Khi noùi ñeán Thaùnh nhaïc phaûi hieåu : (chöông I - Huaán thò veà Thaùnh nhaïc vaø Phuïng vuï)

a. Bình ca
b. Ña aâm hôïp xöôùng
c. Thaùnh nhaïc hieän ñaïi
d. Thaùnh nhaïc soaïn cho Phong caàm
e. Ca khuùc bình daân toân giaùo
f. Nhaïc ñaïo
(6 theå loaïi ñöôïc goïi laø Thaùnh nhaïc)

Trong ñoù, theå loaïi Bình ca, Ña aâm hôïp xöôùng vaø Thaùnh nhaïc soaïn cho Phong caàm laø ñöôïc löu taâm hôn caû trong lónh vöïc Phuïng vuï (Thoâng ñieäp Kyû luaät veà Thaùnh nhaïc ngaøy 25.12.1955 cuûa Ñöùc Pi-oâ XII, soá 8, 9, 10, 11, 12).

1. Theå loaïi Bình ca theo truyeàn thoáng laø thang aâm coå Hy laïp, thaùnh Ghe-go-ri-oâ Caû ñaõ söu taäp kyõ löôõng vaø khoân kheùo xeáp ñaët nhöõng gì ngöôøi xöa ñeå laïi, ñoàng thôøi ñöa ra nhöõng quy luaät vaø nhöõng ñieàu leä, ñaõ giöõ cho Thaùnh ca ñöôïc tinh tuyeàn nguyeân veïn, töø ñoù, khi duøng trong giaùo ñöôøng, ngöôøi ta baét ñaàu goïi laø Thaùnh ca ñieäu Ghe-go-ri-oâ, theo teân goïi cuûa vò ñaõ phuïc höng noù. Khoaûng theá kyû 8 hoaëc 9, haàu heát caùc nöôùc AÂu chaâu theo Ki-toâ giaùo ñaõ söû duïng vaø raïng rôõ haún leân khi ñeäm theo baøi haùt baèng tieáng ñaøn Ñaïi quaûn caàm.(TÑ Kyû luaät veà Thaùnh nhaïc soá 9, 10).

2. Theå loaïi ña aâm hôïp xöôùng ñöôïc theâm vaøo ngay theá kyû 9 vaø ñöôïc phaùt trieån maïnh nhaát ñeán möùc hoaøn thieän vaøo theá kyû 15 vaø 16 , noù laøm taêng theâm veû huy hoaøng cho caùc nghi leã, söùc maïnh vaø veû töng böøng caøng ñöôïc gia taêng khi ñöôïc ñeäm theo baèng caùc nhaïc cuï khaùc nöõa ngoaøi Ñaïi quaûn caàm. (soá 11)

3. Thaùnh nhaïc hieän ñaïi : chæ ñöôïc duøng caùc taùc phaåm Thaùnh nhaïc hieän ñaïi trong Phuïng vuï neáu caùc taùc phaåm aáy phuø hôïp vôùi caùc quy luaät veà Phuïng vuï vaø Thaùnh nhaïc (ñöôïc baøn giaûi trong thoâng ñieäp Kyû luaät veà Thaùnh nhaïc) nghóa laø Thaùnh nhaïc ñöôïc coi nhö laø trôï taù cuûa Phuïng vuï, neân caàn loaïi ra khoûi Thaùnh nhaïc taát caû nhöõng gì khoâng xöùng ñaùng vôùi vieäc teá töï thaùnh, hoaëc nhöõng gì coù theå ngaên trôû ngöôøi tham döï naâng taâm hoàn leân cuøng Chuùa (soá 27).

4. Thaùnh nhaïc soaïn cho Phong caàm (hay Ñaïi quaûn caàm)

Töø laâu, ñaøn Phong caàm vaãn ñöôïc Giaùo hoäi khuyeán khích duøng trong phuïng vuï caùc leã nghi, vì aâm thanh cuûa noù laøm taêng veû huy hoaøng loäng laãy cho caùc leã nghi, laïi coù söùc maïnh naâng cao taâm trí leân cuøng Chuùa vaø nhöõng söï treân trôøi (HT. AÂN trong PV soá 61).

Ngoaøi vieäc ñeäm theo tieáng haùt, ñaøn Phong caàm coù theå ñöôïc ñoäc taáu tröôùc khi linh muïc tieán leân baøn thôø, luùc daâng leã vaät, trong khi röôùc leã vaø luùc cuoái leã. Ngoaøi ra coøn coù theå thích nghi ñeå söû duïng trong caùc buoåi thieâng thaùnh khaùc (HT. AÂN trong PV, soá 64). ÔÛ ñaây, caàn löu yù theâm : chæ ñöôïc duøng nhöõng nhaïc khí maø nhaïc só töï mình chôi, chöù khoâng ñöôïc duøng caùc nhaïc khí ñieän töû töï ñoäng (HT. veà TN vaø PV soá 4c). Nhö theá, ngoaøi ñaøn Phong caàm, coøn coù moät soá nhaïc khí khaùc cuõng deã thích hôïp ñeå söû duïng trong Phuïng vuï, nhö moät soá loaïi ñaøn daây, dó nhieân cuõng coù thöù thích hôïp cho nhaïc ñôøi maø khoâng thích hôïp cho Phuïng vuï (soá 4b).

5. Ca khuùc bình daân toân giaùo : caùc ca khuùc naøy laøm cho ñôøi soáng Ki-toâ höõu thaám nhuaàn tinh thaàn toân giaùo vaø naâng cao taâm hoàn tín höõu. Noù thöôøng chieám vò trí rieâng trong moïi dòp leã Ki-toâ giaùo, nôi coäng ñoaøn hay taïi gia ñình, trong hay ngoaøi nhaø thôø, vaø ñoâi khi cuõng coù theå ñöa vaøo chính caùc leã Nghi Phuïng vuï, theo nhöõng quy luaät ôû soá 13-15 (HT. TN vaø PV).

Muoán ñöôïc ñieàu naøy caùc ca khuùc ñoù phaûi :

- Ñuùng Giaùo lyù coâng giaùo

- Duøng ngoân ngöõ deã hieåu, lôøi leõ khoâng röôøm raø, caâu vaên khoâng troáng roãng...

- Moät loaïi aâm nhaïc ñôn sô, duø vaén vaø deã, cuõng phaûi coù moät caùi gì trang nghieâm xöùng ñaùng.

- Ñöôïc caùc Ñaáng Baûn quyeàn caån thaän canh chöøng vaø pheâ chuaån.

6. Nhaïc ñaïo (coøn goïi laø nhaïc coù khôûi höùng vaø taâm tình ñaïo)

Tuy khoâng ñöôïc duøng trong Phuïng vuï vì tính caùch rieâng cuûa noù, nhöng noù cuõng coù söùc khôi gôïi nhöõng taâm tình ñaïo nôi ngöôøi nghe, laøm cho ñaïo soáng ñoäng, vì theá môùi goïi laø nhaïc coù khôûi höùng vaø taâm tình ñaïo. Nôi xöùng hôïp cho loaïi nhaïc naøy laø phoøng hoøa nhaïc, phoøng hoäi hôn laø nhaø thôø.

B. CA ÑOAØN PHUÏNG VUÏ (ñoái töôïng lieân quan chính)

Vì vai troø Phuïng vuï phaûi chu toaøn, neân ca ñoaøn hoaëc "Ban haùt nhaø nguyeän", hoaëc "nhoùm ca vieân" caàn ñöôïc löu taâm ñaëc bieät. Nhieäm vuï cuûa ca ñoaøn caøng theâm quan troïng vaø giaù trò, sau nhöõng quyeát ñònh cuûa Coâng ñoàng veà vieäc caûi toå Phuïng vuï. Quaû theá, ca ñoaøn coù boån phaän phaûi haùt ñuùng nhöõng phaàn daønh rieâng cho mình tuøy theo caùc loaïi baøi haùt, ñoàng thôøi giuùp tín höõu tham gia tích cöïc vaøo vieäc ca haùt. Do ñoù, caàn phaûi coù moät ca ñoaøn, hoaëc "Ban haùt" hoaëc "nhoùm ca vieân" vaø phaûi nghieâm tuùc chaêm soùc phaùt trieån nhöõng ban ñoù , nhaát laø ôû caùc nhaø thôø chaùnh toøa vaø caùc ñaïi thaùnh ñöôøng khaùc cuõng nhö trong caùc chuûng vieän vaø hoïc vieän. (HT.AÂN trong PV soá19)

* Phaùt trieån nhö theá naøo ?

Tröôùc heát, hoï phaûi ñöôïc huaán luyeän veà aâm nhaïc ôû möùc ñoä phuø hôïp cho caùc vai troø ñoøi hoûi (nhaïc só, ca tröôûng, ngöôøi ñeäm ñaøn, ca vieân). Ngoaøi ra, cuõng caàn ñöôïc huaán luyeän töông xöùng veà Phuïng vuï vaø ñaïo ñöùc, ñeå khi chu toaøn chöùc naêng Phuïng vuï cuûa mình, hoï ñöôïc lôïi ích veà ñaøng thieâng lieâng vaø ñem laïi cho tín höõu moät taám göông toát laøm cho buoåi cöû haønh nghi leã theâm ñeïp vaø xöùng ñaùng hôn (HT. AÂN trong PV soá 24).

I. Huaán luyeän veà Phuïng vuï vaø ñaïo ñöùc :

Nhöõng ngöôøi ñoùng vai troø chính trong Thaùnh nhaïc phuïng vuï laø nhöõng ca tröôûng, ca vieân, nhaïc coâng vaø nhaïc só saùng taùc. Hoï caàn phaûi ñöôïc huaán luyeän ñeå bieát raèng Thaùnh nhaïc laø thaønh phaàn cuûa Phuïng vuï. Giöõa Thaùnh nhaïc vaø Phuïng vuï coù söï lieân heä maät thieát, ñeán noãi khoâng theå laøm Thaùnh nhaïc hay vaø ñuùng neáu khoâng bieát Phuïng vuï hoaëc khoâng aùp duïng nhöõng quy luaät cuûa Phuïng vuï.

* Phuïng vuï laø gì ?

"Phuïng vuï laø vieäc kính thôø coâng coäng maø Ñaáng Cöùu chuoäc chuùng ta daâng leân Chuùa Cha vôùi tö caùch laø thuû laõnh, ngöôøi ñöùng ñaàu Hoäi thaùnh. Ñoù cuõng laø vieäc kính thôø do coäng ñoàng tín höõu daâng leân Ñaáng laõnh ñaïo mình vaø nhôø Ngöôøi, daâng leân Chuùa Cha haèng höõu." (ñònh nghóa cuûa ÑGH Pi-oâ XII trong thoâng ñieäp Meùdiator Dei ngaøy 20.11.1947). Maø trung taâm ñieåm cuûa Phuïng vuï laø thaùnh leã vôùi caùc quy luaät veà vieäc cöû haønh ñoàng thôøi, vôùi loøng soát saéng ñaïo ñöùc thöïc söï cuûa caùc thaønh phaàn lieân quan.

II. Huaán luyeän veà aâm nhaïc :

AÂm nhaïc trong Phuïng vuï phaûi coù tính uyeân baùc vaø thaùnh thieän, vì theá caùc tinh hoa cuûa aâm nhaïc caàn phaûi aùp duïng trieät ñeå trong Phuïng vuï vaø loaïi ra khoûi Phuïng vuï caùc thöù aâm nhaïc baát xöùng hoaëc khoâng phuø hôïp, neân :

1. Nhaïc só : hoï caàn phaûi ñöôïc huaán luyeän veà aâm nhaïc moät caùch toaøn dieän vaø ñaày ñuû, nghóa laø hoï caàn phaûi hoïc bieát veà caùc kyõ thuaät saùng taùc (nhö hoøa aâm, ñoái aâm, taåu phaùp, phoái khí) , lòch söû aâm nhaïc, hình theå aâm nhaïc vaø tính thaåm myõ trong aâm nhaïc. Neáu thieáu moät trong caùc yeáu toá treân seõ deã coù nguy cô daãn ñeán haäu quaû khoâng löôøng ñöôïc. Ngoaøi lónh vöïc chuyeân moân nhö vöøa keå treân, nhaïc só cuõng caàn phaûi coù söï nhaïy caûm veà thô ca, veà cuoäc soáng, bôûi leõ moät taùc phaåm ngheä thuaät noùi chung, taùc phaåm aâm nhaïc noùi rieâng thöôøng bieåu loä moät traïng thaùi taâm linh veà xaõ hoäi cuûa con ngöôøi, coøn thô ca thì coù cung coù ñieäu coù vaàn, deã cho nhaïc só tìm thaáy moät hình theå aâm nhaïc xöùng ñaùng cho noù maø laøm thaønh moät taùc phaåm.

Nhöng ôû ñaây ñoái vôùi Thaùnh nhaïc thì caùi traïng thaùi taâm linh ñoù höôùng veà loøng ñaïo ñöùc, höôùng veà Phuïng vuï, höôùng veà Thieân Chuùa, neân khi aùp duïng trong Phuïng vuï, caùc taùc phaåm ñoù cuõng caàn phaûi ñöôïc saùng taùc döïa treân nhöõng hình theå aâm nhaïc maø Giaùo hoäi xöa nay vaãn khuyeán khích naêng duøng, baûo toàn vaø phaùt trieån noù.

Trong nhieàu naêm gaàn ñaây, haàu heát caùc ca ñoaøn ôû xöù ñaïo lôùn hay nhoû ñeàu ñem vaøo söû duïng trong thaùnh leã nhöõng taùc phaåm mang theå loaïi ca khuùc bình daân toân giaùo, moät hình theå aâm nhaïc "ngheøo naøn" nhaát (caû veà kyõ thuaät laãn ngheä thuaät) trong caùc hình theå aâm nhaïc, moät hình theå aâm nhaïc maø khi duøng trong Phuïng vuï phaûi coù söï kieåm duyeät pheâ chuaån vaø ñöôïc canh chöøng caån thaän, ñoàng thôøi chæ duøng trong Phuïng vuï moät caùch "ñoâi khi coù theå" chöù khoâng phaûi laø "luoân luoân" nhö nhieàu nôi ñaõ laøm...

Phaûi chaêng hieän töôïng naøy xaûy ra laø do giôùi vieát nhaïc (coù khi ca tröôûng hoaëc ca vieân töï bieân roài töï dieãn luoân) maø ta thöôøng goïi laø nhaïc só gaây neân ? Moät caùch haøm hoà coù leõ nhö theá thaät ! Vì baûn thaân ñöôïc bieát coù vaøi nhaïc só, tính ñeán nay moãi vò cho ra ñôøi 500 hay 600 hoaëc non giaø 1000 taùc phaåm maø taát caû chæ laø nhöõng ca khuùc ! ...

Thieát töôûng cuõng caàn noùi theâm, caùc baøi ca mang hình theå aâm nhaïc khaùc maø ñöôïc duøng hoaëc ñöôïc khuyeán khích duøng trong Phuïng vuï thì phong phuù ña daïng, khoâng phaûi laø khoù saùng taùc, khoù haùt, khoù ñaøn, khoâng hôïp vôùi ngoân ngöõ...Nhöng traùi laïi, neáu ñöôïc hoïc hoûi vaø kieân nhaãn tìm toøi , nhaïc só seõ khaùm phaù vaø aùp duïng moät caùch ñuùng ñaén vaø linh ñoäng trong kyõ thuaät saùng taùc ñeå phuø hôïp vôùi ngoân ngöõ ñoàng thôøi phuø hôïp vôùi hình theå aâm nhaïc, bôûi leõ, moãi hình theå aâm nhaïc ñeàu coù nhöõng vò trí thích hôïp ñeå söû duïng trong töøng phaàn cuûa Phuïng vuï.

2. Ca tröôûng :
Cuõng caàn phaûi ñöôïc huaán luyeän chu ñaùo, vì ñaây laø ñoái töôïng coù traùch nhieäm tröïc tieáp. Ñöôïc huaán luyeän chu ñaùo ôû ñaây khoâng phaûi laø chæ hoïc veà caùch ñaùnh caùc loaïi nhòp, caùch phaân tích tieát taáu vaø phaùc hoïa tieát taáu sao cho ñeïp, cho ngoaïn muïc kòch tính... maø caàn phaûi trang bò theâm raát nhieàu lónh vöïc khaùc, bôûi leõ ca tröôûng thöôøng coù traùch nhieäm laø choïn löïa, phaân tích vaø theå hieän (trình baøy) taùc phaåm sao cho "ñeïp" vaø "ñuùng", vì Thaùnh nhaïc phaûi coù caùi ñeïp veà ngheä thuaät vaø caùi ñuùng veà Phuïng vuï, neân söï ñoøi hoûi naøy caøng nhieàu hôn.

a. Choïn löïa theá naøo ?
Choïn löïa laø moät vieäc laøm khoù nhaát trong taát caû caùc coâng vieäc, choïn löïa theá naøo cho ñuùng thì ñoøi hoûi phaûi coù moät caùi nhìn saâu roäng vaø moät kinh nghieäm nhaát ñònh. Ví duï ñôn giaûn, trong moät caùi thuùng ñaày nhöõng traùi cam, muoán ñem baùn, ngöôøi ta phaûi löïa ra nhöõng traùi to ñeïp vaø chín, vaäy , ta phaûi choïn löïa ñeå loaïi ra nhöõng traùi hö uûng, xaáu hoaëc nhoû, vaø ñeå bieát theá naøo laø hö, laø xaáu, laø nhoû, laø chöa chín, nhieàu hoaëc ít hay khoâng thì cuõng vaát vaû laém.

Giöõa muoân vaøn baøi Thaùnh ca, ta choïn laáy moät baøi ñeå haùt Ñaùp ca cho moät leã Chuùa nhaät chaúng haïn, cuõng laø laøm vieäc laøm töông töï nhöng laïi khoù hôn gaáp maáy laàn, bôûi leõ coøn lieân quan ñeán nhieàu lónh vöïc khaùc nhau nhö :

- Lôøi ca phaûi ñuùng Phuïng vuï
- Baøi ca mang hình theå aâm nhaïc xöùng hôïp vôùi ñoäng taùc Phuïng vuï luùc ñoù.
- Kyõ thuaät saùng taùc phaûi hoaøn chænh, vì Thaùnh nhaïc ñoøi buoäc phaûi coù tính ngheä thuaät cao.
- Phuø hôïp vôùi khaû naêng cuûa ca ñoaøn hoaëc ñoái töôïng söû duïng khaùc.
- Khoù hay deã vaø thôøi gian taäp laø bao laâu ?...

b. Phaân tích :
Tröôùc khi trình baøy taùc phaåm, caàn phaûi phaân tích ñeå xöû lyù ra sao, baøi naày ñöôïc chia thaønh maáy phaàn, maáy ñoaïn, yù nghóa, dieãn taû ra sao ? Maïnh, nheï, nhanh, chaäm, rôøi tieáng hay lieàn tieáng, huøng duõng uy nghieâm hay dòu daøng eâm aùi... ñoù laø nhöõng saéc thaùi dieãn taû caàn phaûi coù cho moät taùc phaåm, noùi khaùc ñi, ñoù laø nhöõng yeáu toá ñeå laøm thaønh moät linh hoàn cho taùc phaåm, neáu khoâng coù noù thì taùc phaåm seõ khoâng "soáng " ñöôïc, ca tröôûng caàn phaûi bieát caën keõ nhöõng ñieàu ñoù, ñeå khi luyeän taäp vaø theå hieän môùi mong loät taû ñöôïc heát nhöõng tinh tuùy cuûa taùc phaåm maø taùc giaû ñaõ maëc cho noù.

c. Trình baøy (theå hieän) taùc phaåm
Ñeå trình baøy moät taùc phaåm aâm nhaïc noùi chung, khoâng theå khoâng noùi ñeán söï luyeän taäp, luyeän taäp caøng coâng phu thì vieäc theå hieän caøng hay caøng ñuùng vaø ít sai soùt. Luyeän taäp ôû ñaây khoâng phaûi laø muùa maùy cho ñeïp, cho saéc beùn ngoaïn muïc, ...maø laø luyeän taäp cho ca vieân haùt sao cho ñuùng, cho hay ñeå dieãn taû taùc phaåm moät caùch troïn veïn.

Haùt hôïp xöôùng laø moät ngheä thuaät taäp theå, neân tính ñoàng nhaát laø ñieàu ñoøi hoûi raát khaéc khe, vì theá caøng caàn phaûi coù söï luyeän taäp chu ñaùo vôùi ca ñoaøn. Vaäy, nhöõng cöû chæ cuûa ca tröôûng phaûi ñöôïc heä thoáng hoùa moät caùch roõ raøng, tieát kieäm vaø chính xaùc, maø nhöõng cöû chæ naøy phaûi ñöôïc ca ñoaøn hieåu vaø keát hôïp ñeå coù ñöôïc hieäu quaû cho vieäc thöïc hieän moät taùc phaåm.

* Vai troø cuûa ca tröôûng laø nhö theá, vaäy neáu khoâng coù söï hoïc hoûi hoaëc ñöôïc luyeän taäp chu ñaùo veà phaàn chuyeân moân thì ñoù laø söï thieáu soùt ñaùng keå.

3. Ngöôøi ñeäm ñaøn :
Hieän nay, phaàn lôùn caùc baøi haùt Thaùnh ca ñöôïc vieát khoâng coù baûn ñeäm ñaøn, hoaëc laø taùc giaû khoâng vieát ñöôïc baûn ñeäm ñaøn, hoaëc laø muoán ca ñoaøn haùt khoâng ñaøn, hoaëc laø taùc giaû nghó raèng ngöôøi ñeäm ñaøn ôû xöù ta gioûi caû roài neân coù theå öùng taùc trong vieäc ñeäm ñaøn...

Noùi theá naøo ñi nöõa thì vieäc ñeäm ñaøn cho ca ñoaøn trong Thaùnh nhaïc Phuïng vuï, laø vieäc caàn phaûi coù söï chuaån bò raát chu ñaùo, nghóa laø baûn hoøa aâm ñeäm ñaøn phaûi ñöôïc vieát ra moät caùch caån thaän tröôùc khi luyeän taäp. Vaäy, muoán ñöôïc nhö theá, ngöôøi ñeäm ñaøn caàn phaûi ñöôïc huaán luyeän veà kyõ naêng ngoùn ñaøn, song song vôùi moân hoøa aâm vaø ñoái aâm, vaø chæ nhö vaäy môùi ñaùp öùng ñöôïc veà phaàn chuyeân moân cho vai troø ngöôøi ñeäm ñaøn.

4. Ca vieân :
Caàn phaûi ñöôïc huaán luyeän veà thanh nhaïc, veà nhaïc lyù vaø kyù xöôùng aâm, bôûi leõ aâm nhaïc ñaõ töø laâu ñöôïc coi nhö laø moät ngoân ngöõ, thöù ngoân ngöõ maø moïi ngöôøi treân maët ñaát naøy ñeàu coù theå hieåu ñöôïc, thöù ngoân ngöõ coù theå laøm bieán ñoåi con ngöôøi hoaëc coù theå dieãn taû ñöôïc caûm xuùc saâu kín trong noäi taâm... maø lôøi noùi khoâng theå laøm ñöôïc !

Vaäy ca vieân maø khoâng bieát moät chuùt gì veà thanh nhaïc, nhaïc lyù vaø kyù xöôùng aâm laø söï thieáu soùt lôùn quaù ! Cuõng gioáng nhö ngöôøi muø chöõ neân chæ bieát hoïc thuoäc loøng, thì coøn ñaâu laø caûm xuùc, coøn ñaâu laø tính thoâng ñaït trong ngheä thuaät...

C. KEÁT LUAÄN