IV- TÍCH CÖÏC ÑI VAØO MOÄT "CAÙI KHUNG"

Vaøo thôøi kyø maø moïi söï ñöôïc quy ñònh moät caùch chaët cheõ baèng "luaät chöõ ñoû", vò chuû toïa coù muoán goùp phaàn cuûa rieâng mình vaøo cuõng khoù ; cuøng laém, ngaøi chæ coù theå laøm vaøi cöû ñieäu trang troïng hôn ñeå soáng taâm tình ñaïo ñöùc thoâi. Vaøo ngaøy hoâm nay, vò chuû toïa ñöôïc Phuïng Vuï daønh cho nhieàu "ñaát" hôn. Nhö vaäy :

1. Caàn choïn löïa

ÔÛ ñaây, chuùng toâi xin giôùi haïn vaøo vai troø chuû toïa trong cöû haønh caùc bí tích, ñaëc bieät laø bí tích Thaùnh Theå. Moïi söï döôøng nhö ñöôïc tieân lieäu, ñöôïc cung caáp caû, nhöng thaät ra, vò chuû toïa vaãn phaûi "laøm" moïi söï, bôûi vì vai troø cuûa ngaøi laø laøm cho moïi yeáu toá coù söï soáng vaø chuyeån ñoäng haøi hoøa thaønh moät toaøn theå.

Trong Thaùnh leã chaúng haïn, moïi söï ñaõ ñöôïc ñeà nghò, töùc laø ñaõ coù "caùi khung", nhöng ñaây laø caùi khung vôùi nhöõng "ñieàu coù saün" maø vò chuû toïa phaûi choïn löïa. Roõ raøng, nhöõng "ñieàu coù saün" naøy khoâng coù muïc ñích giôùi haïn vai troø chuû toïa, maø laø giuùp ngaøi thöïc hieän vaø soáng ñöôïc moät ñieàu vöôït quaù baûn thaân ngaøi, vöôït quaù taát caû nhöõng ngöôøi quy tuï nôi ñoù coäng laïi.

Thoâi thì cöù cho laø "giôùi haïn"! Khi ñoù, döôøng nhö coù nhöõng vò laïi "töï giôùi haïn" ngay trong caùi "giôùi haïn" naøy. Löôïc qua Quy Cheá Toång Quaùt Saùch Leã Roâ-ma (QCTQSLR), chuùng ta thaáy coù nhöõng gôïi yù ("pheùp roäng" ?) :

- Nghi thöùc ñaàu leã : "Linh muïc... (coù theå) duøng moät trong caùc coâng thöùc ñaõ soaïn saün maø chaøo (giaùo daân)" (QCTQSLR soá 86; x.SLR tr. 566-568). Nhö theá ñaâu coù phaûi chæ coù moät coâng thöùc "Chuùa ôû cuøng anh chò em" ? "Chính linh muïc, hoaëc moät thöøa taùc vieân khaùc coù khaû naêng, cuõng coù theå coù moät vaøi lôøi vaén taét daãn giaùo daân vaøo thaùnh leã ngaøy hoâm aáy" (nt). Nhö theá ñaâu coù phaûi chæ coù moät caâu "Anh chò em, chuùng ta haõy nhìn nhaän toäi loãi chuùng ta, ñeå xöùng ñaùng cöû haønh Thaùnh leã" ? (x. SLR, chöõ ñoû soá 3, tr, 422).

- Nghi thöùc saùm hoái : ngoaøi maãu thoâng thöôøng vôùi kinh "Toâi thuù nhaän", coøn coù hai maãu khaùc nöõa (SLR tr, 566-568).

- Sau Truyeàn pheùp, ngoaøi caâu tung hoâ ghi trong Thaùnh leã maãu (SLR tr. 487), coøn coù hai caâu tung hoâ khaùc nöõa (SLR tr. 572).

- Tröôùc khi giaûi taùn coäng ñoaøn, ñeå toùm keát yù nghóa cuûa buoåi cöû haønh, linh muïc coù theå tuøy nghi ñoïc caùc coâng thöùc ban pheùp laønh ñöôïc ñeà nghò trong SLR tr. 575-588.

Ñaáy laø chöa noùi ñeán nhöõng ñieåm quan troïng hôn, chaúng haïn : vò chuû toïa phaûi "löu yù ñeán coâng ích thieâng lieâng" maø "löïa choïn Thaùnh leã vaø löïa choïn caùc phaàn Thaùnh leã" (QCTQSLR soá 313-325), "caùc Thaùnh leã vaø lôøi nguyeän tuøy nhu caàu" (QCTQSLR soá 326-334). Hieän nay, trong SLR coøn coù caùc kinh Taï Ôn ñöôïc pheùp duøng (SLR tr. 511tt), ngoaøi 4 kinh Taï Ôn quen thuoäc (maø thaät ra cuõng ñaâu coù "quen thuoäc", neáu chæ duøng kinh Taï Ôn II laø kinh Taï Ôn ngaén nhaát ?).

Nhöng thaø laø chòu "giôùi haïn" trong "giôùi haïn" ! Ñieàu ñaùng ngaïi laø coù vò "ngaãu höùng töï phaùt" taïi nhöõng choã khoâng ñöôïc pheùp laøm, vì seõ laøm hoûng maát caáu truùc vaø chuyeån ñoäng toång quaùt !

2. Caàn chaáp nhaän nhöõng ñoøi hoûi

Ñaõ coù luùc ngöôøi ta than thôû laø "luaät chöõ ñoû" quaù cöùng nhaéc vaø chæ nhaán maïnh tôùi beà ngoaøi. Hoâm nay, vôùi "caùi khung" meàn deûo nhö theá, vò chuû toïa ñöôïc buoâng tay ra ñeå töï do "bôi" (xin loãi veà chöõ thoâ thieån naøy). Khi ñoù, vò chuû toïa phaûi kieán taïo moät söï thoáng nhaát coù tính naêng ñoäng, doïc theo cuoäc cöû haønh. Chaúng haïn : noùi gì ôû ñaàu leã, noùi gì ôû phaàn ñaàu vaø keát lôøi nguyeän giaùo daân, noùi gì tröôùc khi röôùc leã...QCTQSLR nhaéc nhôû : "Trong khi toå chöùc Thaùnh leã, linh muïc phaûi ñeå yù ñeán coâng ích thieâng lieâng cuûa coäng ñoaøn hôn laø ñeán saùng kieán caù nhaân cuûa mình" vaø "... ñöøng ñeå xaûy ra tình traïng "gaëp ñaâu hay ñoù"" (soá 313). Vaäy, vò chuû toïa phaûi laøm chuû cuoäc cöû haønh töø beân trong, phaûi soáng keát caáu cuûa cuoäc cöû haønh, giuùp coäng ñoaøn tieán böôùc theo dieãn tieán cuûa cuoäc cöû haønh.

Nhìn nhö theá, döôøng nhö vai troø chuû toïa khoâng hoaøn toaøn laø vai troø "laõnh ñaïo" (leader) hieåu theo nghóa thoâng thöôøng. Ngöôøi laõnh ñaïo moät nhoùm thì kieán taïo söï thoáng nhaát cuûa nhoùm aáy baèng caùch noái keát moïi thaønh vieân laïi xung quanh baûn thaân mình. Vò chuû toïa kieán taïo söï thoáng nhaát cuûa coäng ñoaøn baèng caùch noái keát moïi thaønh vieân laïi xung quanh Ñaáng maø ngaøi dieãn taû ra, qua vai troø cuûa chuû toïa. Vaán ñeà khoâng phaûi laø vò chuû toïa loâi keùo cöû toïa gaén boù vôùi mình, nhöng laø, trong vai troø chuû toïa vaø cuøng vôùi cöû toïa, dieãn taû söï gaén boù vôùi Ñaáng Khaùc, vaø cöû haønh söï gaén boù aáy.

3. Caàn giuùp moãi phaän vuï soáng heát vai troø cuûa hoï

Thôøi cuûa "luaät chöõ ñoû" laø thôøi huy hoaøng cuûa caùc "tröôûng nghi" (ceùreùmoniaire). Moïi ngöôøi ñeàu phaûi vaâng theo vò tröôûng nghi naøy, bôûi vì vò tröôûng nghi noùi cho moãi ngöôøi, keå caû vò chuû toïa, bieát phaûi laøm gì ñuùng thôøi ñuùng luùc.

Hoâm nay, döôùi aùnh saùng Coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II, Phuïng vuï ñaõ traû laïi vò trí thích hôïp cho caùc vò chuû toïa laãn caùc thöøa taùc vieân khaùc. Nhöng khi ñoù laïi coù nguy cô laø vò chuû toïa ñoùng vai troø cuûa "vò tröôûng nghi" ngaøy xöa. Dó nhieân vò chuû toïa ñoù coù vò trí trung taâm (chính ngaøi laøm neân coäng ñoaøn, chính ngaøi can thieäp vaøo moät soá khoaûnh khaéc coát yeáu, chính ngaøi cho pheùp coäng ñoaøn giaûi taùn...), nhöng ngaøi phaûi chuaån bò vaø haønh ñoäng cuøng vôùi caùc thöøa taùc vieân khaùc, daønh cho caùc thöøa taùc vieân khaùc vò trí ñuùng ñaén cuûa hoï.

"Trong vieäc löïa choïn caùc phaàn Thaùnh leã, ngaøi (linh muïc) neân nhôù caàn phaûi thöïc hieän vôùi söï nhaát trí cuûa caùc thöøa taùc vieân vaø nhöõng ngöôøi khaùc coù giöõ moät phaän vuï naøo ñoù trong vieäc cöû haønh, keå caû giaùo daân, trong nhöõng gì tröïc tieáp lieân quan ñeán hoï.

"Vì coù theå roäng raõi löïa choïn caùc phaàn Thaùnh leã, neân tröôùc khi cöû haønh, thaày phoù teá, caùc ñoäc vieân, thaùnh vònh ca vieân, xöôùng ca vieân, ngöôøi daãn leã, ca ñoaøn, moãi ngöôøi trong phaïm vò cuûa mình caàn bieát roõ phaûi söû duïng baûn vaên naøo; ñöøng ñeå xaûy ra tình traïng "gaëp ñaâu hay ñoù". Vì caùc nghi thöùc ñöôïc saép xeáp vaø dieãn tieán caùch haøi hoøa thì giuùp raát nhieàu cho giaùo daân chuaån bò taâm hoàn tham döï Thaùnh leã" (QCTQSLR soá 313).

Nhö theá, caùc thöøa taùc vieân khaùc khoâng phaûi chæ laø nhöõng nhaân vieân thöøa haønh caùc meänh leänh cuûa vò chuû toïa. Vò chuû toïa caàn giuùp caùc vai troø khaùc lôùn leân trong traùch nhieäm cuûa hoï, khi ñöôïc phuïc vuï dieãn tieán cuûa cuoäc cöû haønh cuøng vôùi vò chuû toïa.

Ñeå traùnh söï meùo moù naøy, coù khi ngöôøi ta laïi rôi vaøo moät meùo moù ngöôïc laïi : vò chuû toïa "chia seû" phaän vuï chuû toïa vôùi caùc thöøa taùc vieân khaùc ! Ngay trong Thaùnh leã ñoàng teá, vò chuû teá vaãn coù vai troø rieâng, duø ñoâi khi ngöôøi ta coù goïi vai troø cuûa taát caû caùc linh muïc ñoàng teá laø "ñoàng chuû toïa". Ñaõ coù nôi vò chuû toïa baûo moät giaùo daân (nam hoaëc nöõ) sau khi ñaõ "nghe" 4 hoaëc 5 lôøi nguyeän giaùo daân, thì daâng lôøi nguyeän keát thay ngaøi. Hoaëc cho pheùp ai ñoù ñoïc moät phaàn kinh Taï Ôn : luùc ñoù vai troø cuûa vò chuû toïa haún chæ coøn laø ñoïc caùc lôøi truyeàn pheùp thoâi ! Cuoäc cöû haønh bí tích khoâng phaûi laø thôøi gian "chôi troø daân chuû", ñeå thöïc thi moät thöù "quyeàn bình ñaúng" naøo ñoù. Cuoäc cöû haønh chæ chaân thaät neáu ngöôøi ta nhìn nhaän söï khaùc bieät, khoâng phaûi nhö laø moät côù gaây raïn vôõ xa caùch, nhöng nhö moät söï hoã töông ñeå taïo ra ñöôïc moät caùi toaøn theå phong phuù yù nghóa.

V- CAÀN TAÄN DUÏNG MOÄT SOÁ PHÖÔNG THEÁ

Cha A. G. Martimort, trong boä "L'EÙglise en prieøre" (x. taäp 1 : Caùc Nguyeân taéc cuûa Phuïng vuï) (Descleùe 1984) ñaõ noùi raát chi tieát veà nhöõng phöông theá naøy. ÔÛ ñaây, chæ xin nhaán maïnh vaøi ñieåm :

1. Cöû ñieäu

Cöû ñieäu cuûa vò chuû toïa khoâng khoa tröông, khoâng kieåu caùch, khoâng ñieäu boä, cuõng khoâng ñöôïc xueành xoaøng. Lyù töôûng laø moät söï thö thaùi naøo ñoù, moät söï khoan thai naøo ñoù töông öùng vôùi chieàu kích cuûa coäng ñoaøn. Moät söï thö thaùi naøo ñoù xuaát phaùt töø trong loøng, moät söï quaû quyeát khoâng töï maõn, moät veû xaùc tín khoâng ngaïo ngheã. Dó nhieân, vò chuû toïa ñaâu coù phaûi laø dieãn vieân ngheä thuaät saân khaáu ñeå maø bieát moïi caùch thöùc dieãn taû. Nhöng ngöôøi ta ñöôïc pheùp chôø ñôïi nôi ngaøi moät söï thö thaùi naøo ñoù trong phong caùch. Ñieàu naøy cuõng coù theå kieåm chöùng ñöôïc baèng caùch nghe ngöôøi khaùc nhaän ñònh, hoaëc coi laïi moät khuùc phim video (duø ñoâi khi caùc cameùras naøy gaây phieàn toaùi, chuùng cuõng giuùp caùc vò chuû toïa ñeå yù hôn ñeán phong caùch cuûa mình !).

2. Phaåm phuïc

Coù khi ngöôøi ta e ngaïi phaåm phuïc cuûa thöøa taùc vieân laø moät côù gaây ra söï xa caùch, neân maëc leã phuïc "ñaïi khaùi". Coù vò laïi vaän duïng leã phuïc nhö moät thöù thôøi trang. Quaû thaät laø teá nhò ! Döôøng nhö caàn tìm laïi moät "khoa sö phaïm veà leã phuïc" ? Vò chuû toïa, hoaëc moät thöøa taùc vieân maëc phaåm phuïc ñeå ñi vaøo cuoäc cöû haønh chaúng phaûi laø ñeå noùi leân raèng toaøn theå coäng ñoaøn chuùng ta "ñaõ maëc laáy Chuùa Ki-toâ" sao ? Nhö theá, ôû ñaây, ñieàu chính yeáu vaãn laø söï hoã töông.

3. Gioïng noùi

Gioïng noùi cuõng tuøy chieàu kích cuûa coäng ñoaøn. Nhöng noùi chung, gioïng noùi cuûa vò chuû toïa coäng ñoaøn cöû haønh khoâng phaûi laø gioïng troø chuyeän taâm söï, cuõng khoâng phaûi laø gioïng kòch ngheä duø laø lôøi môøi goïi thì khaùc vôùi lôøi caàu nguyeän, laïi khaùc vôùi luùc coâng boá Lôøi Chuùa hay luùc giaûng. Nghe laïi gioïng noùi cuûa mình ñöôïc thu laïi treân baêng töø, suoát moät Thaùnh leã, haún laø vò chuû toïa coù theå hieåu mình ñaõ phuïc vuï coäng ñoaøn ñeán möùc naøo. Coù moät chuyeän vui : moät vò linh muïc ñaõ nghe laïi baøi giaûng cuûa mình, ngaøi nguû luùc naøo khoâng bieát, vaø ngaøi chæ giaät mình daäy khi baêng heát, maùy töï ñoäng "clic" vaø taét !

4. Chuaån bò

Chæ xin ghi ôû ñaây vaøi lôøi daïy cuûa QCTQSLR :

- "Trong coäng ñoaøn hoïp nhau döï leã, moãi ngöôøi ñeàu coù quyeàn lôïi vaø nhieäm vuï goùp phaàn cuûa mình, caùch khaùc bieät, tuøy söï khaùc bieät cuûa caáp baäc vaø phaàn vieäc. Neân khi lo phaàn vieäc cuûa mình, heát moïi ngöôøi, thöøa taùc vieân cuõng nhö giaùo daân, chæ laøm vaø laøm troïn coâng vieäc thuoäc veà mình. Nhö vaäy, chính söï saép xeáp vieäc cöû haønh cho thaáy Hoäi thaùnh ñöôïc thieát laäp vôùi nhöõng caáp baäc vaø thöøa taùc vuï khaùc nhau" (soá 58).

- "Moïi ngöôøi coù traùch nhieäm, hoaëc veà nghi thöùc, hoaëc veà muïc vuï vaø aâm nhaïc, phaûi ñoàng taâm nhaát trí vôùi nhau ñeå chuaån bò caùch thieát thöïc cho cuoäc cöû haønh phuïng vuï, döôùi söï ñieàu khieån cuûa vò quaûn thuû thaùnh ñöôøng. Trong nhöõng gì lieân quan tröïc tieáp ñeán giaùo daân, cuõng phaûi nghe yù kieán cuûa hoï" (soá 73).

- Rieâng vôùi linh muïc chuû toïa : "Khi cöû haønh Thaùnh leã, ngaøi phaûi phuïc vuï Thieân Chuùa vaø giaùo daân caùch trang nghieâm vaø khieâm toán ; trong caùch cöû haønh vaø ñoïc Lôøi Chuùa, ngaøi coøn phaûi cho giaùo daân caûm thaáy söï hieän dieän soáng ñoäng cuûa Ñöùc Ki-toâ." (soá 60).

Nhö theá laø phaûi hoïc taäp vaø giuùp nhau hoïc taäp thöôøng xuyeân.