Ca haùt laø moät nhu caàu caàn thieát vaø chính ñaùng trong thaùnh leã. Thöôøng coù leã laø haùt. Haùt nhieàu hay ít laø tuøy caáp baäc cuûa leã. Huaán thò De musica in sacra liturgia (Veà aâm nhaïc trong phuïng vuï ngaøy 5.3.1967) töø soá 27-31 vieát: "Khi cöû haønh thaùnh leã coù giaùo daân tham döï, nhaát laø nhöõng ngaøy Chuùa nhaät vaø ngaøy leã, neân heát söùc coi troïng hình thöùc leã haùt hôn, duø cöû haønh nhieàu laàn trong cuøng moät ngaøy. Phaûi phaân bieät leã troïng, leã haùt vaø leã ñoïc nhö ñaõ aán ñònh trong huaán thò naêm 1958 soá 3, chieáu theo caùc luaät phuïng vuï hieän haønh. Tuy nhieân, vì lyù do lôïi ích muïc vuï, coù theå ñeà ra nhöõng caáp baäc tham gia leã haùt, ngoõ haàu töø nay veà sau, moãi coäng ñoaøn, tuøy phöông tieän saün coù, deã daøng cöû haønh thaùnh leã troïng theå hôn nhôø ca haùt.

Caùch söû duïng caùc caáp baäc tham gia ñöôïc qui ñònh nhö sau. Baäc nhaát coù theå duøng rieâng moät mình, baäc hai vaø baäc ba chæ ñöôïc duøng taát caû hay moät phaàn chung vôùi baäc nhaát. Nhö vaäy, caùc tín höõu seõ luoân luoân ñöôïc khuyeán khích döï phaàn ca haùt moät caùch ñaày ñuû.

29. Baäc nhaát goàm coù :

* Trong nghi thöùc nhaäp leã :

- Lôøi chaøo cuûa linh muïc vaø lôøi ñaùp cuûa giaùo daân
- Lôøi nguyeän

* Trong phaàn phuïng vuï Lôøi Chuùa

- Caùc caâu tung hoâ Tin Möøng

* Trong phaàn phuïng vuï Thaùnh Theå

- Lôøi nguyeän tieán leã
- Kinh Tieàn tuïng vôùi nhöõng caâu ñoái ñaùp vaø Kinh Thaùnh Thaùnh Thaùnh
- Lôøi ca tuïng keát Kinh Taï ôn
- Kinh Laïy Cha vôùi lôøi nhaén nhuû vaø lôøi caàu nguyeän tieáp
- Lôøi chuùc bình an
- Lôøi nguyeän hieäp leã
- Nhöõng coâng thöùc keát leã

30. Baäc hai goàm :

- Kinh Xin Chuùa thöông xoùt, Kinh Vinh danh vaø Laïy Chieân Thieân Chuùa
- Kinh Tin kính
- Lôøi nguyeän giaùo daân

31. Baäc ba goàm :

- Nhöõng baøi haùt luùc nhaäp leã vaø röôùc leã
- Baøi haùt sau baøi Cöïu Öôùc hoaëc Thaùnh thö Ha-leâ-lui-a tröôùc khi ñoïc Tin Möøng
- Baøi haùt tieán leã
- Caùc baøi ñoïc saùch thaùnh, tröø khi thaáy neân ñoïc hôn laø haùt.

32. Coäng ñoaøn tín höõu neân heát söùc tham gia phaàn rieâng leã. Ñieàu aáy coù theå thöïc hieän ñöôïc, nhaát laø khi coù nhöõng ñieäp khuùc deã haùt vaø nhöõng hình thöùc aâm nhaïc thích hôïp.

Nhö vaäy, qua maáy soá vöøa trích daãn trong Huaán thò AÂm nhaïc trong phuïng vuï, ñaõ roõ laø Hoäi thaùnh khuyeán khích vieäc ca haùt trong thaùnh leã vaø ñaët ra nhöõng caáp baäc vaø luaät leä trong vaán ñeà naøy. Sôû dó nhö theá vì ca haùt trong thaùnh leã laø moät vaán ñeà thuoäc phuïng vuï. Maø phuïng vuï laø vieäc thôø phöôïng coù nhöõng luaät rieâng ñöôïc qui ñònh cho nhöõng ngöôøi coù boån phaän phaûi thi haønh. Bôûi vaäy khoâng laï gì khi coù nhieàu ngöôøi, vaø ngay caû linh muïc nöõa, cho raèng haùt xöôùng trong nhaø thôø theo luaät cuûa Hoäi thaùnh ngaët ngheøo vaø chaët cheõ quaù. Cuõng ñuùng thoâi ! Nhöng neáu suy nghó theâm vaø hieåu cho kyõ thì khoâng phaûi nhö vaäy, vì phuïng vuï ca haùt coù moät chöùc naêng raát cao quyù laø toân vinh Thieân Chuùa vaø thaùnh hoùa taâm hoàn caùc tín höõu. Chöùc naêng naøy laïi raát ñoøi hoûi, ñoøi hoûi doøng nhaïc phaûi coù ngheä thuaät, lôøi ca vaø phong caùch dieãn ñaït phaûi thaùnh thieän, baøi ca phaûi ñöôïc coâng nhaän laø hay ôû moïi thôøi vaø khaép nôi. Nhöõng ai nghieân cöùu hay theo doõi phuïng vuï ca haùt moät chuùt, thì khoâng coøn xa laï gì vôùi nhöõng ñoøi hoûi naøy ñöôïc coâ ñoïng trong tieáng la-tinh qua nhöõng chöõ bonitas formae, sanctitas vaø universalitas.

Ngöôøi ta laïi coøn noùi raèng Coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II raát côûi môû phoùng khoaùng veà nhieàu maët. Theá maø maáy oâng trong Ban Thaùnh nhaïc giaùo phaän thaønh phoá Hoà Chí Minh maø tröôûng ban laø moät linh muïc doøng saép söûa ñeán tuoåi "coå lai hy", caùc thaønh vieân khaùc phaàn ñoâng laø nhöõng ngöôøi ñöùng tuoåi, baét phaûi theo nhöõng luaät cuõ, cho ra ñôøi nhöõng baøi haùt nghe buoàn thiu treân baùo Haùt leân möøng Chuùa, toå chöùc nhöõng buoåi haùt thaùnh ca tuy coù quy moâ vaø vó ñaïi vaøo nhöõng dòp leã Giaùng sinh haøng naêm ôû nhaø thôø Ñöùc Baø, nhöng ñoù laø nhöõng buoåi haùt daønh cho ngöôøi giaø quaù nghieâm tuùc... Thaønh ra, phaàn ñoâng ngöôøi ta vaãn coøn xa Ban Thaùnh nhaïc ; nhöõng chuû tröông vaø hoaït ñoäng cuûa Ban khoâng ñöôïc ngöôøi ta bieát ñeán hay muoán bieát ñeán. Phaûi chi nhöõng ngöôøi nghó vaø noùi nhö theá ñaõ coù dòp döï moät buoåi haùt kinh chieàu haøng ngaøy ôû nhaø thôø Notre Dame de Paris giöõa nhöõng ngöôøi tôùi tham döï vaø ban haùt rieâng cuûa nhaø thôø naøy goïi laø Maîtrise de la Catheùdrale ; phaûi chi nhöõng ngöôøi ñoù cuõng ñaõ ñoïc caùc taïp chí veà phuïng vuï vaø thaùnh nhaïc soaïn sau Coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II nhö Notitiae, Ceùleùbrer, Maison-Dieu, Eglise qui chante, Choristes, Ancoli, Signes d’aujourd’hui, Signes Musique v.v... Phaûi chi nhöõng ngöôøi ñoù cuõng döï leã vaø nghe haùt trong nhaø thôø ôû nhöõng nöôùc ngoaøi beân AÂu Myõ, hay caùc buoåi haùt caàu nguyeän cuûa nhöõng ngöôøi treû ôû khaép nôi treân theá giôùi tuï hoïp trong nhaø thôø hoøa giaûi ôû Taizeù, moät laøng nhoû gaàn tænh Maâcon beân Phaùp, ñöôïc thu laïi trong ba cuoán cassette ñeà laø Come worship the Lord, Jubilate Deo, Cantate Domino, thì hoï seõ thaáy raèng phuïng vuï ca haùt cuûa Hoäi thaùnh khoâng thay ñoåi bao nhieâu so vôùi tröôùc kia, tröø khi ñöôïc haùt baèng tieáng baûn quoác thay tieáng la-tinh, ñöôïc duøng nhaïc cuï roäng raõi hôn vôùi nhöõng ñieàu kieän roõ reät. Ngay nhö trong moät taøi lieäu thaùnh nhaïc ngaøy 5.11.1987 veà vaán ñeà hoøa nhaïc trong nhaø thôø vaãn coøn nhöõng ñieàu nhö sau :

• Nhaïc coâng vaø thính giaû phaûi aên maëc vaø ñi ñöùng cho xöùng hôïp vôùi nôi thieâng thaùnh.
• Caùc nhaïc só vaø ca só phaûi traùnh chieám cung thaùnh. Phaûi heát söùc toû loøng toân kính baøn thôø, giaûng ñaøi vaø gheá cuûa vò chuû toïa.
• Phaûi caát Mình Thaùnh Chuùa ñi nôi khaùc.
• Phaûi coù lôøi giôùi thieäu trình baøy nhaïc phaåm saép trình dieãn khoâng nguyeân veà phöông dieän lòch söû ngheä thuaät maø thoâi, nhöng coøn veà phöông dieän taâm linh nöõa, ñeå thính giaû coù theå hieåu kyõ hôn vaø tham döï thaám thía hôn."

Xem ñaáy, xöa cuõng nhö nay, Hoäi thaùnh luoân coù nhöõng luaät leä veà phuïng vuï ca haùt. Duø côûi môû hay thích nghi, Hoäi thaùnh vaãn ñaët vaán ñeà ñaøn haùt vaøo ñuùng vò trí vaø giaù trò cuûa noù, nhö thaáy bieåu loä trong thoâng ñieäp göûi caùc ngheä só ngaøy 8.12.1965 döôùi ñaây :

"Neáu ñaët thaùnh nhaïc hay nhaïc ñaïo vaøo ñuùng vò trí vaø giaù trò cuûa noù, caùc nhaïc só Ki-toâ giaùo vaø caùc thaønh vieân trong caùc "Scholae cantorum" seõ caûm thaáy ñöôïc an uûi khi theo ñuoåi truyeàn thoáng naøy vaø coá giöõ cho noù ñöôïc soáng ñoäng ñeå phuïc vuï ñöùc tin, nhö lôøi Coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II môøi goïi : "Caùc baïn ñöøng töø choái ñem taøi naêng cuûa mình ra ñeå phuïc vuï chaân lyù cuûa Chuùa. Theá giôùi chuùng ta ñang soáng caàn phaûi coù caùi ñeïp ñeå khoûi rôi vaøo thaát voïng. Caùi ñeïp cuõng nhö chaân lyù laøm cho loøng ngöôøi vui töôi phaán khôûi. Vaø ñieàu ñoù, sôû dó coù ñöôïc cuõng laø nhôø ôû baøn tay cuûa caùc baïn."

Khi noùi ñeán phuïng vuï ca haùt laø coù yù noùi rieâng ñeán vieäc haùt trong thaùnh leã, trong caùc giôø kinh phuïng vuï hay trong caùc bí tích, vì theo ñuùng nghóa chæ nhöõng baøi haùt duøng trong ba ñòa haït naøy môùi goïi laø phuïng vuï. Maø vì laø phuïng vuï neân phaûi giöõ nhöõng qui taéc veà phuïng vuï, nghóa laø lôøi trong caùc baøi haùt ñoù thöôøng phaûi laø lôøi Kinh thaùnh hay phuïng vuï, nhöõng baøi haùt phaûi ñaët vaøo ñuùng vò trí vaø theo hình theå töông xöùng nhö ñoái ca, ñaùp ca, thaùnh thi, ngaâm vònh, xöôùng ñaùp, tung hoâ v.v... Veà caùc hình theå, ôû Vieät Nam hieän nay hôi khoù vì phaàn ñoâng môùi chæ saùng taùc ca khuùc thoâi coøn veà caùc hình theå khaùc, hoaëc chöa coù hoaëc quaù ít. Veà lôøi Kinh thaùnh vaø phuïng vuï cuõng vaäy. Saùch leã môùi cho giaùo daân chöa coù, trong khi saùch leã cuõ khoâng coù ñuû, baûn vaên Kinh thaùnh phaàn Taân öôùc cuõng môùi phaùt haønh roäng raõi gaàn ñaây thoâi. Ñaøng khaùc caùc nhaïc só quen saùng taùc theo caûm höùng maø ít döïa vaøo lôøi Kinh thaùnh hay phuïng vuï ñeå vieát nhaïc, vì döïa vaøo baûn vaên, caùc vò aáy cho laø goø boù vaø khoù hay, ñang khi moät trong nhöõng ñoøi hoûi caên baûn cuûa nhaïc phuïng vuï laø lôøi phaûi laø lôøi Chuùa vaø khi haùt leân phaûi ñöôïc nghe roõ, ñoàng thôøi phaûi ñöôïc ñaët ôû beân treân nhaïc. Coù nhaïc só cho nhö theá laø gieát cheát nhaïc, nhöng thöïc ra nhaïc phaûi phuïc vuï lôøi trong phuïng vuï. Baøi haùt phuïng vuï, lôøi môùi laø chính, chöù khoâng phaûi nhaïc, vì vaäy ngöôøi ta môùi keâu nhaïc phuïng vuï buoàn laø theá. Nhöng cuõng tuøy, moät nhaïc só taøi ba vaãn coù theå ñaët nhaïc vaøo moät baøi thaùnh vònh, moät thaùnh thi ñaõ coù lôøi saün tuy khoù maø vaãn hay cuõng nhö moät nhaø vaên, nhaø thô coù taøi coù theå ñaët lôøi vaøo moät baûn nhaïc vieát saün maø vaãn hay ñöôïc. Coù ñieàu muoán deät nhaïc vaøo lôøi Kinh thaùnh phuïng vuï theo caùc nhòp ñieäu taân thôøi baây giôø thì thaät laø khoù vaø khoâng hôïp. Ñaøng khaùc theo ÑHY Villot Cöïu quoác vuï khanh trong thö göûi Ñaïi hoäi Thaùnh nhaïc YÙ ñaêng treân Osservatore romano soá 39 thì phaûi ñeå caùc hình thöùc nhaïc Jazz ra ngoaøi phuïng vuï, nhö ngöôøi vieát : "Phaûi coá gaéng traùnh vaø caám taát caû caùc loaïi aâm thanh, nhaïc khí coù tính theá tuïc, ñaëc bieät nhöõng baøi haùt kích ñoäng, gay caán, ruøm beng, laøm naùo ñoäng khung caûnh thanh lòch cuûa nghi thöùc phuïng vuï. Nhöõng thöù nhaïc ñoù khoâng theå naøo xöùng hôïp vôùi muïc ñích cao caû cuûa phuïng vuï laø thaùnh hoùa con ngöôøi."

Thöôøng ngöôøi ta chöa phaân bieät roõ thaùnh ca phuïng vuï vôùi thaùnh ca ñaïi loaïi, ñaønh raèng thaùnh ca hieän nay bao goàm nhieàu thöù nhö ca khuùc bình daân toân giaùo, nhaïc coù khôûi höùng vaø taâm tình ñaïo, nhaïc ña aâm hôïp xöôùng, nhaïc phuïng vuï. Caùc loaïi nhaïc thaùnh ca khaùc coù theå ñöôïc haùt trong nhaø thôø ngoaøi khung caûnh phuïng vuï maø chöa chaéc ñaõ ñöôïc haùt trong thaùnh leã, vì muoán ñöôïc haùt trong thaùnh leã thì nhöõng baøi ñoù phaûi hôïp vôùi phuïng vuï, nghóa laø lôøi ruùt ra töø caùc baûn vaên Kinh thaùnh vaø phuïng vuï, ñaõ ñöôïc Hoäi thaùnh choïn loïc, laïi phaûi hôïp vôùi phaàn ñoaïn cuûa thaùnh leã, ví duï ñem baøi haùt veà Ñöùc Meï hay kính caùc thaùnh maø haùt vaøo luùc röôùc leã hay sau khi röôùc leã laø khoâng hôïp roài. Ngoaøi ra ñöa nhöõng baøi ñôøi ñaët lôøi ñaïo vaøo ñeå haùt trong nhaø thôø cuõng khoâng ñöôïc, vì nhöõng baøi ñoù khoâng ñöôïc vieát ra ñeå duøng trong nhaø thôø, do ñoù hoaøn toaøn xa laï vôùi muïc ñích thôø phöôïng. Nhieàu nôi ñaõ ñöa vaøo haùt trong nhaø thôø caùc baøi Wedding, One day, Hymne aø la joie, Uoáng nöôùc nhôù nguoàn, Ôn nghóa sinh thaønh, v.v ... Haùt trong nhaø thôø thì chaéc chaén laø khoâng ñöôïc roài, coù chaêng laø haùt taïi leã gia tieân ôû nhaø hay ôû caùc phoøng leã hoäi cho vui chöù khoâng phaûi ôû nhaø thôø. (coøn tieáp)