Luyen thanh

HAÙT THÍNH PHOØNG ...CHO AI NGHE ?

Trong tuaàn leã töø 8 ñeán 15-9-96 vöøa qua, daõ dieãn ra cuoäc thi haùt thính phoøng (Bel Canto) toaøn quoác laàn thöù nhaát, do Cuïc Ngheä thuaät bieåu dieãn thuoäc Boä Vaên Hoùa Thoâng tin toå chöùc taïi Nhaïc vieän TP.HCM, vôùi söï tham gia cuûa 60 thí sinh töø 17 ñoaøn vaø tröôøng ñaøo taïo ngheä thuaät.

Bel Canto laø moät thaønh ngöõ tieáng YÙ, dòch töøng chöõ laø "baøi haùt ñeïp", ñeå chæ moät loái haùt chuù troïng phoâ dieãn chaát gioïng nhôø kyõ thuaät thanh nhaïc ñieâu luyeän baèng nhöõng luyeán laùy ngaân nga lieàn gioïng, gaén lieàn vôùi nhaïc kòch YÙ töø theá kyû 17 cho ñeán theá kyû 19.

Toâi chæ ñi döï ñöôïc buoåi khai maïc, trong ñoù moät soá vò trong ban giaùm khaûo haùt bieåu dieãn. Ña soá laø caùc baäc thaày trong caùc cô sôû ñaøo taïo. Hoï haùt moät vaøi baøi haùt hoaëc trích ñoaïn cuûa vôû kòch baèng tieáng nöôùc ngoaøi, vaø cuõng haùt moät vaøi baøi baèng tieáng Vieät. Hoï haùt khoâng caàn taêng aâm trong 1 caên phoøng chöùa khoaûng 300 – 400 ngöôøi, ñöôïc xaây döïng vaø thieát keá raát ñaït veà maët aâm thanh. Gioïng haùt ñieâu luyeän, coù kyõ thuaät, coù khaû taïo ñöôïc nhöõng cao traøo phuø hôïp vôùi nhöõng tình huoáng khaùc nhau cuûa vai dieãn trong nhaïc kòch (opeùra), cuõng nhö vôùi nhöõng taâm tình khaùc nhau cuûa ca khuùc. Ñieåm noåi baät, nhö vaäy, laø gioïng raát vang vaø raát khoûe, nhöng bieát "ñieàu cheá" cöôøng ñoä theo noäi dung, theo yù nghóa cuûa taùc phaåm.

Tuy nhieân, sau buoåi khai maïc ñoù, toâi cöù baên khoaên, khoâng bieát caùc buoåi thi sau coù gì khaùc hôn khoâng? Vì neáu cöù caùi ñaø naøy, duø raát phuïc caùi coâng phu taäp luyeän cuûa caùc thaày thanh nhaïc ñeå coù ñöôïc gioïng haùt vang khoûe, ñuû trình ñoä dieãn taáu caùc trích ñoaïn nhaïc kòch nöôùc ngoaøi, duø raát phuïc caùi khaû naêng ñieàu cheá laøn hôi, ñieàu cheá cöôøng ñoä nhuaàn nhuyeãn coù theå gaây hieäu quaû nhaát ñònh nôi khaùn thính giaû, nhöng toâi khoù caûm ñöôïc heát caùc baøi ca ñoù, vì noùi chung, khoù maø nghe ñöôïc hoï haùt gì. Khoâng hieåu ñöôïc tieáng nöôùc ngoaøi do mình khoâng bieát thöù tieáng ñoù, laø chuyeän ñöông nhieân. Chöù khoâng hieåu ñöôïc tieáng Vieät nam bao nhieâu môùi laø chuyeän buoàn cöôøi...

Ngaøy 28-9-96, sau khi ñoïc baøi "Haùt thính phoøng... cho ai nghe ?" cuûa Cao Minh Hieån vieát treân baùo Thanh nieân, toâi môùi thôû phaøo nheï nhoõm hôn, vì ít ra cuõng coù ngöôøi, sau khi tham döï caùc cuoäc thi, coù nhöõng baên khoaên nhö mình.

"Beân caïnh ñoù, cuoäc thi cuõng ñaõ boäc loä moät vaøi vaán ñeà caàn suy nghó. Theo quy ñònh, ngoaøi moät baøi haùt thính phoøng nöôùc ngoaøi (coù theå caùc Aria trong nhaïc kòch), caùc thí sinh coøn phaûi bieát söû duïng kyõ thuaät, phöông phaùp haùt Bel Canto ñeå haùt moät baøi daân ca Vieät nam vaø moät ca khuùc ñöông ñaïi cuûa Vieät nam. Coù nhieàu thí sinh quaù thieân veà kyõ thuaät thính phoøng khi haùt caùc baøi daân ca vaø ca khuùc Vieät nam laøm ngöôøi nghe khoâng hieåu laø... tieáng nöôùc naøo (!), coá gaéng nghe ñöôïc nhöõng se se chæ luoàn kim, ngöôøi ôi ngöôøi ôû ñöøng veà, ra ngoù vaøo troâng (ra ngoõ maø troâng ?)... Phaàn phaùt aâm trong caùc ca khuùc ñöông ñaïi Vieät nam cuõng khoâng ñöôïc troøn vaønh roõ chöõ. Vaán ñeà ñaët ra laø neáu ñöa daân ca vaøo thi haùt thính phoøng, thì seõ haùt nhö theá naøo cho hôïp? Do nhöõng thieáu soùt ñoù, oâng Buøi Gia Töôøng, (Cuïc tröôûng Cuïc Ngheä thuaät bieåu dieãn, Tröôûng ban toå chöùc cuoäc thi) cho raèng: "Caàn ñöôïc xem xeùt moät caùch nghieâm tuùc töø khaâu ñaøo taïo, ñoäi nguõ caùn boä giaûng daïy cho doøng haùt Bel Canto phaûi daàn daàn ñöôïc tieâu chuaån hoùa."

Thoâi, thì cöù cho ñi ñoù laø chuyeän ñôøi, chaúng lieân quan gì ñeán chuyeän ñaïo. Neáu ngöôøi ta ñi nghe haùt theo doøng thính phoøng maø khoâng hieåu ñöôïc lôøi ca, cuõng khoâng ñeán noåi gì, vì ít ra hoï cuõng coøn thaáy ca só, dieãn vieân ñi laïi, laøm ñoäng taùc naøy noï nhö muoán noùi ñieàu gì. Nhaát laø coøn coù nhaïc, coù ngöôøi ñaøn, coù ngöôøi giôùi thieäu, coù ngöôøi aên maëc theá naày, keû aên maëc theá kia, coù caû moät baàu khí moät khung caûnh coù theå laøm thay ñoåi baàu khí thöôøng ngaøy, theá laø ñuû cho ngöôøi ta "giaûi trí" qua moät phaàn ñeâm ñöôïc roài. Vaø ít nhaát, cuõng thaáy ñöôïc caùi taøi kheùo cuûa gioïng ngöôøi, coù theå nhôø luyeän taäp maø haùt vang khoûe ñeán theá, taïo ñöôïc nhöõng cao traøo kích thích loøng ngöôøi.

Nhöng oaùi oaêm thay, chuyeän ñôøi kia cuõng coù nguy cô dính ñeán chuyeän ñaïo. Coù moät soá nôi môøi thaày ñeán luyeän gioïng cho ca ñoaøn. Coù moät soá ca tröôûng cuõng hoïc haùt thính phoøng vaø cuõng taäp laïi cho ca ñoaøn. Coù moät soá ca vieân haùt "solo" theo loái haùt Bel Canto. Hoïc taäp thanh nhaïc laø ñieàu ñaùng möøng, nhöng mình neân hoïc gì? Vaø khoâng neân hoïc gì ? Ñoù môùi laø vaán ñeà. Neáu khoâng bieát löïa caùi maø hoïc, thì coù haïi hôn laø coù lôïi. Trong phöông phaùp ca haùt thöôøng coù hai phaàn : moät laø hoïc kyõ thuaät thanh nhaïc qua caùc baøi luyeän thanh ñeå taäp hôi thôû, taäp khaåu hình, taäp doäi aâm, taäp phaùt aâm...; hai laø hoïc caùch xöû lyù ngoân ngöõ qua caùc baøi haùt cuï theå. Chuùng ta coù theå hoïc kyõ thuaät thanh nhaïc cuûa caùc nöôùc khaùc, nhöng chuùng ta phaûi hoïc xöû lyù ngoân ngöõ Vieät nam laøm sao cho baûo toaøn ñöôïc tính thoâng ñaït vaø söï trong saùng cuûa tieáng Vieät, khoâng theå laáy nguyeân xi caùch xöû lyù tieáng nöôùc ngoaøi maø aùp duïng cho tieáng Vieät nam. Tieáng Vieät nam coù nhieàu vaàn ñoùng, trong ñoù laïi coù nhöõng vaàn buoäc phaûi ñoùng sôùm, chöù khoâng nhö tieáng moät soá nöôùc khaùc, coù theå ngaân nga laâu treân nguyeân aâm, roài cuoái cuøng môùi ñoùng tieáng. Chaúng haïn, ai ñaõ töøng haùt La-tinh ñeàu haùt "sa...nctus", nhöng khi haùt chöõ "xaêng" tieáng Vieät thì khoâng theå ngaân daøi treân chöõ aê, maø phaûi ñoïc döùt ngay...

Ngöôøi ta keå laïi raèng, ÑGM Hoà Ngoïc Caån ñaõ töøng ra luaät caám "Ngöôøi Nam haùt gioïng Taây", sau khi coù moät soá thaày ñi giuùp xöù phoå bieán cho caùc ban haùt caùi loái haùt thính phoøng, maø taùc giaû Vónh Long ñaõ goïi laø tieáng haùt nghe "oàm oàm, ngoïng nghòu vì baét chöôùc nöôùc ngoaøi moät caùch thieáu saùng suoát, neáu khoâng noùi laø noâ leä." (Vónh Long, Söï troøn vaønh roõ töøng chöõ cuûa tieáng haùt daân toäc, soá 85 trang 145).

Baây giôø nghe noùi ñeán luaät caám, chuùng ta caûm thaáy dò öùng. Nhöng thaät ra ÑGM Hoà Ngoïc Caån ñaõ coù moät quyeát ñònh can ñaûm vaø saùng suoát trong laõnh vöïc phuïng vuï, vì coù nhö theá môùi ñaûm baûo ñöôïc tính daân toäc, tính ngheä thuaät vaø nhaát laø tính thoâng ñaït.

Nguyeãn Xuaân

This site was created by COMMUNIO FROM VIETNAM