ø                 HAÙT THAÙNH CA TRONG NHAØ THÔØ

Huaán töø cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng Phao-loâ VI
Ngaøy 6 thaùng Tö naêm 1970, Ñöùc Giaùo Hoaøng Phao-loâ VI ñaõ ñoïc baøi dieãn töø sau ñaây, nhaân Ñaïi hoäi quoác teá laàn X Caùc ca ñoaøn haùt thaùnh ca trong nhaø thôø. Baøi dieãn töø ñaõ ñöôïc ñoïc tröôùc caùc thaønh vieân tham döï töø hôn hai möôi naêm qua, nhöng noäi dung vaãn coøn thích hôïp vaø ñaùng cho caùc ca ñoaøn suy nghó ñeå tuaân theo. Vì theá, Ban Thaùnh nhaïc xin dòch ra ñeå coáng hieán caùc ca ñoaøn moät taøi lieäu chính thoáng cuûa Hoäi thaùnh veà vieäc ca haùt trong nhaø thôø. Ngöôøi ta coù theå noùi raèng taøi lieäu naøy cuõ vaø xem nhö khoâng coøn thích hôïp maáy ñoái vôùi hoaøn caûnh baây giôø. Thöïc ra quy luaät cuûa Hoäi thaùnh veà thaùnh nhaïc khoâng hay thay ñoåi vaø thay doåi nhanh nhö nhieàu ngöôøi nghó. Hoài ñaàu naêm 1994, toâi coù dòp gaëp moät nöõ tu ngöôøi Phaùp, chuyeân veà thaùnh nhaïc ôû Paris sang. Tröôùc khi baø sang, toâi coù nhôø moät ngöôøi quen xin baø mang giuøm cho nhöõng taøi lieäu môùi nhaát veà Thaùnh nhaïc. Toâi hôi ngaïc nhieân khi thaáy baø mang ñeán cho nhöõng taøi lieäu toâi ñaõ coù töø 1987. Taøi lieäu ñoù laø Hoøa nhaïc trong caùc nhaø thôø. Coøn töø aáy ñeán nay, baø ñaõ cho tìm trong baùn nguyeät san Documentation catholique maø khoâng thaáy coù gì theâm. Baùn nguyeät san vöøa noùi laø moät taïp chí ñaêng taûi caùc taøi lieäu Toøa thaùnh veà nhieàu vaán ñeà lieân quan ñeán ñöùc tin vaø ñaïo lyù.

Thoâng thöôøng, ngöôøi ta vaãn thích nhöõng gì môùi. Trong vaán ñeà thaùnh ca cuõng vaäy. Nhöng thaùnh ca khoâng phaûi laø thôøi trang neân khoâng theo moát. Neáu haùt thaùnh ca maø laïi chaïy theo moát thì e raèng ngöôøi ta ñaõ ñi ra ngoaøi tinh thaàn vaø ñöôøng loái Hoäi thaùnh chæ veõ vaø muoán cho thaùnh ca ñi vaøo. Vì vaäy, thieát töôûng khoâng gì toát hôn laø nghe tieáng noùi chính thöùc cuûa Hoäi thaùnh chæ daãn cho caùc ca ñoaøn phaûi haùt thaùnh ca nhö theá naøo trong taøi lieäu döôùi ñaây :

[...] Caùc baïn muoán nghe tieáng noùi cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng trong vaán ñeà naøy ö ? Tieáng noùi ñoù chaúng qua cuõng chæ laø tieáng voïng cuûa Hoäi thaùnh - trong Hieán cheá cuûa Coâng ñoàng veà Phuïng vuï vaø trong nhieàu huaán thò keá tieáp, ñaëc bieät huaán thò veà Thaùnh nhaïc ban haønh ngaøy 5 thaùng Ba naêm 1967 - ñaõ tuyeân boá veà caùc moái töông quan giöõa aâm nhaïc vôùi phuïng vuï vaø trong nhieàu huaán thò khaùc nöõa, nhaèm laøm cho vieäc cöû haønh caùc maàu nhieäm thaùnh theâm röïc rôõ, vui töôi vaø ñöôïm nhuaàn baàu khí linh thieâng.

Neáu ñoïc kyõ caùc taøi lieäu naøy, ngöôøi ta seõ thaáy roõ laø ngay caû baây giôø, nhieäm vuï Hoäi thaùnh giao phoù cho aâm nhaïc, cho nhöõng ngöôøi saùng taùc cuõng nhö cho caùc nhaïc coâng, caùc ca ñoaøn vaø nhöõng ngöôøi haùt trong nhaø thôø, thaät laø cao quyù vaø heä troïng nhö töø tröôùc tôùi nay vaãn theá. Khi cöû haønh phuïng vuï, phaûi lieäu phoâ dieãn nhöõng hình thöùc ngheä thuaät cho thaät hay, thaät ñeïp : nhö keøm theo caùc nghi thöùc laø nhöõng cöû ñieäu khoan thai, ñeïp maét, xöùng hôïp, trang troïng, cung gioïng trong saùng deã nghe, deã ñaùp ; nhö ñi ñoâi vôùi lôøi caàu nguyeän cuûa Hoäi thaùnh laø nhöõng baøi haùt vöøa hay, vöøa caûm ñoäng coù söùc naâng taâm hoàn ngöôøi ta leân cuøng Thieân Chuùa vaø giuùp ngöôøi ta deã caàu nguyeän. AÂm nhaïc toûa chieáu treân coäng ñoaøn hoïp nhau laïi nhaân danh Chuùa Ki-toâ moät thöù aùnh saùng röïc rôõ nhö chính khuoân maët Chuùa Ki-toâ vaäy. Nhôø söùc maïnh voâ hình cuûa ngheä thuaät, caùc ca ñoaøn deã daøng bay leân vuøng aùnh saùng raïng ngôøi cuûa chaân lyù, tìm gaëp Thieân Chuùa laø Ñaáng thanh taåy vaø thaùnh hoùa. Nhö theá, hoï coù theå giuùp coäng ñoaøn cöû haønh maàu nhieäm cöùu ñoä trong nhöõng ñieàu kieän thuaän lôïi, khi chính hoï thoâng phaàn maät thieát vaøo caùc ôn ích cuûa maàu nhieäm ñoù.

Nhaèm muïc ñích naøy, nhöõng taøi lieäu chuùng toâi vöøa tröng daãn, coå voõ caùc ca ñoaøn haùt trong caùc nhaø thôø, nhaø nguyeän, töø caùc ca ñoaøn trong caùc ñaïi giaùo ñöôøng, caùc nhaø thôø chính toøa, caùc ñan vieän noåi tieáng cho tôùi caùc hoäi haùt trong caùc nhaø nguyeän, nhaø thôø nhoû, say söa taäp luyeän vaø chuyeân caàn trau doài ngheä thuaät. Huaán thò veà Thaùnh nhaïc muoán raèng khoâng moät buoåi cöû haønh phuïng vuï naøo maø khoâng coù haùt neân ñaõ yeâu caàu, duø trong tröôøng hôïp khoâng coù moät ban haùt nhoû, phaûi coù ít nhaát moät hai ngöôøi bieát haùt vaø ñöôïc huaán luyeän vöøa ñuû ñeå coù theå giuùp giaùo daân tham döï thaùnh leã vaø caùc leã nghi baèng nhöõng baøi ñôn sô, deã haùt, laïi bieát ñieàu khieån vaø laøm ñieåm töïa cho caùc tín höõu döïa vaøo ñeå haùt nöõa. (MS soá 21 ; AAS 59, 1967, tr. 306-307)

* Vai troø baát khaû thay theá cuûa ban haùt trong coäng ñoaøn

ÔÛ caáp baäc naøo, ngöôøi ta cuõng caàn ñeán söï hieän dieän cuûa caùc baïn. Khaû naêng, oùc nhaän xeùt, thieän chí cuûa caùc baïn luùc naøo cuõng coù theå giuùp ích cho nhaø thôø hay hoï ñaïo cuûa caùc baïn, ngay caû khi caùc baïn khoâng hoïp nhau laïi ñeå haùt hay trình taáu. Nhieäm vuï cuûa caùc baïn vaãn quyù giaù vaø baát khaû thay theá. Chæ caàn nhôù laïi lôøi Huaán thò Thaùnh nhaïc ñaõ long troïng xaùc quyeát veà vaán ñeà naøy : "Nhieäm vuï cuûa caùc ca ñoaøn vaø caùc ban haùt coøn quan troïng vaø caàn thieát hôn do nhöõng aán ñònh cuûa Coâng ñoàng lieân quan ñeán coâng cuoäc caûi toå phuïng vuï ñeà ra." (MS soá 19, tlñd tr. 306)

Caùc baïn haõy vui veû, phaán khôûi, aân caàn, nhieät taâm chu toaøn söù meänh naøy. Phaïm vi hoaït ñoäng môû ra tröôùc maét caùc baïn thaät bao la. Quaû vaäy, neáu coäng ñoaøn neân haùt khi cöû haønh caùc leã nghi thì ca ñoaøn cuõng neân naém giöõ vai troø chuû choát trong phaàn ñaøn haùt xöôùng ca, vì chæ ca ñoaøn môùi coù theå haùt cho ñaït nhöõng baøi khaù long troïng nhö ca nhaäp leã, daâng leã, hieäp leã vaø caùc caâu thaùnh vònh ñaùp ca. Xin caùc baïn cuõng ñöøng queân caùc nhu caàu veà nghi thöùc vaø caùc ñoøi hoûi cuûa coäng ñoaøn. Ñöøng rôi vaøo thoùi chæ öa thöôûng thöùc ngheä thuaät cho khoaùi tai - xin Chuùa gìn giöõ caùc baïn - nhöng haõy tìm caùch höôùng daãn coäng ñoaøn, nhö Huaán thò muoán, maø giuùp coäng ñoaøn haùt cho linh ñoäng, giaùo duïc caûm quan cuûa hoï vaø thuùc ñaåy hoï tích cöïc tham gia. Haõy laøm cho caùc buoåi cöû haønh theâm vui töôi, phaán khôûi, trang troïng vaø ñoaøn keát. Ñoù laø coâng dòch vuï raát quyù baùu caùc baïn ñem ñeán cho Hoäi thaùnh, ñaëc bieät cho haøng giaùo só vaø coäng ñoaøn trong nhöõng buoåi leã long troïng. Mong caùc baïn ñem heát khaû naêng ra lo cho dòch vuï naøy.

* Caùc leã nghi baùn phuïng vuï

Chaéc haún caùc baïn cuõng seõ döïa vaøo tinh thaàn naøy trong taát caû nhöõng gì lieân quan ñeán ca muïc cuûa caùc baïn. Ca muïc naøy laø moät kho taøng voâ giaù veà lòch söû, ngheä thuaät vaø ñöùc tin maø Hoäi thaùnh ñaõ luoân coi nhö moät neùt bieåu döông cuûa ngheä thuaät vaø moät yeáu toá veà ñôøi soáng thieâng lieâng.

Nhöng hieän nay noùi chung, khoâng theå söû duïng ñöôïc taát caû nhö nhau. Phaàn coù giaù trò hôn caû veà aâm nhaïc trong ca muïc naøy naèm trong ca muïc cuûa caùc ban haùt nhaø thôø. Vì vaäy, ca muïc phaûi thích hôïp vôùi nhöõng ñoøi hoûi môùi cuûa phuïng vuï, hoaëc ñoâi khi neáu coù theå, ñöôïc duøng trong caùc leã nghi baùn phuïng vuï, caùc buoåi cöû haønh Lôøi Chuùa, caùc lôùp hoïc hoûi Kinh thaùnh hay trong caùc buoåi trình dieãn aâm nhaïc ñaëc bieät taùch rôøi khoûi phaàn cöû haønh leã nghi v.v.. nhö Huaán thò gôïi yù vaø ñeà nghò. (MS soá 46, 53)

* Caùc baøi haùt baèng tieáng baûn quoác

Coøn veà ca muïc baèng tieáng baûn quoác, trong ít nhieàu nöôùc, hieän nay ngöôøi ta môùi chæ ôû trong giai ñoaïn ñaàu. Vì vaäy, caùc nhaïc só, caùc nhaø soaïn nhaïc, caùc ca vieân trong caùc theá heä töông lai coù nhieàu khaû naêng phong phuù taän duïng nguoàn kyõ thuaät aâm nhaïc cuûa caùc nhaø thôø, nhaø nguyeän ñeå saùng taùc nhöõng cung ñieäu deã haùt cho daân chuùng. Thieân taøi cuûa caùc ngheä só ñaõ ñöôïc thöû nghieäm trong caùc vaán ñeà môùi meû naøy. Caùc baïn haõy ñem caùc saùng taùc cuûa hoï ra maø söû duïng. Khi caùc saùng taùc naøy ñaùp öùng caùc chæ thò cuûa Hoäi thaùnh vaø caùc ñoøi hoûi cuûa ngheä thuaät, chuùng ta khoâng neân ngaàn ngaïi söû duïng ñeå khuyeán khích moät coâng trình lôùn lao ñang caàn ñöôïc thaùnh nhaïc thöïc hieän, nhaát laø khi cuoán saùch leã Ro-ma môùi ñöôïc chính thöùc söû duïng, vôùi nhöõng cung ñieäu laøm giaøu cho di saûn phuïng vuï coå truyeàn.

* Ñoùn nhaän caùi môùi

Phaûi bieát ñoùn nhaän caùi môùi vôùi thaùi ñoä khieâm nhöôøng vaø trong tinh thaàn töï do maø ruõ boû, neáu caàn, nhöõng taäp tuïc maø ngöôøi ta laàm töôûng raèng ñoù laø truyeàn thoáng baát di baát dòch cuûa Hoäi thaùnh. Chính trong tinh thaàn côûi môû, saün saøng vaø thích nghi naøy maø ôn goïi phuïc vuï cuûa caùc baïn phaûi ñöôïc bieåu loä, nhö chuùng toâi ñaõ noùi. Nhöõng vieäc caùc baïn ñang laøm theo ôn goïi ñaùng coâng bieát maáy ! Caùc baïn laø neùt bieåu döông linh ñoäng veà nieàm vui Phuïc sinh.

Chuùng toâi haèng aâu yeám quyù troïng vaø taän tình naâng ñôõ caùc baïn. Chuùng toâi quyù meán caùc baïn vì caùc baïn laø neùt bieåu döông linh ñoäng veà nieàm vui Phuïc sinh. Nieàm vui naøy phaûi thaám nhuaàn moïi nghi thöùc trong naêm phuïng vuï. Caùc baïn haõy toûa ra chung quanh mình nieàm vui, baàu khí caàu nguyeän, tình thöông vaø tieáng haùt cuûa caùc baïn seõ bay leân tôùi Chuùa. Tieáng haùt aáy seõ baøy toû moät caùch xöùng ñaùng söï thôø phöôïng chuùng ta phaûi daâng leân Ngöôøi, seõ bieåu loä moái hoøa ñieäu trong taâm hoàn gaén lieàn vôùi tieáng haùt. Nhö theá, caùc baïn seõ ñaùp öùng caùc lôøi leõ raát yù nhò cuûa thaùnh Am-ro-xi-oâ, giaùm muïc Mi-la-noâ, vò giaùm muïc maø neàn aâm nhaïc toân giaùo Taây phöông phaûi mang ôn raát nhieàu. Thaùnh nhaân noùi : "Thaùnh vònh laø tieáng daân chuùng ca haùt chuùc tuïng, ngôïi khen Chuùa, laø tieáng coäng ñoaøn ñoàng thanh ca ngôïi haùt möøng, laø lôøi moïi ngöôøi chung tieáng ngôïi khen, laø tieáng cuûa Hoäi thaùnh, laø lôøi tuyeân xöng ñöùc tin dòu daøng, laø loøng suøng kính cao ñeïp, laø söï töï do thanh thaûn, laø tieáng reo vui haïnh phuùc. Noù xoa dòu böïc töùc, aâu lo ; noù xoùa tan vaát vaû, öu phieàn. Ngöôøi ta haùt ñeå taïo nieàm vui vaø hoïc cho bieát theá naøo laø tin." (Enar. in Ps. 1,9 ; Pl 14, 986)

Öôùc gì ñoù laø chöông trình cuûa caùc baïn. Öôùc gì chöông trình naøy laø aùnh saùng ban mai höôùng daãn caùc baïn nhö moät baûn haùt khoâng ngöøng cho tôùi khi chieám höõu ñöôïc Thieân Chuùa, trong moät hoøa ñieäu khoâng cuøng vaø trong nieàm vui voâ taän treân Thieân quoác, nôi khoâng coù bieân giôùi naøo khaùc, ngoaøi tình yeâu vaø aùnh saùng. (Dante, Paradis 28,54)

                                             Chuùng toâi xin göûi caùc baïn pheùp laønh Toøa thaùnh.