Taïi sao caàn phaûi "chuû toïa" moät nhoùm khi hoï qui tuï laïi ? Vaø neáu phaûi "chuû toïa", thì "chuû toïa" nhö theá naøo ?

Trong Töø ñieån tieáng Vieät phoå thoâng (Nxb Khoa hoïc xaõ hoäi, 1975), coù hai ñoäng töø : chuû toïa : ñieàu khieån cuoäc hoïp ; chuû trì : chòu traùch nhieäm chính ñieàu khieån. Hai töø naøy ñöôïc duøng ñeå dòch ñoäng töø tieáng Phaùp preùsider (x. Leâ Khaû Keá, Töø ñieån Phaùp Vieät, Nxb Khoa hoïc xaõ hoäi, 1991). Preùsider coù nghóa laø "ngoài" (seoir) "tröôùc" (preù). Nghóa naøy khieán ta nhôù ñeán trong tieáng Vieät, coù caâu tuïc ngöõ "AÊn treân ngoài tröôùc (troác)". Nhöng trong tieáng Phaùp, töø ngöõ preùsence (hieän dieän) coù lieân heä vôùi ñoäng töø preùsider. Ñoäng töø naøy noùi ñeán moät caùch theá hieän dieän tröôùc maët ngöôøi khaùc. Vaäy hieän dieän tröôùc maët ngöôøi khaùc theo caùch ñaëc bieät laø "chuû toïa/chuû trì", coù nghóa laø gì ?

I. NOÙI TOÅNG QUAÙT

1. Chuû toïa laø giöõ moät vai troø :
Chuû toïa laø "giöõ moät vai troø", chöù khoâng phaûi laø "dieãn moät vai kòch" trong ngheä thuaät saân khaáu. Khi dieãn moät vai kòch, toâi "nhaäp vai" moät nhaân vaät trong moät thôøi gian, roài sau ñoù thoâi. Coøn "chuû toïa" laø thöïc thi moät phaän vuï naøo ñoù trong moät nhoùm. Quaû theá, moät nhoùm chæ hieän höõu khi coù moät soá thaønh vieân chu toaøn ñeàu ñaën, beàn bæ, moät soá "phaän vuï", moät soá "vai troø" caàn thieát ñeå noù hieän höõu, ñeå noù toàn taïi, ñeå noù thöïc hieän ñöôïc döï phoùng cuûa noù. "Chuû toïa/chuû trì" laø vai troø chính trong caùc vai troø aáy. Vai troø naøy coù moät uy quyeàn caàn thieát ñeå laøm cho nhoùm soáng.

Uy quyeàn naøy, khoâng phaûi "vò chuû toïa" coù töï nôi chính mình. Uy quyeàn naøy ñöôïc ban cho "vò chuû toïa" baèng nhieàu caùch : tuyeån choïn, boå nhieäm, ... Caùc caùch thöùc naøy moät traät ñöa laïi cho cöông vò "chuû toïa" moät ñaëc tính hôïp phaùp vaø moät ñaëc tính thöôøng xuyeân naøo ñoù.

2. ÔÛ 2 bình dieän :
Vai troø "chuû toïa/chuû trì" naøy ñöôïc theå hieän nhôø thöïc thi nhöõng nhieäm vuï khaùc nhau ôû bình dieän ñôøi soáng haèng ngaøy vaø moãi khi nhoùm quy tuï laïi.

• ÔÛ bình dieän ñôøi soáng haèng ngaøy, ngöôøi ta thöïc thi quyeàn chuû toïa/chuû trì qua nhieàu maïng löôùi lieân keát, truyeàn thoâng, ñeå linh hoaït, thoâng tin, quyeát ñònh. Taïi trung taâm cuûa taát caû caùc sinh hoaït cuûa moät nhoùm, coù vò "chuû toïa" ; vò naøy vöøa ñaïi dieän nhoùm vöøa cho pheùp nhoùm thöïc hieän ñöôïc "döï phoùng" cuûa nhoùm.
• Khi nhoùm qui tuï laïi : quyeàn chuû toïa laøm cho ngöôøi ta caûm nhaän ñöôïc thaät cuï theå raèng nhoùm hieän höõu, nhoùm laø ai, nhoùm muoán caùi gì, ñieàu gì laøm neàn cho nhoùm, ñöa laïi cho nhoùm lyù do hieän höõu : nhoùm tìm laïi ñöôïc chaân tính cuûa mình, chaân tính naøy ñaõ bò cuøn moøn ñi khi nhoùm bò phaân taùn trong neáp soáng haèng ngaøy.

3. Vôùi nhöõng ñieàu kieän :
Nhöng neáu nhoùm khoâng coù maáy thaønh vieân tích cöïc, neáu caùc sinh hoaït cuûa nhoùm ñaõ kieät queä ñi roài, neáu nhoùm chaúng coù gì ñeå qui chieáu veà moät döï phoùng chung, hoûi coù coøn vieäc chuû toïa ñuùng nghóa nöõa khoâng ? Nhö theá, nhoùm vaø vò chuû toïa vöøa hieän höõu vöøa laøm cho nhau hieän höõu. Khi nhoùm khoâng thöïc söï coù söï soáng, coøn coù theå noùi raèng nhoùm ñöôïc qui tuï thöïc söï chaêng, hay phaûi noùi laø nhoùm chæ ñöôïc qui tuï laïi theo thoùi quen ?

Ngöôïc laïi, khi nhoùm soáng, phaùt trieån - ñieàu naøy khoâng loaïi tröø nhöõng xung ñoät, nhöõng khoù khaên, thì luùc nhoùm ñöôïc qui tuï, söï soáng cuûa nhoùm nhö ñöôïc coâ ñoïng laïi : ñaây laø moät thì maïnh trong ñoù vai troø cuûa vò chuû toïa laø chuû yeáu, laø noåi roõ nhaát.

II. CHUÛ TOÏA TRONG GIAÙO HOÄI

ÔÛ trong Giaùo hoäi, vieäc "chuû toïa/chuû trì" cuõng mang nhöõng ñaëc ñieåm nhö trong caùc nhoùm khaùc : ñaây cuõng laø moät "vai troø" lieân heä ñeán moät cöông vò, moät "qui cheá" (ñoái vôùi caùc thöøa taùc vieân chöùc thaùnh, thì coù vieäc truyeàn chöùc thaùnh ; ñoái vôùi caùc thöøa taùc vieân khaùc, thì coù vieäc thieát laäp hoaëc nhìn nhaän), vaø vai troø naøy ñöôïc thöïc thi trong ñôøi soáng haèng ngaøy cuõng nhö trong nhöõng cuoäc qui tuï.

Trong Giaùo hoäi, vaøo nhöõng dòp hoäi hoïp, vieäc chuû toïa cuõng seõ cho thaáy raèng vò "chuû toïa" vaø nhoùm maø vò naøy chuû toïa coù moät ñoái töôïng chung, thaät ra laø moät "ñaáng khaùc".

Cuoái cuøng, ôû trong Giaùo hoäi, ñieàu caàn thieát laø nhoùm phaûi soáng ñeå cho vieäc chuû toïa ñöôïc thöïc söï thöïc thi : neáu chæ coøn vò linh muïc laø "ngöôøi coù ñaïo", thì coù coøn Giaùo hoäi chaêng ? Neáu coäng ñoaøn phuïng vuï naøy chæ môùi hieän dieän trong hy voïng, thì giôø qui tuï chöa ñeán.

III. CHUÛ TOÏA CUOÄC CÖÛ HAØNH TRONG GIAÙO HOÄI

Giôø ñaây, chuùng ta phaûi töï hoûi laøm theá naøo ñeå coù theå soáng vai troø naøy trong caùc buoåi hoäi hoïp cöû haønh cuûa Giaùo hoäi ?

Phaûi chaêng coù moät loaït nhöõng nghòch lyù lieân heä ñeán vai troø naøy ? Vöøa laø thaønh phaàn cuûa nhoùm, laïi vöøa thöïc thi moät thöù hình thaùi quyeàn bính ñoái vôùi nhoùm ñöôïc sao ? Vöøa "ôû trong" laø vöøa "ôû tröôùc" ñöôïc sao ? Vöøa "thuoäc veà" nhoùm laïi vöøa "soáng cho" nhoùm ñöôïc sao ?

1. Tröôùc tieân phaûi laø mình
a) Veà phía vò chuû toïa :
Khi ñöôïc môøi goïi thöïc thi moät nhieäm vuï chuû toïa coäng ñoaøn, coù nhöõng ngöôøi ngaàn ngaïi, vì e raèng mình toû ra "treân tröôùc" ñoái vôùi nhoùm. Theá nhöng, caùi "tröôùc" cuûa vieäc chuû toïa/chuû trì khoâng coù nghóa laø "treân tröôùc" ñeå ñeø ñaàu ñeø coå ("aên treân ngoài tröôùc (troác)"), maø laø ôû phía tröôùc, laø buoäc phaûi ñöa mình ra, laø ñaùnh lieàu, laø chaáp nhaän bò lieân luïy trong kieåu caùch hieän dieän, trong lôøi noùi, trong phong thaùi cuûa mình ; ñoù cuõng laø chaáp nhaän toû ra raèng ta ñi vaøo trong vai troø cuûa ta. Nhieàu phaûn öùng e ngaïi vieäc chuû toïa phaûi chaêng laø do quaù chuû tröông bình ñaúng, ngöôøi ta ngaïi toû ra moät söï "khaùc bieät" : trong thöïc teá, chính nhôø bieát chaáp nhaän söï khaùc bieät maø nhaân caùch ñöôïc chín muoài. Ñaëc bieät vaøo ngaøy hoâm nay, ngöôøi ta hoaøi nghi ngôø vöïc moïi thöù hình thaùi uy quyeàn, quyeàn bính, bôûi vì ngöôøi ta deã daøng ñoàng hoùa quyeàn bính vôùi thaùi ñoä "cha chuù" naëng neà, aùp ñaûo: vieäc chuû toïa lieàn bò nghi ngôø laø chuû tröông chuyeân quyeàn. Ñoàng yù laø trong thöïc teá ñaõ coù nhöõng ngöôøi lôïi duïng vai troø mình phaûi soáng ñeå truyeàn taûi caùc yù töôûng hoaëc caùc döï tính cuûa hoï, nhöng ñaâu phaûi vì vaäy maø laïi coù theå keát aùn phaän vuï : nhö chuùng ta ñaõ thaáy, phaän vuï naøy caàn thieát ñeå cho nhoùm hieän höõu, ñeå cuoäc qui tuï nhoùm coù yù nghóa.

Vaäy chuû toïa/chuû trì giaû thieát raèng ngöôøi ta chaáp nhaän laø mình, khoâng hôn, khoâng keùm, vaø thoaûi maùi khi ñoùng vai troø aáy.

b) Veà phía coäng ñoaøn cöû haønh :
Tuy nhieân, ñoàng thôøi cuõng laïi caàn laø coäng ñoaøn cuõng chaáp nhaän laø mình : moät coäng ñoaøn goàm caùc tín höõu. Theá nhöng moät trong nhöõng khoù khaên hieän nay cho vieäc chuû toïa/chuû trì döôøng nhö laø do khoâng phaûi bao giôø coäng ñoaøn cuõng bieát roõ mình laø ai : vò chuû toïa thöôøng coù aán töôïng laø coäng ñoaøn cöù muoán buoäc ngaøi phaûi "dieãn moät vai" khoâng phaûi laø "vai troø" cuûa ngaøi : vai moät nhaân vaät thaùnh thieâng, moät vai "phöôïng töï" ...

Hoâm nay, ngöôøi ta noùi ñeán nhöõng buoåi hoäi hoïp ñeå chuaån bò : ñaây laø nôi ñeå kieåm chöùng vaø ñieàu chænh, laøm cho quan heä chuû toïa - coäng ñoaøn trôû neân khaù saùng toû, haàu cho cuoäc cöû haønh coù theå xaûy ra trong toái ña söï thaät.

2. Nhöng cuõng laø ôû ñoù ñeå "soáng cho"
Cöù giaû thieát laø moãi beân ñaõ yù thöùc veà vai troø cuûa mình vaø cuûa nhau, thì cuõng khoâng phaûi vì theá maø vò chuû toïa coù theå coi mình nhö laø "chuû nhaân" cuûa nhoùm ñaõ qui tuï laïi. Chuû toïa laø chòu traùch nhieäm veà nhoùm, laø phuïc vuï nhoùm : yù nghóa naøy chæ toaùt ra ñöôïc khi ngöôøi ta soáng nhieäm vuï aáy theá naøo ñeå laøm roõ ra ñöôïc söï qui chieáu veà "Ñaáng khaùc", bôûi vì chæ Ñaáng aáy môùi ñöa laïi yù nghóa cho nhieäm vuï naøy : roõ raøng laø ôû ñaây hôn baát cöù nôi naøo khaùc, vieäc chuû toïa coäng ñoaøn cöû haønh ñöa ta vaøo trong chieàu kích "bieåu töôïng".

Noùi nhö theá, phaûi chaêng laø baûo raèng kieåu caùch cuûa vò chuû toïa phaûi voâ danh, phi nhaân caùch hoùa, phaûi ñöôïc tieâu chuaån hoùa ? Traùi laïi, nhaân caùch ñöôïc giaûi phoùng ngay khi vai troø ñaõ roõ raøng. Nhöng vieäc nhaân caùch hoùa naøy ñaâu coù phaûi ñöôïc thöïc hieän baát cöù caùch naøo : tröôùc tieân, ñaây khoâng phaûi laø moät vaán ñeà nhöõng khaû naêng veà dieãn taû cuûa rieâng ngöôøi naøy ngöôøi noï, nhöng laø moät caùch thöùc ñi vaøo ñieàu ñöôïc cho saün, ñieàu vöôït quaù, ñieàu ñeán töø nôi khaùc vaø ñöa ñeán nôi khaùc, vaø laø ñieàu maø ta phaûi laøm cho coù yù nghóa. Ñaây chính laø choã maø nghi thöùc ñaõ ñöôïc tieân lieäu, xuaát hieän ra vôùi taát caû ñaëc tính tích cöïc cuûa noù : neáu noù ñöôïc soáng trong loøng, vöïc bieåu töôïng, ñoàng thôøi giuùp traùnh ñöôïc chuyeän vò chuû toïa söû duïng theo kieåu cuûa mình. Trong thöïc teá, thöôøng ngöôøi ta chæ thaáy khía caïnh laëp ñi laëp laïi cuûa nghi thöùc thoâi.

3. Moät caùi "tröôùc" vaø moät caùi "trong khi"
a) Moät caùi "tröôùc"
Nhö vaäy, chuû toïa/chuû trì khoâng phaûi laø moät haønh ñoäng tuøy cô öùng bieán. Caàn phaûi "ñi vaøo" trong vieäc chuû toïa, cuõng nhö moãi ngöôøi caàn phaûi ñi vaøo vieäc cöû haønh. Nghóa laø coù moät caùi "tröôùc" : moät caùi tröôùc ôû xa, ñoù laø taát caû nhöõng gì laøm neân vai troø cuûa vò chuû toïa trong ñôøi soáng haèng ngaøy ; moät caùi tröôùc ôû gaàn : cuoäc gaëp gôõ, tieáp xuùc vôùi nhöõng con ngöôøi. Nhöng khi cuoäc cöû haønh baét ñaàu, phaûi coù moät söï "ñoaïn tuyeät" : taát caû moïi ngöôøi phaûi chuyeån ñi töø bình dieän nhöõng quan heä lieân vò sang bình dieän cuûa "bieåu töôïng".

Cuõng coù moät caùi "tröôùc" rieâng tö hôn. Muoán chuû toïa/chuû trì toát, ñieàu naøy giaû thieát ngöôøi ta ñaõ haáp thuï nhöõng "moùn" cuûa cuoäc cöû haønh. Cuõng nhö moät ngöôøi ñoïc chæ coâng boá ñöôïc Lôøi Chuùa trong taát caû söï thaät neáu ngöôøi aáy ñaõ "nhaän laáy" Lôøi Chuùa cho mình, ñaõ nghieàn ngaãm, ñaõ haáp thuï, vaø ñang coá gaéng soáng nhôø Lôøi naøy vaø laøm chöùng veà Lôøi naøy, thì vò chuû toïa cuõng caàn phaûi "laøm chuû" nhöõng ñieàu saép kieán thieát neân cuoäc cöû haønh. Vaøo ngaøy hoâm nay, khi maø ngöôøi ta coù theå choïn löïa phong phuù hôn, khi maø khoâng phaûi moïi söï ñeàu nhaát thieát ñöôïc tieân lieäu, giai ñoaïn tieáp xuùc caù nhaân naøy laïi caøng caàn thieát. Khoâng phaûi laø ñeán phuùt choùt ngöôøi ta môùi choïn Kinh Taï Ôn (Kinh Nguyeän Thaùnh Theå), hoaëc môùi ngaãu höùng saùng taùc ra vaøi lôøi ñeå keát thuùc Lôøi Nguyeän giaùo daân, thaäm chí vöøa baét ñaàu nghi thöùc môû ñaàu Thaùnh Leã vöøa laät saùch tìm moät baøi leã tuøy nhu caàu hoaëc ngoaïi lòch.

b) Moät caùi "trong khi"
Phuïc vuï trong khi cöû haønh, khoâng phaûi chæ laø cho pheùp nhöõng ngöôøi khaùc cöû haønh baèng caùch chu toaøn moät phaän vuï "chuyeân moân" - bôûi vì vò chuû toïa vaãn "thuoäc veà" nhoùm - nhöng laø chính mình daán vaøo, chòu lieân luïy vaøo, trong cuoäc cöû haønh. Chính nhôø haønh vi ñi vaøo beân trong naøy, maø vò chuû toïa coù theå luøi laïi, maø ngaøi coù ñöôïc moät khoâng gian laøm nôi cho nhaân caùch ñích thöïc bieåu loä ra : ñaây laø moät söï "hieän dieän" cuõng ñoàng thôøi laø moät söï trong suoát, moät söï hieän dieän gôïi yù vaø môû roäng, hay vì Ngaøi kín ñaùo chieám lónh vuøng hoaït ñoäng, hoaëc ngöôïc laïi, ngaøi laïi tieâu tan ñi trong tình traïng voâ nghóa hoaëc noùi naêng daøi doøng.

Noùi raèng caû ñoái vôùi vò chuû toïa nöõa, cuoäc cöû haønh cuõng laø moät thôøi gian cuûa leã möøng, moät thôøi gian daønh cho Thieân Chuùa, moät thôøi gian soáng tính nhöng-khoâng, ñieàu naøy giaû thieát laø vò chuû toïa ñaõ phaûi chuaån bò caùc phöông tieän : khoâng ñeå mình bò thì giôø naém baét, khoâng ñeå baát cöù chuyeän gì cho söï tình côø, caàu may ... Khoâng coù gì tai haïi cho moät cöû haønh cho baèng moät vò chuû toïa cöù laät saùch ñi laät saùch laïi ñeå tìm baøi, hoaëc ñeå tìm caùc giaáy tôø cuûa mình (tìm baøi giaûng keïp saün !), hoaëc laép baép moät vaøi lôøi saùng taùc theo ngaãu höùng.

Bôûi vì ñöôïc thaùp vaøo trong doøng thôøi gian, cuoäc cöû haønh khoâng phaûi laø moät chuoãi nhöõng khoaûnh khaéc taùch rôøi nhau : noùi ñeán cöû haønh laø noùi ñeán nhòp ñieäu, chuyeån ñoäng, trieån khai. Vò chuû toïa soáng chuyeån ñoäng naøy trong loøng, nhôø ñoù laøm chuû ñöôïc noù. Roài ngaøi phaûi laøm cho ngöôøi ta caûm nhaän ñöôïc chuyeån ñoäng naøy trong khi vaãn quan taâm ñeán ñieàu ñang ñeán : moät caâu Tin Möøng ñöôïc noùi ñeán ôû ñaàu buoåi cöû haønh coù theå chöa ñöôïc chuù yù, nhöng neáu ñöôïc nhaéc laïi caùch naøo ñoù trong moät luùc naøo ñoù cuûa cuoäc cöû haønh thì raát coù theå taïo ñöôïc söùc vang doäi trong loøng ngöôøi nghe ...

Thaät ra, noùi thì deã maø laøm thì khoù : nhaát laø khi ngöôøi ta phaûi chaïy töø nhaø thôø naøy sang nhaø thôø noï cho thaät mau, khi phaûi nghó ñeán moïi söï ... Phaûi chaêng neân bôùt khoái löôïng ñeå taêng cöôøng phaåm chaát ? Duø theá naøo, vaãn caàn coù nhöõng cuoäc cöû haønh thaät laø nhöõng cöû haønh cho moïi ngöôøi, keå caû vò chuû toïa, vaø ñoù laø nhöõng "thì maïnh" cho moïi ngöôøi. (coøn tieáp)