Ñoïc trong HLMC soá 14, ôû baøi "Saùng taùc laø gì ?" cuûa nhaïc só Tieán Linh, chuùng ta thaáy ñöôïc tín hieäu raát ñaùng möøng cho nhöõng ngöôøi saùng taùc. Baøi vieát ñaõ phaùc laïi nhöõng trình töï vaø neâu ra nhöõng vaán ñeà khi saùng taùc moät baûn nhaïc. Tuy nhieân, ngöôøi vieát baøi naøy coù suy nghó laø : Nhöõng ñieàu neâu leân trong baøi vieát "Saùng taùc laø gì ?" aáy chöa ñuû hoaëc chöa ñöôïc khai thaùc kyõ löôõng. Xin ñöôïc chia seû theâm nhöõng yù kieán lieân quan ñeán Giai ñieäu vaø Hoøa aâm.

1. Giai ñieäu :

- Moät ca khuùc ñöôïc ngöôøi ta "nhôù" ñeán laø vì noù coù giai ñieäu hay, ñeïp, ngoït ngaøo.

- Hôn theá, moät taùc phaåm hôïp xöôùng ñöôïc ngöôøi ta "nhôù" ñeán, ñaàu tieân cuõng laø giai ñieäu.

- Thaäm chí, moät taùc phaåm nhaïc khí ngöôøi ta cuõng "nhôù" ñeán giai ñieäu tröôùc tieân.

Vaäy, coù theå noùi giai ñieäu gaây caûm xuùc maïnh meõ nhaát, noù ñi vaøo loøng ngöôøi tröôùc nhaát vaø vì theá khieán ngöôøi ta "nhôù" kyõ vaø "nhôù" laâu.

Trong phaàn "saép xeáp höùng", nhaïc só Tieán Linh ñaõ neâu ra moät vaøi kyõ thuaät ñeå saép xeáp yù töôûng thaønh nhaïc ñeà, taùc giaû baøi vieát cuõng nhaán maïnh ñeán vieäc "coù theå söûa ñoåi ñoâi chuùt baûn vaên cho phuø hôïp vôùi yù nhaïc, nhöng khoâng sai yù nghóa, ngoân töø vaên phaïm, thaàn hoïc..." Ngöôøi vieát baøi naøy xin ñöôïc goùp yù theâm trong vieäc saùng taùc moät baøi Thaùnh ca :

1. Nhaïc só saùng taùc luoân phaûi trau chuoát, saøng loïc vaø sau cuøng laø löïa choïn ñeå coù ñöôïc moät giai ñieäu hay, ñeïp, ngoït ngaøo. Trong khaâu naøy, ngoân ngöõ Vieät nam ñoùng vai troø quan troïng, vì : ñoïc lôøi göôïng gaïo, khoâng roõ raøng thì sao goïi laø ngoït ngaøo ?
2. Nhaïc só saùng taùc luoân phaûi gìn giöõ söï trong saùng cuûa ngoân ngöõ Vieät nam coù 5 daáu, 6 gioïng khaùc nhau, neáu khoâng kheùo leùo khi söû duïng cao ñoä thì chöõ naøy coù theå hieåu sang chöõ khaùc vaø do ñoù khoâng roõ nghóa.
3. Nhaïc só saùng taùc phaûi yù thöùc raèng : trong nhieàu tröôøng hôïp khoâng theå thay ñoåi ñöôïc lôøi ca vaø caû khi coù theå thì : "AÂm nhaïc phaûi phuïc vuï lôøi ca."

2. Hoøa aâm :

Khoâng ai phuû nhaän nhöõng ñaëc ñieåm cuûa Hoøa aâm laø laøm taêng ñoä vang cho giai ñieäu, taïo theâm maøu saéc nhôø aâm saéc khaùc nhau cuûa caùc loaïi gioïng, loaïi ñaøn vaø taïo tính bieåu hieän hình töôïng cho aâm thanh, ngoaøi ra Hoøa aâm coøn coù vai troø cuûng coá vaø toâ ñieåm cho giai ñieäu.

Trong phaàn naøy, nhaïc só Tieán Linh nhaán maïnh ñeán nhöõng thieáu soùt khi hoøa aâm : "laøm chaèng chòt, roái tung, khoâng saùng ñöôïc baøi ca, laøm daáu gioïng khoâng roõ raøng, maát baûn saéc daân toäc." Ñuùng vaäy, ñoïc treïo daáu lôøi ca thì sao goïi laø hay ? Caùc beø ñoïc lôøi roái tung leân thì sao goïi laø ñeïp ?

ÔÛ ñaây, xin coù moät thaéc maéc vôùi nhaïc só Tieán Linh : "Thaät laø toäi nghieäp cho nhöõng ai ñaõ vaø ñang hoïc Hoøa aâm..." Nhaïc só muoán aùm chæ ñieàu gì ?

Theo thieån yù cuûa ngöôøi vieát thì : Treân cuøng moät giai ñieäu, coù theå coù nhieàu caùch hoøa aâm. Vaäy thì vaán ñeà laø : ngöôøi saùng taùc phaûi choïn löïa thöù hoøa aâm naøo cho xöùng hôïp vôùi tieáng Vieät.

Gìn giöõ baûn saéc daân toäc ñaâu phaûi laø boû hoøa aâm.

Neáu nhö khoâng tuøy theo tính caùch cuûa giai ñieäu maø toâ ñieåm thì Hoøa aâm coù theå laøm maát ñi veû ñeïp töï nhieân cuûa giai ñieäu, vaø neáu vì leä thuoäc vaøo nhöõng caáu truùc hoøa aâm döï tính saün trong ñaàu thì giai ñieäu coù theå seõ maát ñi ñöôøng neùt töï nhieân vaø khoù maø ngoït ngaøo. Tröôøng hôïp naøy coù theå goïi laø "Hoøa aâm caàm chaân Giai ñieäu".

Toùm laïi, saùng taùc laø coâng vieäc ñoøi hoûi ngöôøi nhaïc só phaûi toán coâng phu ñeå ñaït tôùi ngheä thuaät.

- Khoâng neân vì nhöõng kyõ thuaät maø laøm hoûng ñi ñöôøng neùt giai ñieäu (yeáu toá deã nhôù nhaát) vaø laøm maát ñi veû trong saùng cuûa ngoân ngöõ tieáng Vieät (yeáu toá baûn saéc daân toäc).
- "Ñuùng " coù theå khoâng "Hay".
- "Kyõ thuaät" chöa phaûi laø "Ngheä thuaät".

Toâi ñaõ ñöôïc ñoïc baøi "Phaûi laøm gì khi saùng taùc" cuûa oâng Ñoã Vónh Huaân göûi cho Ban Thaùnh Nhaïc giaùo phaän, trong ñoù oâng neâu leân nhöõng yù kieán lieân quan ñeán Giai ñieäu vaø Hoøa aâm trong baøi "Saùng taùc laø gì ? " ñaêng treân HLMC 14 . Nay qua baùo toâi xin ñöôïc trình baøy theâm nhöõng suy nghó veà vieäc naøy.

Tröôùc heát xin chaân thaønh caûm ôn taùc giaû ñaõ ñoùng goùp nhöõng yù kieán raát xaùc ñaùng vaø boå ích ; ñieàu naøy noùi leân moái quan taâm cuûa taùc giaû ñoái vôùi Thaùnh nhaïc. Ñeå vaén goïn, toâi xin coù lôøi baøn theâm :

1. Toâi vieát baøi "Saùng taùc laø gì ?" chæ vì söï thao thöùc muoán chia seû moät vaøi ñieåm lieân quan. Troäm nghó, neáu muoán goïi laø ñuû, laø khai thaùc kyõ löôõng chaéc phaûi laøm thaønh moät cuoán saùch ñoä ngaøn trang, nhöng ñaây laø moät baøi baùo !

2. Veà doøng ca (giai ñieäu) thì khoù baøn saâu hôn ñöôïc, bôûi leõ ñoù laø chaát soáng, laø tinh thaàn, laø söï caûm nhaän cuûa ngöôøi nhaïc só, vaø chæ coù baûn thaân hoï môùi ñaùnh giaù ñuùng möùc veà ñieàu naøy, maø muoán ñaùnh giaù ñuùng möùc thì phaûi hoïc bieát nhieàu ñieàu laém ! Quaû thöïc, töï baûn thaân toâi, caûm thaáy nhö bò tra taán khi phaûi laøm nhaïc treân moät baûn vaên maø baûn vaên ñoù khoâng coù chaát thô, khoâng ñöôïc pheùp söûa ñoåi duø moät chaám moät phaåy, khoâng gaây ñöôïc caûm xuùc...

3. Veà hoøa aâm : Moät moân hoïc veà kyõ thuaät saùng taùc, ñaõ ñöôïc keát tinh töø bao theá heä, vai troø vaø chöùc naêng cuûa noù thì coù nhieàu caùch giaûi thích khaùc nhau tuøy theo taùc phaåm mang hình theå aâm nhaïc naøo. Nhöng noùi chung hoøa aâm thöôøng giöõ vai troø ñaùnh noåi doøng ca, ñeå noùi leân ñöôïc nhöõng gì doøng ca khoâng dieãn taû ñöôïc baèng caùch laøm neàn cho doøng ca (baèng traûi daáu hoaëc baèng coâng thöùc nhòp ñieäu), ñoái thoaïi vôùi doøng ca, laäp laïi doøng ca (nhanh hôn hoaëc chaäm hôn) ôû moät bình dieän khaùc... Coøn nhieàu laém ! Nhö vaäy, hoïc hoøa aâm laø hoïc veà kyõ thuaät vieát theâm beø ñeå "ñaùnh noåi doøng ca" chöù khoâng phaûi ñeå laøm "chaèng chòt, roái tung khoâng saùng ñöôïc baøi ca..." Nhöõng thieáu soùt naøy xaûy ra laø do ngöôøi vieát hoøa aâm cho noù chöa ñöôïc hoïc hoøa aâm, hoaëc chöa hoïc xong moân hoøa aâm, hoaëc hoïc xong nhöng chöa "thaám", chöa "tieâu hoùa" ñöôïc... Coøn vieäc haùt lôøi ôû beø khaùc roái tung leân cuõng laø do nhöõng thieáu soùt nhö vöøa keå, traùch nhieäm naøy laø cuûa "ngöôøi vieát noù" saép ñaët noù, chöù khoâng phaûi do loãi cuûa "boä moân Hoøa aâm" !

Haùt hoaëc ñoïc treïo daáu thì quaû laø khoâng hay, ñieàu naøy khoâng ai phuû nhaän ñöôïc vaø ta thöôøng gaëp nhöõng baøi ña aâm haùt 4 beø moät traät nhö nhöõng baøi choral. Trong ngheä thuaät noùi chung, aâm nhaïc noùi rieâng, ngöôøi ta thöôøng khuyeân hy sinh caùi noï ñeå ñöôïc caùi kia, coá yù ñaùnh maát caùi nhoû ñeå ñaït ñöôïc ñieàu lôùn hôn, muoán theá phaûi coù söï caân nhaéc caån thaän laém, döïa treân nhieàu phöông dieän khaùc nhau.

Thieát töôûng, toâi xin noùi theâm, yeáu toá ñeå laøm neân söï haáp daãn cuûa moät taùc phaåm ngheä thuaät laø söï töông phaûn vaø söï ñoàng nhaát. Cuï theå hôn, trong phaïm vi baøi choral, neáu beø treân chuyeån haønh leân thì beø döôùi phaûi chuyeån haønh xuoáng (söï töông phaûn khi hoøa aâm 4 beø moät traät). Coøn veà lôøi ca, neáu neùt nhaïc aên leân nhö : "Beân Chuùa" thì seõ coù beø naøo ñoù haùt cuøng luùc vaø haùt thaønh "Beân Chuøa" thay vì laø "Beân Ngaøi" (Söï ñoàng nhaát trong phaùt aâm). Vaû laïi beø döôùi haùt thaønh "Beân Chuøa" ñaâu phaûi laø noù haùt moät mình, nhöng noù chæ ñöôïc haùt leân khi coù beø treân haùt chöõ "Beân Chuùa", vaäy neáu ta chæ nghe haùt coù moät beø phuï cuûa moät baøi choral ñeå nhaän xeùt thì laøm sao chòu noåi ?

4. Toâi chaúng coù yù aùm chæ gì hay aùm chæ ai nhöng chæ tieác vì coù ngöôøi cho hoøa aâm laø laøm cho chaèng chòt, roái tung... Ñieàu ñoù chöùng toû raèng khaû naêng vaø söï hieåu bieát veà kyõ thuaät hoøa aâm saùng taùc coøn khaù cheânh leäch vaø nhieàu haïn cheá.

5. Nhö ñaõ noùi ôû treân, hoøa aâm ñeå "ñaùnh noåi doøng ca", vaäy chöùc naêng cuûa noù thöôøng phuï thuoäc vaøo doøng ca (giai ñieäu) chöù khoâng ngöôïc laïi, do ñoù khi saùng taùc moät doøng ca maø chuùng ta nghó ngay ñeán caáu truùc hoøa aâm cho noù thì chaúng coù lyù gì noù laøm cho doøng ca maát töï nhieân, maát ngoït ngaøo... vaø caøng chaúng coù theå laøm maát ñi veû trong saùng cuûa tieáng Vieät, traùi laïi noù laøm cho taùc phaåm theâm ñaày ñaën, theâm ñeïp, theâm phong phuù vaø coù loâ-gíc, bôûi vì thieát töôûng kyõ thuaät laø con ñeû cuûa ngheä thuaät vaø kyõ thuaät laøm cho ngheä thuaät ñöôïc hoaøn haûo.