm, hình theå, cöôøng ñoä, nhòp ñoä... cuøng vôùi caùc kyõ thuaät phaùt trieån giai ñieäu, kyõ thuaät vieát nhieàu beø ñoàng ñieäu, hoaëc ña ñieäu...)

Moät baûn nhaïc hay laø moät baûn nhaïc kheùo tìm ñöôïc hình thöùc phuø hôïp vôùi tình yù vaø noäi dung maø ngöôøi saùng taùc muoán thoâng ñaït. Noùi roõ hôn, ngheä thuaät laø taøi kheùo choïn löïa nhöõng phöông tieän bieåu hieän phuø hôïp vôùi moät noäi dung nhaát ñònh naøo ñoù. Coù kyõ thuaät, maø kyõ thuaät khoâng phuø hôïp thì khoâng theå trôû thaønh ngheä thuaät. "Kyõ thuaät töï noù khoâng baûo ñaûm ñem laïi moät hieäu quaû ngheä thuaät" (1). Coù raát nhieàu kyõ sö, nhöng raát ít kieán truùc sö noåi tieáng. Coù raát nhieàu thôï may, nhöng cuõng chæ moät soá ít laø thôï may "chieán". Vì kyõ thuaät khoâng chöa ñuû, maø coøn caàn ñoâi maét, ñoâi tai, trí oùc vaø nhaát laø con tim ñeå giuùp cho söï löïa choïn hình thöùc ñöôïc phuø hôïp vôùi noäi dung mong muoán. Töø kyõ thuaät ñeán ngheä thuaät, coù khi chæ laø moät khoaûng caùch raát nhoû cho ngöôøi naøy, nhöng laïi laø moät quaõng ñöôøng daøi cho ngöôøi khaùc. Coù khi nhöõng baøi haùt,töôûng nhö raát ñôn giaûn maø möùc ñoä thaåm thaáu vaøo loøng ngöôøi raát cao. Ñoù laø moät söï giaûn ñôn ñaùng mô öôùc khi nhaïc höùng phaùt xuaát töï ñaùy loøng mình, coù khaû naêng khôi ñoäng laïi nôi loøng ngöôøi cuøng nhöõng caûm xuùc aáy. Ñoù thöïc ra laø söï hoøa nhuyeãn cuûa kyõ thuaät (cuûa hình thöùc) vaøo tình yù (vaøo noäi dung) sau moät quaù trình nghieàn ngaãm ñeå cuoái cuøng xuaát hieän moät caùch ñôn giaûn nhö moät chænh theå ngheä thuaät.

Coù vaäy, chuùng ta môùi thaáy saùng toû hôn lôøi höôùng daãn veà "vieäc chuaån nhaän caùc baøi ca" trong thoâng caùo 2/94 :

"Khi chuaån nhaän caùc baøi thaùnh ca duøng trong phuïng vuï, xin caùc ngöôøi höõu traùch quan taâm ñeán : ...Doøng ca. Doøng ca (giai ñieäu töùc hình thöùc aâm nhaïc) caàn ñôn sô, troâi chaûy,... thích hôïp vaø laøm taêng yù nghóa lôøi ca (töùc noäi dung) ... cuøng vôùi tieát taáu, doøng ca (hình thöùc) phaûi thích hôïp vôùi töøng loaïi hoaït ñoäng phuïng vuï (noäi dung haønh ñoäng) (Thoâng caùo 2/94 soá 3a, xem HLMC6 trang 3-4).

Chæ chuù troïng ñeán hình thöùc (kyõ thuaät) maø khoâng chuù troïng ñeán noäi dung – thaäm chí hình thöùc khoâng coù noäi dung hoaëc khoâng aên nhaäp gì vôùi noäi dung - seõ daãn ta ñeán chuû nghóa duy hình thöùc (Formalisme).

Chæ chuù troïng ñeán noäi dung maø khoâng quan taâm ñeán hình thöùc bieåu hieän beân ngoaøi cho phuø hôïp - thaäm chí thích gì laøm naáy, nghó sao noùi vaäy maø khoâng caàn phaûi suy tính xem phaûi laøm, phaûi noùi theá naøo cho hôïp vôùi ñoái töôïng, hôïp vôùi hoaøn caûnh... - seõ daãn ta ñeán chuû nghóa duy töï nhieân trong ngheä thuaät.

Treân ñaây, chuùng ta ñaõ noùi nhieàu veà tính ngheä thuaät trong saùng taùc, töùc trong vieäc soaïn nhaïc. Moät baøi haùt, moät baøi ñaøn saùng taùc coù ngheä thuaät coøn caàn ñöôïc trình taáu coù ngheä thuaät thì môùi ñem laïi taùc ñoäng thöïc thuï treân ngöôøi nghe. Vaäy tính ngheä thuaät trong trình taáu laø gì? Noùi caùch khaùc, ñaøn haùt hay laø gì?

ÔÛ giai ñoaïn naøy thì taùc phaåm aâm nhaïc - goàm caû nhaïc vaø lôøi - trôû thaønh noäi dung, maø aâm thanh - tieáng haùt, tieáng ñaøn - laø hình thöùc. Ñaøn haùt hay laø khi tieáng haùt tieáng ñaøn (hình thöùc) phuø hôïp vôùi baøi ñaøn, baøi haùt (noäi dung), laøm cho baøi ñaøn, baøi haùt trôû neân soáng ñoäng vaø nhö theá coù khaû naêng ñaùnh ñoäng ngöôøi nghe.

Tieáng haùt, tieáng ñaøn, ngoaøi vieäc phaûi ñöôïc taáu leân phuø hôïp vôùi cao ñoä, tröôøng ñoä, caùc saéc thaùi aâm thanh... coøn phaûi ñaûm baûo moät möùc thaønh thaïo veà maët kyõ thuaät toái thieåu naøo ñoù. Rieâng tieáng haùt phaûi ñaûm baûo ñöôïc tính thoâng ñaït khi ñoïc caùc lôøi ca, baèng moät chaát gioïng khaû quan naøo ñoù. Taát caû nhöõng ñieåm treân vaãn môùi chæ laø khía caïnh kyõ thuaät. Muoán ñaït ñeán tính ngheä thuaät, coøn phaûi bieát "ñieàu cheá" cöôøng doä vaø nhòp ñoä sao cho phuø hôïp vôùi noäi dung baøi haùt baøi ñaøn. Neáu chuùng ta trình taáu vôùi nhòp ñoä khoâng phuø hôïp, thì ñieàu ñaùng vui coù theå trôû thaønh ñieàu ñaùng buoàn; ñieàu thanh thoaùt coù theå trôû thaønh ñieàu naëng neà...Nhaát laø neáu chuùng ta khoâng kheùo "gia giaûm" cöôøng ñoä, thì vieäc trình taáu, thay vì soáng ñoäng, coù theå trôû thaønh maùy moùc, khoâng coù hoàn.

Cöôøng ñoä coá ñònh theo phaùch maïnh phaùch nheï trong töøng oâ nhòp xem ra chæ phuø hôïp vôùi nhaïc vuõ, nhaïc quaân haønh, nhaïc sinh hoaït, ñaïi chuùng vì noù giuùp cho ngöôøi ta nhaûy nhoùt, böôùc ñi, voã tay... cho ñoàng ñeàu.

Cöôøng ñoä dieãn caûm khoâng maùy moùc nhö theá. Noù tuøy noäi dung aâm nhaïc - töùc laø tuøy "yù ñoà" saùng taùc, tuøy neùt nhaïc, caâu nhaïc, tuøy tieát taáu, vaø tuøy yù nghóa lôøi ca neáu ñoù laø moät baøi haùt. Chính cöôøng ñoä dieãm caûm naøy laøm cho tieáng ñaøn tieáng haùt coù hoàn, moät ñieàu maø baát cöù ngöôøi trình taáu naøo cuõng mô öôùc. Coù theå noùi, tieáng ñaøn hay laø tieáng ñaøn ñieâu luyeän vaø coù hoàn. Tieáng haùt hay laø tieáng haùt coù chaát gioïng toát vaø cuõng phaûi coù hoàn.

Coù vaäy, chuùng ta môùi hieåu taïi sao thoâng caùo 1/94 cuûa ban Thaùnh Nhaïc toaøn quoác, khi ñeà caäp ñeán nhaïc cuï duøng trong phuïng vuï, ñaõ vieát :

• "Chuùng ta coù theå duøng Organ ñieän töû trong phuïng vuï, nhöng : - Neân duøng loaïi coù Foot-volume (ñieàu chænh aâm löôïng (cöôøng ñoä) baèng chaân). Loaïi chæ coù nuùt ñieàu chænh aâm löôïng baèng tay khoâng maáy thích hôïp cho ngheä thuaät, phöông chi cho phuïng vuï.
• Nhöõng nuùt "ñieäu" chæ nhaèm duøng cho sinh hoaït ñôøi (khoù ñieàu chænh cöôøng ñoä cuõng nhö nhòp ñoä theo taâm tình baøi haùt maø traùi laïi baét ca ñoaøn cuõng nhö ca tröôûng phaûi haùt theo ñieäu coù khi ñeán huït hôi ! -X.Th.) Do ñoù khoâng neân duøng trong phuïng vuï.
• Phaûi löïa choïn caùc nuùt aâm thanh (hình thöùc) thích hôïp vôùi thaùnh ca (noäi dung)."