Trong thaùnh leã, ngoaøi chuû teá - do Giaùm muïc hoaëc linh muïc ñaûm nhaän - laø ngöôøi coù vai troø khaù quan troïng trong vieäc linh hoaït phuïng vuï baèng gioïng noùi, gioïng ñoïc, gioïng ngaâm tuïng vaø gioïng haùt cuûa mình, chuùng ta thaáy Quy cheá toång quaùt saùch leã Roâ-ma (QCTQ-SLR) coøn ñeà caäp tôùi moät soá thöøa taùc vieân khaùc nhö phoù teá, thaày ñoïc saùch hoaëc ngöôøi ñoïc saùch (lector, ñoäc vieân), xöôùng vònh vieân (psalmista), ca xöôùng vieân (cantor), ca tröôûng cuøng vôùi ca ñoaøn, ngöôøi daãn leã (commentator)

Thaày ñoïc saùch laø moät thöøa taùc vuï ñöôïc thieát ñònh ñeå ñoïc Lôøi Chuùa trong coäng ñoaøn phuïng vuï. Thaày coù theå laø ngöôøi ñang ñöôïc chuaån bò ñeå tieán leân chöùc thaùnh, nhöng cuõng coù theå ôû maõi trong vai troø giaùo daân. Coøn ngöôøi ñoïc saùch laø baát cöù giaùo daân naøo ñöôïc chæ ñònh ñoïc saùch trong töøng tröôøng hôïp moät. Ñeå phaân bieät ta goïi laø ñoäc vieân thieát ñònh vaø ñoäc vieân chæ ñònh

Caùc thöøa taùc vieân khaùc phuïc vuï cho nghi leã laø thaày giuùp leã, caùc leã sinh, ngöôøi cho röôùc leã, ngöôøi ñoùn tieáp giaùo daân, ngöôøi quyeân tieàn... (xem QCTQ-SLR tr.59-73).

1. Töø thöøa taùc vuï ñeán thöøa taùc vieân

Muoán thaáy roõ taàm quan troïng vaø vai troø cuûa thöøa taùc vieân, ta caàn phaùt xuaát töø caùc thöøa taùc vuï. Thöøa taùc vuï laø töø duøng ñeå dòch chöõ "ministerium" (tieáng la tinh), chöõ "diakonia" (tieáng hy laïp), caû hai ñeàu coù nghóa laø vieäc phuïc vuï. Trong phuïng vuï, coù nhöõng phaàn vieäc chính nhö sau (Xem Geùlineau, Hoïp nhau cöû haønh phuïng vuï, baøi cuûa Monique Brulin, baûn dòch tieáng Vieät cuûa Traàn Thaùi Ñænh, taäp II tr. 61) :

• Vieäc taäp hoïp daân Chuùa thaønh Giaùo hoäi (goàm vieäc chuaån bò nôi choán, ñoùn tieáp, thoâng baùo, nhaéc nhôû, töông trôï, laïc quyeân, chia seû)
• Vieäc phuïc vuï Lôøi Chuùa (coâng boá, dieãn giaûng)
• Vieäc caàu nguyeän Ki-toâ giaùo (töø caùc lôøi môøi goïi, caùc kinh nguyeän, caùc yù nguyeän soaïn tröôùc hay töï phaùt, ñeán caùc lôøi tuyeân xöng, tung hoâ, chuùc tuïng hoøa vôùi aâm nhaïc theo nhöõng ñoøi hoûi nhaát ñònh...)
• Vieäc cöû haønh caùc daáu hieäu cuûa Chuùa Ki-toâ trong caùc bí tích (goàm vieäc chuû toïa, thöøa taùc vieân thöôøng leä vaø ngoaïi leä cuûa bí tích, vieäc phoái trí caùc haønh ñoäng phuïng vuï, vieäc phuïc vuï Thaùnh Theå...)

Ñeå chu toaøn nhöõng hoaït ñoäng phuïng vuï treân, caùc thöøa taùc vieân laø nhöõng ngöôøi ñöôïc thieát ñònh hoaëc chæ ñònh cho töøng tröôøng hôïp, chòu traùch nhieäm veà nhöõng coâng vieäc coát yeáu nhaát cho tieán trình chung cuûa buoåi leã. Coù khi nhieàu thöøa taùc vieân ñöôïc phaân coâng baûo ñaûm phuïc vuï moät phaàn vieäc (chaúng haïn phoù teá coâng boá Tin Möøng, ñoäc vieân chæ coâng boá caùc baøi saùch thaùnh khaùc). Coù khi moät thöøa taùc vieân phuïc vuï trong nhieàu phaàn vieäc khaùc nhau, (chaúng haïn phoù teá phuïc vuï Tin Möøng, ñoàng thôøi coù theå phuïc vuï vieäc caàu nguyeän vaø caû vieäc cöû haønh bí tích...) khi khoâng ñuû thöøa taùc vieân, moät thöøa taùc vieân naøo ñoù coù theå laøm thay cho thöøa taùc vieân khaùc. Vaán ñeà : ñaët ra thöøa taùc vieân laø vì coù thöøa taùc vuï, vì coù nhu caàu caàn ñöôïc ñaùp öùng trong phuïng vuï. Nhö vaäy, phaûi ñaët hoaëc chæ ñònh ngöôøi naøo coù ñuû khaû naêng ñeå ñaùp öùng nhu caàu chöù khoâng phaûi gaëp ñöôïc ai thì chæ ñònh ngöôøi ñoù. Ñieàu ñoù laïi caøng caàn thieát ñoái vôùi moät soá phaän vuï caàn nhöõng khaû naêng ñaëc bieät hôn (nhö khaû naêng noùi tröôùc coâng chuùng, khaû naêng aâm nhaïc ...)

2.1 Ngöôøi laø ai ?

Ñoäc vieân laø ngöôøi ñöôïc thieát ñònh hoaëc chæ ñònh ñeå coâng boá Lôøi Chuùa trong caùc baøi ñoïc Kinh thaùnh, ngoaïi tröø baøi Tin Möøng ñöôïc daønh cho phoù teá, hay linh muïc neáu khoâng coù phoù teá. Ñoäc vieân coù theå laø nam hoaëc nöõ giaùo daân. Khi coâng boá Lôøi Chuùa laø luùc ñoäc vieân taïo ñieàu kieän cho "Thieân Chuùa hieän dieän trong Lôøi cuûa Ngöôøi, vì chính Ngöôøi noùi khi ngöôøi ta ñoïc Kinh thaùnh trong Giaùo hoäi" (HCPV 7). Ñoù quaû thaät laø moät thöøa taùc vuï cao quyù, nhöng cuõng laø moät gaùnh naëng ñoøi hoûi ñoäc vieân phaûi coá gaéng nhieàu môùi chu toaøn ñöôïc. QCTQ-SLR ñoøi hoûi :

"Ñeå giaùo daân sinh loøng say söa moä meán Kinh thaùnh, trong luùc nghe ñoïc Lôøi Chuùa, caùc ñoäc vieân cuõng phaûi laø nhöõng ngöôøi thöïc söï xöùng ñaùng vaø ñöôïc chuaån bò kyõ caøng, khi lo phaàn vieäc naày, duø khoâng laõnh taùc vuï" (soá 66).

2.2 Caàn nhöõng khaû naêng naøo ?

Cuõng nhö vò chuû teá vaø phoù teá, ñoäc vieân caàn phaûi tuyeân ñoïc caùc baûn vaên moät caùch roõ raøng vaø lôùn tieáng, phaûi lieäu sao cho gioïng noùi phuø hôïp vôùi töøng loaïi baûn vaên (xem QCTQ-SLR 18). Chuùng toâi ñaõ ñeà caäp ñeán vieäc naày trong HLMC 16 tr.13 khi ñeà caäp ñeán vai troø cuûa chuû teá. Chuùng toâi cuõng ñaõ baøn tôùi nhöõng ñoøi hoûi cuûa tính thoâng ñaït laø nghe ñöôïc, hieåu ñöôïc vaø caûm ñöôïc nhôø ñoïc roõ raøng, minh baïch vaø dieãn caûm (xem HLMC 7 trang 9-10). Ñeå ñaùp öùng ñöôïc caùc ñoøi hoûi cuûa vieäc thoâng ñaït trong phuïng vuï, chuùng toâi nghó ñoäc vieân caàn ñöôïc chuaån bò nhieàu ñieàu :

1. Phaûi coù chaát gioïng khaû quan, gioïng caøng ñeïp caøng toát, nhaát laø gioïng khoûe vöøa ñuû ñeå baét micro. Caùc phöông tieän aâm thanh nhö maùy taêng aâm, loa vaø micro cuõng phaûi treân möùc trung bình. Neáu ñaàu tö toát thì seõ naâng ñôõ gioïng noùi moät caùch ñaùng keå. Nghe ñöôïc laø ñieàu kieän tieân quyeát cuûa vieäc thoâng ñaït.
2. Phaûi coù moät trình ñoä vaên hoùa nhaát ñònh ñeå laõnh hoäi ñöôïc yù nghóa cuûa ñieàu mình ñoïc, vaø ñoïc moät caùch thoâng minh. Muoán cho ngöôøi nghe hieåu ñöôïc, thì chính mình phaûi hieåu tröôùc ñöôïc baûn vaên mình ñoïc. Mình coù hieåu thì môùi ñoïc cho minh baïch, ñoïc cho "phaân caâu chieát töï" ñöôïc.
3. Phaûi coù moät taâm hoàn töông ñoái nhaïy beùn ñeå thaáy ñöôïc söï khaùc nhau giöõa moät gioïng noùi cuûa moät ngöôøi keå chuyeän vôùi gioïng noùi cuûa moät ngöôøi ngoân söù khuyeân nhuû, raên ñe ; giöõa gioïng vaên cuûa moät nhaø laøm luaät vôùi gioïng vaên cuûa moät thaày daïy khoân ngoan ; giöõa gioïng vaên cuûa moät thi só vôùi gioïng vaên cuûa moät nhaø thò kieán hoaëc cuûa moät ngöôøi vieát thö. Noùi nhö James A. Wallace (Xem The Ministry of Lectors, the Liturgical Press, Collegeville, Minnesota 56321-1981 tr. 1-15. ), Lôøi Chuùa mang nhieàu boä maët. Ñoäc vieân phaûi coù khaû naêng nhaän ra caùc boä maët ñoù vaø dieãn ñaït laïi laøm sao cho phuø hôïp vaø soáng ñoäng. Dó nhieân ñoäc vieân khoâng phaûi laø moät dieãn vieân ñoùng kòch, nhöng nhôø söï hieåu bieát vaø caûm nhaän cuûa mình, phaûi ñoïc sao cho ngöôøi nghe cuõng phaàn naøo laõnh hoäi ñöôïc nhö mình, khoâng nhöõng treân bình dieän tri thöùc, maø coøn caû treân bình dieän caûm xuùc vaø thaåm myõ nöõa.

2.3 Treân thöïc teá, caàn chuaån bò ra sao ?

Chuùng ta chöa coù ñieàu kieän môû nhöõng lôùp huaán luyeän ñoäc vieân, qua ñoù hoïc vieân hoïc Kinh thaùnh, Phuïng vuï, Thaùnh nhaïc, Vaên chöông, Thanh nhaïc vaø thöïc taäp tuyeân ñoïc caùc baûn vaên thuoäc caùc theå loaïi khaùc nhau trong Kinh thaùnh. Trong luùc chôø ñôïi söï yù thöùc caàn phaûi coù nhöõng khoùa hoïc taäp nhö theá, chuùng ta thöû baét ñaàu baèng vieäc chuaån bò cuï theå nhö sau :

1. Ñoïc baûn vaên lôùn tieáng, y nhö ñoïc ôû nhaø thôø vaäy. Ñoïc trong taâm tình caàu nguyeän xin Chuùa Thaùnh Thaàn soi saùng ñeå ñoùn nhaän ñöôïc söù ñieäp cuûa Chuùa qua baøi ñoïc, vaø nhôø lôøi mình coâng boá, coäng ñoaøn cuõng seõ ñoùn nhaän ñöôïc yù Chuùa.
2. Hieåu baûn vaên veà maët noäi dung cuõng nhö hình thöùc (theå loaïi). Ñoïc ñuùng vaø hieåu ñuùng nhöõng töø ngöõ khoù hieåu. Naém ñöôïc vaên caûnh, vaên maïch cuûa baøi ñoïc. Coù hieåu ñuùng thì môùi hy voïng tìm ñöôïc gioïng ñoïc phuø hôïp. Theå loaïi baûn vaên cuõng chi phoái ñaùng keå gioïng ñoïc cuûa chuùng ta.
3. Thöïc taäp ñoïc cho dieãn caûm, töùc ñoïc cho soáng ñoäng vôùi taát caû nhöõng hieåu bieát trong ñaàu vaø caûm nhaän trong tim, ñoàng thôøi ñeå yù ñeán caùc kyõ naêng thoâng ñaït nhö :

• Phaùt aâm chuaån xaùc : ñoïc roõ caùc phuï aâm ñaàu, ñoïc ñuùng caùc vaàn vaø thanh ñieäu. Traùnh ñoïc quaù saéc neùt caùc phuïc aâm s, ch. Traùnh ñoïc laãn loän giöõa phuï aâm s vaø x, n vaø l, ch vaø tr, r vaø g ..., giöõa caùc vaàn aân vaø aâng, an vaø ang, öôn vaø öông...
• Söû duïng hôi thôû phuø hôïp : laáy hôi saâu - neân taäp laáy hôi baèng hoaønh caùch moâ - tröôùc nhöõng caâu daøi, tröôùc nhöõng caâu caàn nhaán maïnh, caàn lôùn tieáng hôn...
• Vaän duïng cöôøng ñoä, nhòp ñoä, cao ñoä vaøo aâm saéc vaøo töøng chöõ, töøng cuïm töø, töøng caâu. Laáy yù nghóa chung cuûa caâu, cuûa ñoaïn laøm chuû ñieåm cao traøo ñeå vaän duïng caùc ñaëc tính aâm thanh neâu treân. Döïa treân tieát taáu caâu ñeå ñieàu cheá cöôøng ñoä cuûa gioïng ñoïc.
• Söû duïng söï ngöng nghæ, ngaét caâu, ngaét ñoaïn moät caùch hôïp lyù. Nhieàu khi nhöõng luùc mình "khoâng ñoïc", töùc luùc mình döøng caâu, laïi quan troïng hôn khi mình ñoïc luyeân thuyeân. Phaûi ñeå thì giôø cho ngöôøi nghe kòp tieáp thu, haáp thuï.
• Tieáp xuùc vôùi coäng ñoaøn baèng caùi nhìn höôùng tröïc tieáp ñeán coäng ñoaøn, ôû moät soá choã thuaän tieän, nhö khi ñoïc caâu môû ñaàu : "Lôøi Chuùa trong thö thöù nhaát cuûa thaùnh Phao-loâ toâng ñoà göûi tín höõu Coâ-rin-toâ", hoaëc khi gaàn heát baøi, vaø moät ít choã caàn thieát khaùc. Nhöõng choã ñoù caàn ñònh tröôùc vaø chuaån bò tröôùc. Khoâng neân cöù moãi caâu moãi nhìn xuoáng coäng ñoaøn. Maø cuõng khoâng neân cöù caëm cuïi ñoïc nhö laø chæ ñoïc cho rieâng mình.

1. Ngoaøi ra, cuõng phaûi löu yù ñeán caùch aên maëc (quaù xueà xoøa hay quaù trau chuoát), caùch tieán leân buïc Lôøi Chuùa cuõng nhö caùch ñi xuoáng (khoan thai, voäi vaõ, thuûng thónh ; baùi baøn thôø ra sao, quay ngöôøi phía naøo...). Khoâng ñi leân luùc chuû teá chöa ñoïc xong lôøi nguyeän, hoaëc luùc chöa haùt xong ñaùp ca.

Lôõ ñoïc sai, thì neân ñoïc laïi cho ñuùng, hoaëc neáu caàn ñoïc laïi caû caâu.

Toùm laïi, ñoäc vieân "phaûi laø ngöôøi thöïc söï xöùng ñaùng", xöùng ñaùng veà maët taùc phong ñaïo ñöùc, xöùng ñaùng veà cung caùch xuaát hieän tröôùc coäng ñoaøn maø coøn xöùng ñaùng veà khaû naêng ñaûm nhaän thöøa taùc vuï phuïc vuï Lôøi Chuùa. Khaû naêng ñoù phaûi ñöôïc trau doài, ñöôïc goït duõa baèng vieäc hoïc taäp vaø soáng Lôøi Chuùa (chuaån bò xa) vaø baèng vieäc söûa soaïn cho töøng baøi ñoïc (chuaån bò gaàn). Ñöôïc nhö theá, ñoäc vieân seõ coù cô may goùp phaàn laøm cho Lôøi Chuùa trôû neân soáng ñoäng trong coäng ñoaøn Giaùo hoäi ñang taäp hoïp ñeå laéng nghe vaø ñaùp laïi Lôøi Chuùa.

3.1. Ngöôøi laø ai ?

"Ngöôøi daãn leã laø ngöôøi caét nghóa vaø höôùng daãn ñeå ñöa giaùo daân vaøo thaùnh leã vaø giuùp hoï hieåu thaùnh leã hôn, nhöõng lôøi höôùng daãn cuûa ngöôøi daãn leã phaûi ñöôïc söûa soaïn tröôùc vaø phaûi vaén taét roõ raøng. Trong khi lo phaàn vieäc cuûa mình, ngöôøi daãn leã seõ ñöùng ôû nôi thuaän tieän, tröôùc maët giaùo daân ; nhöng thöôøng khoâng neân ñöùng ôû giaûng ñaøi." (QCTQ-SLR 68a).

Nhö vaäy, "daãn leã" laø taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho caùc tín höõu tham gia vaøo cuoäc cöû haønh phuïng vuï moät caùch tích cöïc, soáng ñoäng baèng nhöõng lôøi caét nghóa vaø höôùng daãn :

- Caét nghóa : laøm roõ yù nghóa cuûa 1 baøi ñoïc hay moät nghi thöùc,

- Höôùng daãn : môû ñaàu, nhaéc nhôû, chuyeån yù, noái keát giöõa caùc hoaït ñoäng phuïng vuï...

Coâng vieäc "daãn leã", trong caùc leã thöôøng, do chính chuû teá ñaûm nhaän. Trong caùc dòp leã lôùn hôn nhö caùc Chuùa nhaät, nhaát laø leã Giaùng sinh, leã Laù, Tam Nhaät Vöôït qua, leã Phuïc sinh thì caàn coù ngöôøi daãn leã ñöôïc chuaån bò caån thaän ñeå cho tín höõu tham gia caùch tích cöïc hôn. (xem Dom Robert le Gall Dictionnaire de Liturgie, C.L.D 1982 tr. 173, chöõ monition. ).

3.2. Ngöôøi daãn leã caàn nhöõng khaû naêng naøo ?

Dó nhieân laø caàn khaû naêng noùi, ñoïc tröôùc coâng chuùng nhö caùc ñoäc vieân :

• Moät gioïng noùi "khaû quan" khoâng quaù cao, khoâng quaù traàm, ñeå noùi hoaëc ñoïc cho roõ raøng ;

• Moät trình ñoä vaên hoùa nhaát ñònh ñeå noùi hoaëc ñoïc cho phaân caâu chieát töï ;

• Moät taâm hoàn nhaïy beùn ñeå noùi hoaëc ñoïc cho soáng ñoäng.

3.3. Treân thöïc teá, phaûi laøm gì ?

a) Soaïn lôøi daãn : Muoán töï soaïn ñöôïc nhöõng lôøi daãn vaén taét roõ raøng, ngöôøi daãn leã ngoaøi nhöõng hieåu bieát veà Kinh thaùnh vaø phuïng vuï, coøn phaûi bieát vieát vaên cho troâi chaûy, vaén goïn vaø deã hieåu. Ñaây laø moät coâng vieäc khoâng phaûi ai cuõng laøm ñöôïc. Do ñoù, khi khoâng coù khaû naêng töï soaïn baøi daãn leã, thì neân nhôø ngöôøi chuyeân moân hôn soaïn cho mình ñeå döïa vaøo ñoù maø noùi hoaëc ñoïc.

Coù nhöõng saùch daãn leã ngöôøi ta soaïn saün cho mình. Trong HLMC ôû phaàn Phuïng vuï muïc vuï, ñeàu coù ñeà nghò daãn leã nhö theá. Tuy nhieân, mình cuõng neân "theâm bôùt" ñeå cho phuø hôïp vôùi hoaøn caûnh cuï theå cuûa moãi coäng ñoaøn daân Chuùa, khoâng neân cöù ñem nguyeân xi ra maø ñoïc :

- Bôùt nhöõng gì xem ra khoâng phuø hôïp vôùi chuû ñeà, hoaøn caûnh, trình ñoä cuûa coäng ñoaøn ;

- Theâm nhöõng gì toâ ñaäm hôn chuû ñeà mình choïn, hoaëc quaûng dieãn moät yù töôûng quaù coâ ñoïng. Nhaát laø moùc noái vôùi baøi ca nhaäp leã, hoaëc ca hieäp leã maø coäng ñoaøn saép haùt hay saép nghe. Dó nhieân, sau moãi lôøi daãn, neáu caàn thì theâm lôøi môøi coäng ñoaøn ñöùng daäy hoaëc ngoài xuoáng, môøi tham gia baèng caùch laéng nghe, hoaëc baèng caùch cuøng haùt vôùi coäng ñoaøn... Taát caû neân vieát ra treân giaáy ñeå khoûi queân.

b) Thöïc taäp : ñoïc tröôùc baûn vaên, tìm hieåu caën keõ baûn vaên, neáu caàn, laáy vieát gaïch caùc choã ngaét yù, ngaét caâu. Taäp ñoïc cho soáng ñoäng. Moïi yeâu caàu ñeàu gioáng nhö cuûa ñoäc vieân. Tuy nhieân coù moät ñieåm khaùc cô baûn laø : baûn daãn leã chæ laø moät theå loaïi töï söï tröïc tieáp, neáu phaûi ñoïc thì phaûi ñoïc nhö noùi, traùnh caùc gioïng trang troïng cuûa ngöôøi coâng boá Lôøi Chuùa, traùnh gioïng tröõ tình thi vò cuûa caùc thaùnh vònh, traùnh gioïng mieâu taû, keå chuyeän cuûa caùc saùnh Nguõ thö... Vì theá, veà phöông dieän dieãn caûm theo theå loaïi baûn vaên, thì khoâng ñoøi hoûi thay ñoåi nhö ñoái vôùi caùc ñoäc vieân. Chæ caàn ñoïc - noùi sao cho troâi chaûy, yù nghóa, vaø tröïc tieáp höôùng tôùi coäng ñoaøn.

c) Moät soá ñieåm caàn löu yù :

-Traùnh daãm chaân leân caùc "lôøi daãn" cuûa chuû teá. Vì theá caàn ngaén goïn vöøa ñuû ñeå ñi thaúng vaøo troïng taâm cuûa buoåi leã, cuûa nghi thöùc, cuûa baøi ñoïc, cuûa baøi haùt. Chuû teá cuõng caàn phaûi bieát tröôùc caùc lôøi daãn noùi gì ñeå traùnh truøng laëp hoaëc taûn maùc phaân taùn.

- Ñöùng nôi thuaän tieän, tröôùc maët coäng ñoaøn. (Coù nhieàu nôi, ngöôøi daãn leã ñöùng khuaát trong ca ñoaøn, thaäm chí coù luùc ngoài ñoïc, thieáu söï toân troïng ñoái vôùi coäng ñoaøn). Khoâng neân ñöùng ôû giaûng ñaøi laø nôi öu tieân daønh cho vieäc coâng boá vaø dieãn giaûi Lôøi Chuùa.

- Neân coù micro vaø giaù saùch vöøa taàm ñeå ñoïc noùi cho thuaän tieän. Neáu moät tay caàm micro, moät tay caàm giaáy thì seõ raát baát tieän.

- Laø moät thöøa taùc vieân phuïng vuï, ngöôøi daãn leã cuõng phaûi laø "ngöôøi thöïc söï xöùng ñaùng" khoâng chæ trong taùc phong ñaïo ñöùc, xöùng ñaùng veà cung caùch xuaát hieän tröôùc coäng ñoaøn, maø coøn xöùng ñaùng veà khaû naêng ñaûm nhaän thöøa taùc vuï phuïc vuï cuoäc cöû haønh thaùnh leã.

4.1. Ngöôøi laø ai ?

Qui cheá Toång quaùt saùch Leã Roâ-ma chæ daãn : "Neân coù ca xöôùng vieân hay ca tröôûng ñeå ñieàu khieån vaø yeåm trôï giaùo daân khi hoï haùt. Nhaát laø khi khoâng coù ca ñoaøn, ca xöôùng vieân seõ ñieàu khieån caùc baøi haùt, coøn giaùo daân seõ tuøy phaàn mình maø tham gia ca haùt." (soá 64)

Nhö vaäy, ca xöôùng vieân coù vai troø linh hoaït phuïng vuï baèng ca haùt, vôùi 3 nhieäm vuï chính laø :

1. Ñieàu khieån coäng ñoaøn ca haùt ;
2. Yeåm trôï, naâng ñôõ tieáng haùt cuûa coäng ñoaøn ;
3. Thay theá ca ñoaøn haùt nhöõng phaàn maø coäng ñoaøn khoâng hoaëc chöa tham gia ñöôïc, khi ca ñoaøn khoâng coù maët ñeå tham döï.

4.2. Nhöõng khaû naêng caàn thieát :

Ngoaøi nhöõng khaû naêng thoâng thöôøng maø moät ñoäc vieân phaûi coù, ca xöôùng vieân caàn coù theâm :

1. Khaû naêng ca haùt chuaån xaùc, vôùi chaát gioïng khaù toát ñeå haùt maãu cho coäng ñoaøn. Coù nhieàu ca vieân coù chaát gioïng toát hôn ca tröôûng, neân huaán luyeän hoï trôû thaønh ca xöôùng vieân ñeå taäp haùt vaø ñieàu khieån coäng ñoaøn. Nhôø coù gioïng haùt khaû quan maø ca xöôùng vieân môùi coù theå tham gia thay ca ñoaøn ñeå haùt caùc caâu rieâng, caùc ñoaïn nhaïc khoù, caùc ñoaïn nhaïc maø coäng ñoaøn chöa thuoäc laém. Coù nhö vaäy, môùi coù theå yeåm trôï, naâng ñôõ tieáng haùt cuûa coäng ñoaøn. Ngoaøi ra, ca xöôùng vieân cuõng coù theå ñoùng vai troø xöôùng vònh vieân (psalmista) ñeå haùt caùc caâu xöôùng trong Thaùnh vònh ñaùp ca.
2. Veà phöông dieän naøy, ca tröôûng coù khi vaãn taäp haùt cho ca ñoaøn ñöôïc maø laïi khoâng neân ñöùng ra taäp cho coäng ñoaøn, neáu gioïng haùt cuûa mình khoâng ñöôïc vöõng. Vieäc taäp haùt cho coäng ñoaøn dieãn ra coâng khai tröôùc maët moïi ngöôøi, trong moät thôøi gian toái thieåu hoaøn toaøn khaùc xa vôùi vieäc taäp haùt cho ca ñoaøn trong phoøng taäp nhoû, coù thôøi gian daën doø, chæ coù ca vieân bieát ñöôïc nhöõng maët yeáu cuûa mình.
3. Khaû naêng taäp haùt mau goïn trong moät thôøi gian toái thieåu (khoaûng 4-7 phuùt tröôùc thaùnh leã, phaûi taäp xong caâu ñaùp cuûa Thaùnh vònh ñaùp ca, caâu chung cuûa ca nhaäp leã...) Muoán theá, ca xöôùng vieân phaûi thuoäc baøi, phaûi bieát caùch taäp sao cho höõu hieäu, traùnh noùi daøi doøng, traùnh haùt ñi haùt laïi nhieàu laàn maø khoâng söûa chöõa chính xaùc choã sai. Caùi chính laø chæ noùi ngaén goïn vaø lòch söï nhöõng gì caàn thieát nhaát, roài haùt maãu töøng caâu vaøi laàn, roài môøi coäng ñoaøn laëp laïi. Taát caû phaûi lieân tuïc nhau, khoâng ñeå "thôøi gian cheát" giöõa caùc caâu maãu cuõng nhö giöõa caùc caâu laëp laïi. Lyù töôûng laø ca xöôùng vieân khoâng nhöõng phaûi giuùp coäng ñoaøn hoïc (haùt) ñöôïc nhöõng ñieàu kieän caàn thieát trong thôøi gian ngaén nhaát maø coøn phaûi laøm sao ñeå hoï caûm thaáy thích haùt nöõa (Xem James Hansen, The Ministry of the Cantor, The Liturgical Press, Minnesota 56321, 1985, tr. 11-12).
4. Khaû naêng ñieàu khieån coäng ñoaøn ca haùt. Ñieàu khieån coäng ñoaøn ñôn giaûn hôn laø ñieàu khieån ca ñoaøn. Caùc cöû chæ phaûi roõ raøng döùt khoaùt vaø bao quaùt hôn nhöng khoâng ñoøi hoûi söï tinh teá caàu kyø nhö ñoái vôùi ca ñoaøn. Noùi laø ñieàu khieån coäng ñoaøn ca haùt, nhöng khoâng phaûi luùc naøo mình cuõng phaûi ñaùnh nhòp cho coäng ñoaøn haùt (Xem Claude Duchesneau, Signes Musiques No. 39, 1997, tr. 46). Coù nhöõng baøi ngaén vaø quen thuoäc, ca xöôùng vieân chæ caàn aùp ñaët luùc khôûi ñaàu vaø luùc keát thuùc. Thaäm chí coù nhöõng caâu ñoái ñaùp, tung hoâ quen thuoäc roài thì cuõng khoâng caàn phaûi ñaùnh nhòp. Ca xöôùng vieân chæ "can thieäp" kòp thôøi neáu nhö coù truïc traëc. Dó nhieân, moät caùi nhìn, moät cöû chæ môøi goïi luùc ñaàu toû veû khuyeán khích cho coäng ñoaøn tham gia tích cöïc thì cuõng ñuû ñoái vôùi nhöõng caâu ñoái daùp, tung hoâ quen thuoäc.

Tuy nhieân, ñoái vôùi nhöõng baøi daøi, nhö Kinh Vinh danh, duø ñaõ quen thuoäc, thì cuõng caàn ñieàu khieån ít nhaát laø caùc ñaàu caâu, ñeå cho hai beân ñoái ñaùp linh ñoäng. Nhaát laø ñoái vôùi caùc baøi môùi, thì khoâng nhöõng caàn ñieàu khieån, maø coøn caàn haùt theo ñeå nhaéc nhôû, ñeå naâng ñôõ coäng ñoaøn. Nhöng chæ neân haùt lôùn, nhaát laø qua microâ, khi gaëp choã naøo coäng ñoaøn thöïc söï gaëp khoù khaên. Moät khi bieát chaéc coäng ñoaøn ñaõ thuoäc, thì ca xöôùng vieân khoâng neân haùt "oang oang", laøm cho coäng ñoaøn khoâng coøn nghe tieáng haùt cuûa chính hoï, vaø daàn daø hoï caûm thaáy khoâng caàn haùt nöõa.

1. Choïn ít ca vieân coù chaát gioïng toát, ñeå ñaøo taïo thaønh ca xöôùng vieân. Tuy khoâng ñoøi hoûi ca xöôùng vieân phaûi coù trình ñoä nhö ca nhaïc tröôûng veà maët chuyeân moân, nhöng vì hieän nay, chöa coù nôi naøo coù chöông trình ñaøo taïo rieâng cho ca xöôùng vieân, neân vaãn coù theå gôûi ñi hoïc nhö ca tröôûng, ñeå coù khaû naêng ñieàu khieån nhaïc coù tieát taáu chia ñeàu cuõng nhö nhaïc coù tieát taáu khoaùng ñaït (nhö bình ca), ñeå coù khaû naêng taäp haùt cho coäng ñoaøn, cuõng nhö naâng cao trình ñoä aâm nhaïc cuõng nhö thanh nhaïc v.v... Neáu coù saün ca tröôûng coù chaát gioïng khaû quan, thì ca tröôûng cuõng coù theå ñoùng vai troø ca xöôùng vieân. Nhöng neân löu yù veà caùch taäp haùt cho coäng ñoaøn, sao cho nhanh goïn vaø höõu hieäu.
2. Chuaån bò buoåi taäp haùt cho coäng ñoaøn thaät kyõ caøng. Taát caû nhöõng gì caàn noùi, neân vieát ra treân giaáy. Caøng noùi vaén goïn caøng toát. Ca xöôùng vieân phaûi thuoäc loøng caâu ñaùp, caâu chung caàn taäp cho coäng ñoaøn. Muoán cho coäng ñoaøn haùt maïnh nheï nhö yù mình, chæ caàn mình haùt maãu cho toát. Khoâng caàn phaûi noùi nhieàu lôøi. Daàn daø, coäng ñoaøn seõ caûm nhaän ñöôïc vieäc thay ñoåi cöôøng ñoä ñoù.
3. Dieãn tieán cho buoåi taäp haùt cuûa coäng ñoaøn coù theå nhö sau :

Ca xöôùng vieân noùi mình seõ taäp gì, vaø ñeå laøm gì ? Chaúng haïn :

• "Hoâm nay chuùng ta seõ taäp haùt ca nhaäp leã vaø caâu ñaùp ca, xin coäng ñoaøn theo doõi treân baûng (hoaëc : laáy saùch ... trang ...)"
• Hoaëc : "Tuaàn sau laø leã Truyeàn giaùo, chuùng ta taäp tröôùc baøi naøy ñeå laøm baøi chuû ñeà cho caû tuaàn ..."

Ca xöôùng vieân haùt tröôùc vaøi laàn caâu nhaïc (neáu caâu daøi quaù thì phaân ra 2 laàn)

Ca xöôùng vieân môøi coäng ñoaøn haùt ngay sau khi mình haùt maãu xong :

• "Xin coäng ñoaøn laëp laïi hai laàn..."
• "Xin môøi haùt hai laàn..."

Ca xöôùng vieân haùt caâu keá tieáp vaø cuõng môøi coäng ñoaøn laëp laïi nhö vaäy... Cuoái cuøng môøi coäng ñoaøn haùt caû ñoaïn chung moät vaøi laàn. Roài baét ngay sang taäp baøi haùt khaùc. Khi taäp haùt xong, ca xöôùng vieân caûm ôn coäng ñoaøn : "Xin caûm ôn coäng ñoaøn", vaø veà choã cuûa mình. Trong caùc xöù ñaïo "oån ñònh", vieäc taäp haùt cho coäng ñoaøn coøn coù theå thöïc hieän baèng nhöõng caùch khaùc, chaúng haïn thoâng qua caùc lôùp giaùo lyù, caùc ñoaøn theå (Thieáu nhi Thaùnh Theå, Con Ñöùc Meï, caùc khoái thanh nieân, Baø meï Coâng giaùo...) taäp tröôùc caâu ñaùp, ÑK cuûa ca nhaäp leã, ca hieäp leã, v.v... Rieâng ñoái vôùi nhöõng baøi haùt daøi hôn, nhö Kinh Vinh danh, Kinh Thaùnh Thaùnh Thaùnh... cöù deå ca ñoaøn haùt trong voøng 2-3 thaùng cho coäng ñoaøn nghe quen daàn, roài môùi taäp cho coäng ñoaøn.

1. Caàn coù giaù saùch vaø microâ cho ca xöôùng vieân. Ca xöôùng vieân khoâng neân ñöùng treân giaûng ñaøi ñeå taäp haùt vaø ñieàu khieån haùt. Coù theå duøng giaù saùch vaø microâ chung vôùi ngöôøi daãn leã. Khi ñieàu kieän cho pheùp thì neân taùch ra. Ca xöôùng vieân ñöùng gaàn ra giöõa coäng ñoaøn hôn. Coøn ngöôøi daãn leã coù theå ñöùng phía ñoái dieän, hoaëc luøi vaøo trong hôn moät chuùt. Khi khoâng coù ñuû ngöôøi, ca xöôùng vieân coù theå kieâm luoân phaàn daãn leã.

5. Ca tröôûng cuøng vôùi ca ñoaøn

Trong phuïng vuï, ca tröôûng vôùi ca ñoaøn laøm thaønh moät thöïc theå khoâng theå taùch bieät. Khoâng coù ca ñoaøn thì khoâng caàn ñeán vai troø cuûa ca tröôûng (tröø khi ca tröôûng ñoùng vai troø ca xöôùng vieân ñeå taäp vaø ñieàu khieån coäng ñoaøn ca haùt - x. HLMC 19 tr.11). Khoâng coù ca tröôûng thì ca ñoaøn thieáu maát caùi ñaàu vaø coù khi thieáu maát caùi hoàn, vì ca tröôûng laø ngöôøi giuùp ca ñoaøn dieãn taû baøi haùt. Vì theá, khi noùi ñeán ca ñoaøn, töùc cuõng ngaàm noùi ñeán ca tröôûng.

5.1. Ca tröôûng, ca vieân cuõng nhö nhaïc coâng laø nhöõng thöøa taùc vieân thaùnh nhaïc

Qui cheá Toång quaùt saùch leã Roâ-ma chæ daïy :

"Caùc tín höõu seõ khoâng töø choái phuïc vuï daân Chuùa caùch vui töôi, moãi khi ñöôïc yeâu caàu thi haønh moät thöøa taùc vuï ñaëc bieät naøo trong thaùnh leã." (soá 62c)

"Giöõa caùc tín höõu, ca ñoaøn coù phaàn vieäc cuûa hoï trong phuïng vuï, hoï phaûi lo chu toaøn caùc phaàn vieäc rieâng cuûa hoï, tuøy theo caùc loaïi baøi haùt khaùc nhau ; hoï laïi phaûi giuùp cho giaùo daân tham gia caùch tích cöïc (linh ñoäng) vaøo vieäc ca haùt (HTTN 1967 soá 19). Nhöõng ñieàu vöøa noùi veà ca ñoaøn cuõng coù giaù trò ñoái vôùi caùc nhaïc coâng khaùc, nhaát laø ñoái vôùi ngöôøi xöû duïng quaûn caàm, tröø nhöõng gì phaûi giöõ rieâng." (soá 63)

Thöøa taùc vuï cuûa ca ñoaøn laø :

1. Haùt nhöõng phaàn daønh rieâng cho mình tuøy theo laïoi baøi haùt (chaúng haïn caùc caâu phieân khuùc maø ñieäp khuùc do giaùo daân haùt ; hoaëc caùc baøi ña aâm ñoàng ñieäu hoaëc ña ñieäu...)
2. Haùt thay coäng ñoaøn khi coäng ñoaøn chöa ñöôïc chuaån bò. (HTTN 1967 soá 16c)
3. Giuùp cho giaùo daân tham gia tích cöïc vaøo vieäc ca haùt baèng caùch naâng ñôõ, taêng cöôøng, yeåm trôï tieáng haùt cuûa hoï.

5.2. Söï caàn thieát phaûi coù ca ñoaøn, duø döôùi hình thöùc khieâm toán

Huaán thò Thaùnh nhaïc naêm 1967, sau khi neâu leân vai troø vaø nhieäm vuï cuûa ca ñoaøn trong phuïng vuï ca haùt, ñaõ vieát theâm :

- "Phaûi coù moät ca ñoaøn... vaø phaûi nghieâm tuùc phaùt trieån nhöõng ban haùt ñoù, nhaát laø ôû caùc nhaø thôø chính toøa, vaø caùc ñaïi thaùnh ñöôøng khaùc, cuõng nhö trong caùc chuûng vieän vaø caùc hoïc vieän.

- Trong caùc thaùnh ñöôøng nhoû, cuõng neân thaønh laäp nhöõng ca ñoaøn nhö vaäy, duø döôùi hình thöùc khieâm toán." (soá 19ab)

ÔÛ nöôùc ta, xöù hoï naøo cuõng coù töø 1-3 ca ñoaøn, coù xöù ñeán 10 ca ñoaøn lôùn nhoû. Thaønh laäp laø moät chuyeän, coøn phaùt trieån laïi laø chuyeän khaùc. Vaán ñeà laø caùc vò muïc töû coù traùch nhieäm trong giaùo xöù ñaõ quan taâm ñeán ca ñoaøn nhö theá naøo :

- Giuùp ñôõ tinh thaàn trong caùc dòp gaëp gôõ ñònh kyø haøng thaùng ?

- Giuùp ñôõ vaät chaát, toå chöùc caùc sinh hoaït phuï troäi, ñoùng buïc, saém micro, ampli phuø hôïp ? Saém saùch haùt, taøi lieäu thaùnh nhaïc ?

- Quan taâm ñeán noäi dung cuõng nhö caùch theå hieän baøi haùt ?

- Giuùp ñôõ, taøi trôï cho caùc ca vieân coù naêng khieáu hoïc hoûi theâm veà aâm nhaïc, veà thaùnh nhaïc, veà phuïng vuï. Huaán thò Thaùnh nhaïc 67, soá 24 : "Ngoaøi vieäc huaán luyeän veà aâm nhaïc, cuõng phaûi lo cho caùc ca vieân ñöôïc huaán luyeän töông xöùng veà phuïng vuï vaø ñaïo ñöùc, ngoõ haàu khi chu toaøn chöùc naêng phuïng vuï cuûa mình, chaúng nhöõng hoï seõ laøm cho caùc buoåi cöû haønh nghi leã theâm ñeïp, vaø ñem laïi cho tín höõu moät taám göông toát, maø chính hoï cuõng ñöôïc lôïi ích thöïc söï veà ñöôøng thieâng lieâng nöõa."

Naâng ñôõ caùc ca tröôûng trong cuoäc soáng vaät chaát cuõng nhö tinh thaàn cuûa hoï ?

Khuyeán khích hoï hoïc hoûi theâm ? Göûi hoï ñi boài döôõng theâm cho ngang taàm vôùi traùch nhieäm cuûa hoï ?

5.3. Vieäc caàn laøm

a) Taïo ñieàu kieän cho ca tröôûng cuõng nhö ca vieân coù naêng khieáu tham döï nhöõng khoùa hoïc taäp ñeå coù khaû naêng laõnh ñaïo ca ñoaøn veà maët chuyeân moân.

b) Ca tröôûng phaûi huaán luyeän cho ca vieân veà aâm nhaïc cuõng nhö thanh nhaïc. Ñeå ra moãi laàn khoaûng 15-20 phuùt ñeå taäp xöôùng aâm, daïy nhaïc lyù, luyeän thanh. Daàn daø, naêm nay qua naêm khaùc, ca vieân seõ thaáy mình coù tieán boä, khoâng bò "muø nhaïc" nhö xöa nay nöõa.

c) Nhôø caùc ngöôøi chuyeân moân daïy theâm veà phuïng vuï vaø thaùnh nhaïc, neáu chính cha xöù, hay ca tröôûng chöa laøm ñöôïc. Neân laøm chung vôùi caùc ca ñoaøn khaùc trong xöù, hoaëc trong haït.

d) Ñaøo taïo caùc ca vieân thaønh nhaïc coâng ñeäm ñaøn phuïng vuï. Nhieàu nhaø thôø möôïn nhaïc coâng quen chôi nhaïc ñôøi, thöôøng chæ bieát ñeäm theo caùc ñieäu vuõ, neân khi ñeäm nhaïc ñaïo, hoï cuõng ñeäm theo phong caùch nhaïc ñôøi, khoâng phuø hôïp vôùi tính thaùnh thieän vaø tính ngheä thuaät cuûa thaùnh nhaïc.

ñ) Quan taâm thöïc söï ñeán vieäc ca haùt vì "thaät khoâng coù gì töng böøng vaø vui veû hôn trong moät buoåi cöû haønh phuïng vuï maø toaøn theå coäng ñoaøn bieåu loä ñöùc tin vaø loøng ñaïo cuûa mình ra baèng lôøi ca tieáng haùt." (HTTN 67 soá 16a). Ca ñoaøn laø noøng coát cho coäng ñoaøn. Khoâng neân lô laø ñeå cho ca ñoaøn muoán haùt gì thì haùt, cuõng nhö ñeå cho giaùo daân nghe hoaëc haùt nhöõng baøi haùt keùm chaát löôïng veà maët noäi dung cuõng nhö hình thöùc.

Ñöùc Giaùo hoaøng Phao-loâ VI khuyeân ca vieân : "Ñöøng rôi vaøo thoùi chæ öa thöôûng thöùc ngheä thuaät cho khoaùi tai - xin Chuùa gìn giöõ caùc baïn - nhöng haõy tìm caùch höôùng daãn coäng ñoaøn, giaùo duïc caûm quan cuûa hoï vaø thuùc ñaåy hoï tích cöïc tham gia." (Trích Huaán töø cuûa ÑGH Phao-loâ VI, DC 1562 ngaøy 3.5.1970 tr.417-418, Taøi lieäu Thaùnh nhaïc, BTN Gp TpHCM söu taàm vaø phieân dòch, tr.96)

6.1. Ngöôøi laø ai ?

"Ngöôøi xöôùng haùt thaùnh vònh (xöôùng vònh vieân) coù nhieäm vuï ñoïc hoaëc haùt thaùnh vònh hoaëc thaùnh ca Kinh thaùnh naøo khaùc, xen vaøo giöõa caùc baøi ñoïc. Ñeå chu toaøn phaàn vieäc cuûa mình, ngöôøi xöôùng thaùnh vònh caàn coù ngheä thuaät "ñoïc thaùnh vònh" (psallere - xöôùng vònh, ngaâm vònh), coù khaû naêng phaùt aâm vaø ñoïc cho ñuùng." (QCTQ-SLR soá 67).

Noùi caùch khaùc, xöôùng vònh vieân vöøa laø moät ñoäc vieân coâng boá Lôøi Chuùa qua caùc thaùnh vònh hoaëc thaùnh ca Kinh thaùnh, vöøa laø moät ca xöôùng vieân, coâng boá baèng gioïng ñoïc hoaëc haùt.

Theo nghóa goác cuûa töø ngöõ, thì xöôùng vònh vieân laø moät ñoäc vieân chuyeân moân ngaâm tuïng caùc thaùnh vònh, ñaëc bieät laø thaùnh vònh ñaùp ca.

6.2. Taïi sao ?

Taïi sao laïi caàn phaûi coù moät xöôùng vònh vieân, töùc laø moät ñoäc vieân hay ca xöôùng vieân chuyeân moân ñeå xöôùng caùc thaùnh vònh ?

- Vì tröôùc heát thaùnh vònh ñaùp ca (hoaëc thaùnh ca Kinh thaùnh ) laø moät baøi ñoïc Lôøi Chuùa. Trong thôøi Coå ñaïi, ngöôøi ta khoâng ñoïc chung vôùi nhau nhöõng baûn vaên Kinh thaùnh. Chæ coù caùc ñoäc vieân vaø xöôùng vònh vieân môùi coù nhieäm vuï truyeàn ñaït caùc lôøi Kinh thaùnh. (Xem Joseph Geùlineau, Chant et musique dans le culte chreùtien, Editions Fleurus, Paris 1962, tr. 100)

- Vì caùc thaùnh vònh laø nhöõng baøi thô toân giaùo caàn ñöôïc xöôùng leân, ngaâm leân, haùt leân môùi dieãn taû heát ñöôïc tính chaát tröõ tình vaø thi vò chöùa ñöïng trong theå loaïi ñoù.

6.3. Duøng baûn vaên naøo ?

Toát nhaát laø duøng baûn dòch chính thöùc ñaõ ñöôïc Uyû Ban Giaùm muïc veà Phuïng töï thoâng qua, vaø Hoäi ñoàng Giaùm muïc Vieät Nam chuaån nhaän ngaøy 6.5.1995, hieän ñang ñöôïc duøng trong saùch Caùc Giôø Kinh Phuïng vuï maø caùc linh muïc vaø tu só ñoïc haèng ngaøy.

Caùi lôïi laø khi duøng 1 baûn dòch chính thöùc nhö theá, giaùo daân daàn daàn thuoäc ñöôïc nhöõng caâu thaùnh vònh yù nghóa vaø thi vò maø hoï coù theå nghieàn ngaãm vaø ñem ra aùp duïng trong cuoäc soáng. Ñaây laø phöông caùch höõu hieäu nhaát ñeå hoï hoïc ñöôïc "ngoân ngöõ Kinh thaùnh", cuõng töông töï nhö hoï ñaõ hoïc ñöôïc nhöõng caâu ca dao, tuïc ngöõ do oâng baø ñeå laïi, vaø ñem ra soáng, cuõng nhö trích daãn laïi trong lôøi noùi thöôøng ngaøy cuûa hoï. Chuùng toâi ñaõ phaân bieät moät baûn phieân dòch thaùnh vònh, khaùc xa vôùi moät baûn chæ laáy yù nghóa thaùnh vònh, maø khoâng quan taâm ñeán caùc hình aûnh, hình töôïng thi ca ; laïi caøng khaùc xa hôn nöõa vôùi moät baøi caûm höùng thaùnh vònh, laáy höùng töø moät vaøi yù, vaøi caâu thaùnh vònh. (xem laïi HLMC 4, tr. 12-15).

Tuy nhieân, vì nhöõng khoù khaên cuûa daáu gioïng tieáng Vieät, Boä Phöôïng Töï, trong laù thö ñeà ngaøy 8.2.1994, göûi cho Ñöùc Cha Phao-loâ Nguyeãn Vaên Hoøa, ñaõ cho pheùp thích nghi ñoái vôùi ca nhaäp leã, ñaùp ca, ca hieäp leã... Thích nghi ñoái vôùi baûn dòch chính thöùc laø thay ñoåi töø ngöõ coù saün baèng nhöõng töø ngöõ töông ñöông, hoaëc saép xeáp laïi caùc töø, caùc cuïm töø, maø vaãn giöõ nguyeân yù nghóa cuûa baûn vaên (xem Thoâng caùo 2/94 veà vieäc chuaån nhaän caùc baøi ca, HLMC 6). Duø ñöôïc thích nghi nhö theá, nhöng rieâng ñoái vôùi thaùnh vònh ñaùp ca vôùi taàm quan troïng ñaëc bieät trong phaàn phuïng vuï Lôøi Chuùa, chuùng ta coá gaéng toái ña ñeå chæ thích nghi toái thieåu, ñeå laøm sao cung caáp cho daân Chuùa moät baûn vaên thaùnh vònh töông ñoái thi vò vaø yù vò.

6.4. Haùt laøm sao ?

Ñeå ñeà cao Lôøi Chuùa, laøm cho Lôøi Chuùa ñeán tai ngöôøi nghe ñöôïc roõ raøng minh baïch, töø xöa ñeán nay Giaùo hoäi vaãn duøng gioïng "ngaâm tuïng" (cantillatio, recitativo), laø moät gioïng trung gian giöõa gioïng noùi vaø gioïng haùt. Noù töông töï nhö caùc gioïng ñoïc kinh, ngaém leã, ngaém thöông khoù... cuûa ta vaäy. Khi ngaâm tuïng caùc thaùnh vònh, truyeàn thoáng trong Giaùo hoäi ñaõ xaây döïng neân moät soá cung ngaâm tuïng coá ñònh, töông öùng vôùi caùc theå nhaïc Bình ca voán coù. Taïm goïi ñoù laø caùc cung ngaâm vònh truyeàn thoáng cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo Roâ-ma. Ñieàu maø chuùng ta coù theå hoïc vaø ñem ra aùp duïng ñöôïc, ñoù laø loaïi tieát taáu khoaùng ñaït (thöôøng goïi laø tieát taáu Bình ca), giuùp chuùng ta baùm saùt laáy lôøi thaùnh vònh. Neáu ta duøng loaïi tieát taáu chia ñeàu nhö trong nhaïc môùi, thì khoâng kheùo coù theå laøm cho lôøi ca khi thì voäi vaøng, khi thì quaù chaäm chaïp, khoâng phuø hôïp cho vieäc coâng boá Lôøi Chuùa ñeå cho daân chuùng nghieàn ngaãm suy nieäm. Ngoaøi ra, cô caáu cuûa cung ngaâm vònh cuõng laø moät gôïi yù cho chuùng ta tìm toøi saùng taïo. Ñang coù moät soá taùc giaû ñi theo höôùng naày, hy voïng daàn giaø seõ tích luõy ñöôïc kinh nghieäm ñeå cho hoaøn chænh hôn. Chuùng toâi hy voïng seõ trôû laïi vaán ñeà naày trong moät soá sau.

Thoâng caùo 3/94 ñaõ ñöa ra ba caùch haùt ñaùp ca :

Caùch 1 : ñeå taïo söï deã daøng cho coäng ñoaøn, ngöôøi haùt thaùnh vònh xöôùng caâu ñaùp ca, coäng ñoaøn laëp laïi ñaùp ca naøy, sau ñoù, ngöôøi haùt tieáp tuïc haùt thaùnh vònh.

Caùch 2 : ngöôøi haùt thaùnh vònh haùt caâu xöôùng, roài coäng ñoaøn ñaùp laïi baèng ñaùp ca.

Caùch 3 haùt tröïc tieáp : ngöôøi haùt thaùnh vònh hoaëc ñoïc thaùnh vònh maø khoâng caàn coäng ñoaøn ñaùp laïi, hoaëc toaøn theå coäng ñoaøn cuøng haùt thaùnh vònh luoân maø khoâng coù ñaùp ca (tractus).( TC 3/94, soá 4b3, HLMC 7 tr. 7)

Xem ra caùch 1 laø caùch tieän lôïi hôn caû vì noù giuùp cho coäng ñoaøn deã tham gia. (Ñöùc cha Phao-loâ Nguyeãn Vaên Hoøa ñaõ trình baøy caën keõ lôïi theá cuûa caùch 1, xem HLMC 3)

6.5. Chuaån bò theá naøo ?

- Baát cöù ca xöôùng vieân hoaëc ca vieân naøo coù gioïng haùt toát, ñeàu coù theå ñaûm nhaän vai troø xöôùng vònh vieân. Ñaây khoâng phaûi laø moät loaïi lónh xöôùng (solo) nhö nhaïc ñôøi thöôøng quan nieäm. Ñaây chính laø moät ñoäc vieân coâng boá Lôøi Chuùa baèng gioïng ngaâm tuïng. Coù theå ñöùng ôû giaûng ñaøi, hoaëc nôi khaùc xöùng hôïp, ñeå coâng boá.

- Choïn baøi thaùnh vònh ñaùp ca phuø hôïp vaø taäp luyeän kyõ caøng, ñeå coù theå ngaâm tuïng cho ñaït, nghóa laø cho daân chuùng nghe ñöôïc, hieåu ñöôïc vaø caûm ñöôïc. Caùc vò höõu traùch caàn ñaëc bieät quan taâm ñeán vieäc choïn thaùnh vònh cho phuø hôïp. Neáu thöïc söï chöa tìm ñöôïc baøi phuø hôïp (hoaëc thaùnh vònh chung thay theá cuõng thöïc söï khoâng coù) thì thaø ngaâm tuïng theo gioïng ñoïc thoâng thöôøng (cao gioïng, khoan thai), coøn hôn laáy moät baøi haùt khoâng phuø hôïp.

- Daønh thì giôø tröôùc leã, ñeå taäp cho coäng ñoaøn, ít nhaát laø caâu ñaùp ca. Ñaây laø khôûi ñaàu cho vieäc tham gia tích cöïc cuûa coäng ñoaøn vaøo thaùnh leã. Neáu laøm toát khaâu naày, thì caùc vieäc khaùc seõ töø töø xuoâi theo. Daân chuùng caàn ñöôïc nuoâi döôõng baèng caû Lôøi Chuùa, lôøi maø hoï khoâng chæ ñöôïc nghieàn ngaãm, nhöng coøn ñöôïc ngaâm nga trong cuoäc soáng cuûa hoï nöõa.