Khi baøn veà Thaùnh nhaïc, Coâng Ñoàng Va-ti-ca-noâ II, trong Hieán Cheá veà Phuïng Vuï Thaùnh, ñaõ vieát:

"ÔÛ moät soá mieàn, nhaát laø caùc xöù truyeàn giaùo, coù nhöõng daân toäc saün coù moät truyeàn thoáng aâm nhaïc rieâng ñoùng moät vai troø quan troïng trong ñôøi soáng toân giaùo vaø xaõ hoäi cuûa hoï. Phaûi quyù troïng aâm nhaïc aáy ñuùng möùc, vaø daønh cho noù moät ñòa vò thích hôïp, trong khi ñaøo taïo cho hoï coù moät quan nieäm toân giaùo, cuõng nhö thích öùng naêng khieáu cuûa hoï vaøo vieäc phuïng töï...

Do ñoù, trong khi huaán luyeän aâm nhaïc cho caùc vò thöøa sai, phaûi heát söùc lo laéng ñeå hoï coù theå phaùt trieån truyeàn thoáng aâm nhaïc cuûa caùc daân toäc naøy ñöôïc chöøng naøo hay chöøng ñoù, trong caùc tröôøng hoïc cuõng nhö trong caùc hoaït ñoäng phuïng vuï." (soá 119; xem soá 123)

Khi khai trieån yù höôùng treân cuûa Coâng Ñoàng, Huaán thò veà "aâm nhaïc trong phuïng vuï", ngaøy 5-3-1967, ñaõ löu yù veà vieäc phieân dòch caùc baûn vaên phuïng vuï sao cho "vöøa trung thaønh vôùi baûn vaên la-tinh, vöøa thích hôïp vôùi vieäc laøm nhaïc". Huaán thò nhaán maïnh theâm : "phaûi toân troïng baûn saéc (le geùnie) vaø caùc quy cuûa moãi ngoân ngöõ, cuõng phaûi ñeå yù ñeán ñaëc tính cuûa moãi daân toäc..." (soá 54). ÔÛ moät soá khaùc, sau khi ñoøi hoûi caùc nhaø chuyeân moân caàn phaûi ñöôïc chuaån bò caùch ñaëc bieät ñeå thích nghi aâm nhaïc trong caùc mieàn ñaõ coù moät truyeàn thoáng aâm nhaïc rieâng, Huaán thò vieát tieáp :

"Phaûi keát hôïp yù thöùc veà söï thaùnh thieâng vôùi tinh thaàn, taäp quaùn vaø caùc caùch dieãn taû ñaëc bieät cuûa moãi daân toäc. Nhöõng ai hieán thaân laøm coâng vieäc naày, phaûi coù moät taàm hieåu bieát ñaày ñuû veà phuïng vuï vaø truyeàn thoáng aâm nhaïc cuûa Hoäi Thaùnh, cuõng nhö veà ngoân ngöõ, ca khuùc daân gian (daân ca) vaø nhöõng caùch dieãn taû ñaëc tröng cuûa daân toäc maø hoï phuïc vuï." (HTTN 1967 soá 61).

Thoâng caùo soá 2/94 cuûa Ban Thaùnh Nhaïc toaøn quoác ñaõ quy chieáu vaøo soá 119 cuûa HCPV vaø soá 61 cuûa HTTN ñeå ñöa ra vieäc "thích öùng nhaïc daân toäc" (soá 3a)

Vaäy qua taát caû nhöõng gì ñaõ neâu treân, chuùng ta coù theå noùi tính daân toäc laø tính caùch cuûa moãi baøi haùt

7.4.1 Tính daân toäc cô baûn : Phuø hôïp vôùi baûn saéc vaø caùc quy luaät cuûa ngoân ngöõ daân toäc.

Ai cuõng seõ deã daøng chaáp nhaän raèng chính ngoân ngöõ daân toäc laø yeáu toá cô baûn phaùt sinh ra nhaïc ngöõ daân toäc. Cöù xem caùc baøi daân ca (ca khuùc daân gian) ñöôïc phoå nhaïc töø nhöõng caâu ca dao seõ thaáy aûnh höôûng cuûa ngoân ngöõ nhö theá naøo. Linh muïc Tieán Duõng cuõng noùi töông töï :

"Neáu ca khuùc laø baûn vaên ñöôïc xöôùng leân thaønh cung thaønh ñieäu, thì chính caùi gioïng noùi cuûa baûn vaên ñaõ laø caùi coát laøm neân doøng ca cuûa ca khuùc. Cho neân chuùng ta noùi ñöôïc raèng : ngoân ngöõ laø yeáu toá then choát laøm cho baøi haùt coù tính caùch daân toäc." (1)

Nhaïc só Haûi Linh cuõng cho raèng : "Lôøi ca laø goác reã, aâm nhaïc laø thaân, caønh, laù, hoa." (xem giaûng khoùa, Ca tröôûng II) coát ñeå noùi leân taàm quan troïng soáng cheát cuûa ngoân ngöõ ñoái vôùi nhaïc ngöõ.

Nhöõng ñieàu noùi treân, neáu ñuùng cho raát nhieàu ngoân ngöõ khaùc, thì laïi caøng ñuùng cho ngoân ngöõ Vieät Nam, voán laø moät ngoân ngöõ ña thanh, goàm 5 daáu 6 gioïng leân boång xuoáng traàm. Moãi caâu noùi ñaõ tieàm aån moät doøng ca, moät giai ñieäu, moät nhaïc ñieäu. Hôn nöõa, chính ngoân ngöõ Vieät Nam laø nôi löu ñöôïc nhöõng caùch nghó, caùch laøm, caùch soáng cuûa daân toäc traûi qua bao ñôøi giao löu vaên hoùa vôùi Trung Hoa, cuõng nhö vôùi Phaùp vaø Myõ. Ngoân ngöõ Vieät Nam laø chöùng cöù ngöõ hoïc veà "moät trình ñoä phaùt trieån vaên hoùa vôùi moät söï hình thaønh baûn saéc roõ reät maø söï noäi thuoäc vaên hoùa hôn moät nghìn naêm sau ñoù ñaõ khoâng theå ñoàng hoùa ñöôïc"..."Tieáng Vieät laø moät thöù ngoân ngöõ thoáng nhaát treân moïi mieàn ñaát nöôùc Vieät Nam ... Tieáng Phaùp moät traêm naêm khoâng laán aùt noåi noù ñaõ ñaønh, maø tieáng Haùn treân hai nghìn naêm khoâng nhöõng khoâng tieâu dieät noåi noù maø coøn bò noù khai thaùc ñeå phaùt trieån ñeán nhö ngaøy nay."(2)

Nhö vaäy, coù theå noùi ñöôïc raèng ngoân ngöõ laø yeáu toá cô baûn laøm cho moät baøi haùt coù tính daân toäc. Noùi khaùc ñi, khi soaïn moät baøi haùt baèng ngoân ngöõ naøo, maø ta bieát soaïn sao cho phuø hôïp vôùi baûn saéc vaø nhöõng quy luaät cuûa ngoân ngöõ ñoù, laø ta ñaït ñöôïc tính daân toäc cô baûn. Tröôùc heát, lôøi ca baèng tieáng Vieät phaûi ñöôïc dieãn taû theo cuù phaùp, vaên phaïm cuûa tieáng Vieät. Thöù ñeán, aâm nhaïc phaûi toân troïng baûn saéc ngoân ngöõ Vieät Nam, laø moät thöù ngoân ngöõ coù daáu gioïng cao thaáp, coù thanh ñieäu traàm boång. Thoâng caùo 2/94 "veà vieäc chuaån nhaän caùc baøi ca" cuûa ban Thaùnh Nhaïc toaøn quoác ñaõ phaûi nhaéc laïi moät vieäc, töôûng nhö khoâng caàn phaûi nhaéc, khi xem xeùt doøng ca ñeå chuaån nhaän caùc baøi thaùnh ca :

"Caàn löu yù caùc daáu baèng traéc trong tieáng Vieät" (soá 3a), nghóa laø phaûi xem xeùt giai ñieäu coù phuø hôïp vôùi caùc thanh ñieäu cuûa ngoân ngöõ Vieät Nam khoâng. Khoâng ít baøi ca ñaõ coù nhöõng choã aâm nhaïc khoâng toân troïng thanh ñieäu cuûa ngoân ngöõ, nhaát laø caùc thanh ñieäu "keùp" . Neáu haùt "hoøa giaûi canh taân" maø daáu hoûi khoâng ñöôïc "keùp" (3) cho caån thaän vaø ñuùng aâm vöïc thì nghóa seõ khoâng coù hoaëc bieán daïng ñi caùch thoâ keäch.

Nhöng ñieàu ñaùng noùi hôn, ñoù laø thoâng caùo 2/94 trong soá 3c khi baøn veà hoøa aâm, ñaõ vieát :

"Ñaây laø moät laõnh vöïc raát phong phuù cuûa aâm nhaïc quoác teá, nhöng ñoái vôùi tieáng Vieät coù 6 aâm ôû ñoä cao khaùc nhau moät caùch töông ñoái, thì vieäc söû duïng hoøa aâm coøn gaëp nhieàu khoù khaên. Tuy nhieân caùc nhaïc só Vieät Nam, noùi chung, vaø coâng giaùo, noùi rieâng, ñaõ coù nhieàu khaùm phaù, nhieàu saùng kieán ñaùng keå. Cuøng vôùi vieäc tuaân thuû caùc quy luaät cuûa moân hoïc naày, caùc nhaïc só haõy kieân trì tìm toøi, hy voïng seõ hình thaønh ñöôïc moät khoa hoøa aâm ñoäc ñaùo cho tieáng Vieät."

"Nhöng tröôùc maét, chuùng ta neân löu yù : Nhöõng baøi ña aâm vieát theo nhaïc phaùp ñoàng hoøa (homophonie) nhö caùc baøi choral, phaûi traùnh nhöõng noát nhaïc laøm cho baøi ca thaønh khaùc nghóa, coù khi thaønh loá bòch.

Neáu khi soaïn nhaïc, maø chuùng ta toân troïng caùc daáu gioïng, khoâng chæ trong giai ñieäu, khoâng chæ trong beø chính, maø coøn trong caû caùc beø hôïp ca khaùc, thì tính daân toäc cô baûn ñaõ ñöôïc baûo ñaûm, coù theå laøm neàn taûng vöõng chaéc cho chuùng ta phaùt trieån theâm ñeå baøi ca coù nhieàu aâm höôûng daân toäc hôn, töùc laø ñaït ñöôïc ñieàu maø chuùng ta taïm goïi laø tính daân toäc phaùt trieån.

Thaät ra nguyeân vieäc toân troïng baûn saéc ngoân ngöõ daân toäc cuõng laø moät ñieàu khoù khaên ñoái vôùi nhieàu ngöôøi Vieät Nam roài. Coù ngöôøi laäp luaän raèng : heã ngöôøi Vieät Nam laøm nhaïc baèng tieáng Vieät Nam, thì ñöông nhieân baøi haùt ñoù laø baøi haùt Vieät Nam. Maø ñaõ laø baøi haùt Vieät Nam thì ñöông nhieân mang tính daân toäc Vieät Nam ! Laäp luaän ñoù coù theå ñuùng, neáu nhö ngöôøi ñoù coù yù thöùc toân troïng ngoân ngöõ daân toäc , ngöôøi ñoù thaám nhuaàn ngoân ngöõ Vieät Nam . Duø laø ngöôøi Vieät Nam chính coáng, soáng troïn ñôøi treân ñaát nöôùc Vieät Nam, nhöng laïi soáng trong moät moâi tröôøng vaên hoùa "caùch ly" naøo ñoù, thì cuõng khoù loøng maø coù ñöôïc taâm hoàn Vieät nam ñaäm ñaø saâu saéc ñöôïc. Vì theá, khoâng chaéc : laø ngöôøi Vieät Nam thì baøi haùt mình laøm ra laø ñöông nhieân coù tính daân toäc, duø chæ laø tính daân toäc cô baûn.(coøn tieáp)

 1. Lm Tieán Duõng, "Toâi vieát ca khuùc tieáng Vieät", baøi 22 soá 17 tr. 123
2. GS Traàn Thanh Ñaïm, "Ñeå vaên hoùa Vieät Nam giao löu vaø hoäi nhaäp vôùi theá giôùi hoâm nay", VAÊN soá 48 thaùnh 10-1995 tr. 3
3. Trong ngöõ aâm, ngöôøi ta goïi caùc thanh ñieäu "hoûi" vaø "ngaõ" laø nhöõng thanh ñieäu coù aâm ñieäu gaõy, trong thanh nhaïc, ta goïi laø thanh ñieäu keùp vì caàn töø 2 daáu nhaïc trôû leân môùi dieãn ñaït ñöôïc caùc thanh ñieäu ñoù. Nhieàu khi daáu naëng cuõng phaûi keùp môùi roõ raøng ñöôïc.