Trong thôøi gian gaàn ñaây, "Taân Phuùc aâm hoùa" ñaõ trôû thaønh moät ñeà taøi quan troïng, thöôøng xuyeân ñöôïc Ñöùc Gio-an Phao-loâ II ñeà caäp ñeán trong caùc vaên kieän, nhaát laø trong caùc cuoäc vieáng thaêm muïc vuï ôû nhieàu nôi treân theá giôùi, ñaëc bieät taïi Myõ chaâu La tinh vaø AÂu chaâu. Tröôùc ngöôõng cöûa ngaøn naêm thöù ba, "Taân Phuùc aâm hoùa" ñaõ trôû thaønh chöông trình muïc vuï chung cuûa toaøn theå Giaùo hoäi Coâng giaùo.

Nhöng taïi sao caàn ñeán "Taân Phuùc aâm hoùa" ? Phaûi chaêng ñaây laø moät haønh ñoäng chaïy theo thôøi thöôïng hay bò aùm aûnh bôûi "thuyeát nghìn naêm" ? Toâng thö "Tieán tôùi thieân nieân kyû thöù ba" (TNKB) cho thaáy khi ñöa ra chöông trình "Taân Phuùc aâm hoùa" trong vieãn töôûng thieân nieân kyû thöù ba, Giaùo hoäi khoâng chuû yù chaïy theo moät ñeà taøi thôøi thöôïng, caøng khoâng bao giôø bò aùm aûnh bôûi "taân thieân nieân thuyeát, nhö moät soá ngöôøi ñaõ laøm vaøo cuoái ngaøn naêm thöù nhaát" (TNKB,23). Neáu phaân tích kyõ chuùng ta seõ nhaän thaáy ñaây laø moät vaán ñeà thaàn hoïc vaø muïc vuï coù chieàu kích lòch söû vaø beùn reã raát saâu trong truyeàn thoáng cuûa Ki-toâ giaùo. Nhöõng doøng sau ñaây seõ coá gaéng trình baøy veà yù nghóa vaø thaùch ñoá cuûa "Taân Phuùc aâm hoùa" trong vieãn töôûng thieân nieân kyû thöù ba.

1. YÙ NGHÓA CUÛA TAÂN PHUÙC AÂM HOÙA

Ñöùng treân phöông dieän suy tö thaàn hoïc, dieãn ngöõ "Taân Phuùc aâm hoùa" (Nouvelle eùvangeùlisation, New evangelizatiom hay Nueva evangelizacioùn) khaù haøm hoà vaø coù theá taïo neân ngoä nhaän nhö theå muoán phuû nhaän nhöõng giaù trò cuûa coâng cuoäc Phuùc aâm hoùa hay truyeàn giaùo cuõ. Treân thöïc teá coù ngöôøi ñaõ voâ tình ñoàng hoùa "Taân Phuùc aâm hoùa" vôùi "Taùi Phuùc aâm hoùa", vaø giaùn tieáp cho raèng vieäc rao giaûng Tin Möøng tröôùc ñaây coù nhöõng thieáu soùt cô baûn, sai laïc hoaëc khoâng coøn hieäu naêng, cho neân phaûi "Taùi Phuùc aâm hoùa", nghóa laø haàu nhö phaûi xoùa baøn laøm laïi töø ñaàu vaø taát caû.

Khoâng ai coù theå phuû nhaän nhöõng giôùi haïn, thieáu soùt vaø khuyeát ñieåm cuûa vieäc rao giaûng Tin Möøng trong quaù khöù, ñaëc bieät taïi Chaâu AÙ, Chaâu Phi vaø Nam Myõ. Nhöng beân caïnh moät soá "boùng ñen" daøy ñaëc vaø ñau loøng, coøn coù raát nhieàu öu ñieåm vaø "aùnh saùng raïng ngôøi" (xem TNKB, 36). Taân Phuùc aâm hoùa khoâng bao giôø chuû tröông khôûi ñi töø soá khoâng, hay choái töø nhöõng gia saûn vaø giaù trò cuûa truyeàn thoáng.

Chính Ñöùc Gio-an Phao-loâ ñaõ caûnh giaùc chuùng ta ñöøng laãn loän "Taân Phuùc aâm hoùa" vôùi "Taùi Phuùc aâm hoùa". Chöõ "taân" hay "môùi" ñöôïc duøng ôû ñaây khoâng chuû yù trình baøy moät "Phuùc aâm môùi", khaùc vôùi "Phuùc aâm cuõ" ñaõ ñöôïc loan truyeàn töø tröôùc ñeán nay. Xöa cuõng nhö nay, chæ coù moät Phuùc aâm hay Tin Möøng, duy nhaát, tröôøng cöûu vaø töï taïi : "Ñöùc Gieâ-su Ki-toâ vaãn laø moät, hoâm qua cuõng nhö hoâm nay vaø nhö vaäy ñeán muoân ñôøi" (Dt 13,8). Tuy nhieân trong moät xaõ hoäi ña daïng, phöùc taïp vaø thay ñoåi khoâng ngöøng nhö xaõ hoäi chuùng ta, dó nhieân phöông phaùp vaø caùch theá loan baùo Tin Möøng phaûi luoân luoân caäp nhaät hoùa, ngoõ haàu ñaùp öùng nhu caàu vaø yeâu saùch ñaëc bieät cuûa thôøi ñaïi. Ngoû lôøi tröôùc Hoäi nghò caùc Giaùm muïc Myõ chaâu La tinh hoïp taïi Port-au-Prince, Haiti, ngaøy 9 thaùng 3 naêm 1983, Ñöùc Gio-an Phao-loâ II xaùc ñònh roõ reät : "Vieäc kyû nieäm 500 naêm rao giaûng Tin Möøng seõ coù moät yù nghóa troøn ñaày neáu coù söï daán thaân cuûa quyù chö huynh Giaùm muïc, cuøng vôùi haøng linh muïc vaø giaùo daân ; daán thaân, khoâng phaûi ñeå taùi Phuùc aâm hoùa (re-evangelizacioùn), maø laø taân Phuùc aâm hoùa (nueva evangelizacioùn). Môùi trong söï nhieät thaønh, trong phöông phaùp, trong loái dieãn taû" (Insegnamenti di Giovanni Paolo II, Vi, 1 (1983), Editrice Vaticana, 1983, p.698).

Xem nhö vaäy, caùi "môùi" trong dieãn ngöõ "Taân Phuùc aâm hoùa" khoâng thuoäc veà baûn chaát vaø noäi dung cuûa Tin Möøng, maø aùm chæ caùch theá dieãn taû vaø khaû naêng laõnh hoäi Tin Möøng, cuõng nhö caùch soáng ñaïo cuûa chuùng ta. Ñoái dieän vôùi tình traïng thuï ñoäng, thôø ô, buoâng xuoâi, hôø höõng... vôùi söù vuï soáng vaø rao truyeàn Tin Möøng cuûa raát nhieàu ngöôøi Coâng giaùo thôøi nay, yeâu caàu tieân quyeát laø laøm sao ñöôïc moät khí theá vaø nhieät thaønh môùi. Hôn bao giôø heát, Giaùo hoäi caàn nhöõng tín höõu bieát ñaøo saâu ñöùc tin, soáng trung thöïc vôùi lyù töôûng cuûa mình vaø can ñaûm, haêng say, nhieät thaønh loan baùo Tin Möøng cho nhöõng ngöôøi chung quanh.

Nhöng ñeå thöïc hieän toát söù vuï ñoù trong moät xaõ hoäi phöùc taïp, ña daïng vaø ñaày bieán ñoäng, ngoaøi loøng nhieät thaønh noùi treân, coøn ñoøi hoûi phaûi bieát xöû duïng nhöõng phöông phaùp phuø hôïp. Nhö vaäy, noùi ñeán taân Phuùc aâm hoùa laø noùi ñeán vieäc ñoåi môùi veà phöông phaùp, ngoõ haàu coù theå loan baùo Lôøi Chuùa höõu hieäu hôn cho xaõ hoäi hoâm nay. "Khoâng ai ñoå röôïu môùi vaøo baàu da cuõ (...). Nhöng röôïu môùi thì phaûi ñoå vaøo baàu môùi", (Lc 5,37-38), Ñöùc Ki-toâ khoâng caên daën chuùng ta nhö theá sao ?

Cuoái cuøng, taân Phuùc aâm hoùa luoân ñoøi hoûi phaûi ñoåi môùi veà ngoân ngöõ, loái dieãn taû vaø caùch theá trình baøy sao cho phuø hôïp vôùi taâm thöùc vaø vaên hoùa thôøi ñaïi. Ñaønh raèng Tin Möøng cuûa Ñöùc Ki-toâ töï baûn chaát khoâng caàn moät vuøng ñaát rieâng hay moät theå cheá chính trò hoaëc xaõ hoäi nhaát ñònh naøo ñeå soáng, nhöng traùch nhieäm cuûa moãi ngöôøi tín höõu laø laøm sao soáng vaø dieãn ñaït nieàm tin cuûa mình baèng nhöõng chaát lieäu ñoäc ñaùo vaø rieâng bieät, ruùt töø moâi tröôøng soáng cuûa mình. Taân Phuùc aâm hoùa ñoøi hoûi laøm sao keát hôïp toát nhöõng giaù trò vónh cöûu cuûa Tin Möøng vôùi nhöõng giaù trò vaø yeáu toá rieâng cuûa moãi thôøi ñaïi vaø moãi vaên hoùa. Neáu Lôøi Chuùa baát bieán vaø duy nhaát, nhöõng suy tö thaàn hoïc, ñöôøng loái soáng ñaïo, caùch theá trình baøy vaø chuyeån ñaït Tin Möøng phaûi luoân uyeån chuyeån theo ñieàu kieän vaên hoùa vaø xaõ hoäi cuï theå cuûa ngöôøi noùi cuõng nhö cuûa ngöôøi nghe.

Noùi caùch khaùc, "Taân Phuùc aâm hoùa" yeâu caàu laøm sao theå hieän nhöõng hình thöùc môùi trong caùch theá hieåu Ñaïo, soáng Ñaïo, dieãn taû Ñaïo, toå chöùc coäng ñoaøn, kieán taïo xaõ hoäi, v.v. Ñaëc bieät, neáu giaùo só vaø tu só giöõ vai troø chuû ñoäng trong caùc coâng cuoäc rao giaûng Tin Möøng tröôùc ñaây, taân Phuùc aâm hoùa caàn ñaët noåi vai troø cuûa ngöôøi giaùo daân. Theo Ñöùc Gio-an Phao-loâ II, "duø raèng caùc hình aûnh cuûa Tin Möøng veà muoái, aùnh saùng vaø men ñeà caäp ñoàng ñeàu ñeán taát caû caùc moân ñeä cuûa Ñöùc Ki-toâ, theá nhöng chuùng ñöôïc aùp duïng moät caùch ñaëc bieät cho ngöôøi giaùo daân. Ñaây laø moät bieåu töôïng mang nhieàu yù nghóa, vì khoâng nhöõng dieãn taû vieäc tham gia vaø hoäi nhaäp saâu xa cuûa ngöôøi giaùo daân vaøo thöïc taïi traàn theá vaø coäng ñoàng nhaân loaïi, maø nhaát laø coøn noùi leân ñieåm môùi meû vaø ñoäc ñaùo cuûa chuùng veà yù höôùng loan baùo Tin Möøng cöùu ñoä" (Toâng huaán veà Vai troø ngöôøi giaùo daân, 15).

Chuû tröông canh taân, thích nghi vaø hoäi nhaäp noùi treân thaät söï ñaõ khôûi ñi töø Coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II. Coù theå noùi Coâng ñoàng ñaùnh daáu moät khuùc quanh quan troïng trong lòch söû cuûa Giaùo hoäi vaø khai môû moät höôùng ñi môùi. "Vôùi moät noäi dung raát phong phuù vaø saéc thaùi môùi meû chöa töøng thaáy, nhieàu vaán ñeà ñaõ ñöôïc Coâng ñoàng trình baøy nhö theå moät söï loan baùo cho thôøi ñaïi môùi. Caùc nghò phuï duøng ngoân ngöõ cuûa Tin Möøng, thöù ngoân ngöõ cuûa Baøi giaûng treân nuùi vaø Taùm moái phuùc thaät. Trong söù ñieäp cuûa Coâng ñoàng, Thieân Chuùa ñöôïc trình baøy trong vöông quyeàn tuyeät ñoái cuûa Ngaøi treân moïi söï, nhöng ñoàng thôøi cuõng ñaûm baûo cho söï töï quyeát ñích thöïc cuûa caùc thöïc taïi traàn theá." (TTKB, n.20).

Trong khi chaêm chuù laéng nghe Lôøi Chuùa vaø tìm veà coäi nguoàn cuûa mình, Giaùo hoäi cuûa Coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II ñaõ taùi khaùm phaù caên tính, ôn goïi vaø söù meänh cöùu ñoä ñöôïc laõnh nhaän töø Ñöùc Ki-toâ. Giaùo hoäi ñaõ maïnh daïn thöïc hieän nhieàu canh taân ôû nhieàu caáp ñoä khaùc nhau ñeå thöïc hieän söù vuï loan baùo Tin Möøng trong thôøi ñaïi môùi. Hieán cheá muïc vuï veà Giaùo hoäi trong theá giôùi hoâm nay khaúng ñònh : "Noãi vui möøng vaø nieàm hy voïng, nhöõng buoàn khoå vaø noãi lo aâu cuûa con ngöôøi hoâm nay, caùch rieâng cuûa nhöõng ngöôøi ngheøo vaø cuûa taát caû nhöõng ai ñang ñau khoå, ñoù cuõng laø vui möøng vaø hy voïng, ñau buoàn vaø lo aâu cuûa moân ñeä Ñöùc Ki-toâ. Khoâng coù gì lieân quan ñeán nhaân loaïi maø khoâng coù tieáng vang trong coõi loøng tín höõu Ñöùc Ki-toâ (...). Coäng ñoaøn tín höõu caûm thaáy thöïc söï vaø saâu xa lieân ñôùi vôùi con ngöôøi vaø lòch söû nhaân loaïi." (GS, n.2).

Nhieàu Thöôïng Hoäi ñoàng cuõng nhö Hoäi ñoàng caùc Giaùm muïc thuoäc phaïm vi theá giôùi, ñaïi luïc, mieàn hay quoác gia ñaõ ñöôïc trieäu taäp ñeå tieáp tuïc ñaøo saâu söù vuï canh taân vaø thích nghi naøy. Ñaëc bieät nhaân dòp kyû nieäm 10 naêm beá maïc Coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II, moät Thöôïng hoäi ñoàng Giaùm muïc ñaõ ñöôïc trieäu taäp vôùi muïc ñích giuùp Giaùo hoäi thích öùng hôn vôùi söù vuï rao giaûng Tin Möøng cho nhaân loaïi cuûa theá kyû XX. Coá gaéng cuûa Thöôïng hoäi ñoàng laø ñeå traû lôøi cho ba caâu hoûi caên baûn sau ñaây :

- Naêng löïc tieàm aån cuûa Tin Möøng coù coøn khaû naêng thöùc tænh löông taâm con ngöôøi nöõa khoâng ?

- Söùc maïnh cuûa Tin Möøng coù theå bieán ñoåi thöïc söï con ngöôøi ngaøy hoâm nay nhö theá naøo vaø ñeán ñaâu ?

- Phaûi duøng nhöõng phöông phaùp naøo ñeå vieäc loan baùo Tin Möøng ñöôïc höõu hieäu ?

Taát caû nhöõng suy tö vaø kieám tìm cuûa Thöôïng hoäi ñoàng ñaõ ñöôïc Ñöùc Phao-loâ VI ñuùc keát vaø coâng boá naêm 1975 qua Toâng thö "Evangelii nuntiandi". Ñaây laø moät taøi lieäu neàn taûng cuûa nhieàu chöông trình loan baùo Tin Möøng trong hai thaäp nieân vöøa qua.

Ñöùc Gio-an Phao-loâ II khai trieån vaø ñaåy maïnh hôn nöõa chöông trình "Taân Phuùc aâm hoùa" naøy. Ngay töø nhöõng thaùng ñaàu tieân cuûa trieàu ñaïi Giaùo hoaøng, ngaøi ñaõ boäc loä noãi öu tö, baên khoaên veà söù vuï loan baùo Tin Möøng trong theá giôùi hoâm nay. Ñaëc bieät nhaát, naêm 1983, taïi Myõ chaâu La tinh ngaøi ñaõ chính thöùc coâng boá chöông trình "Taân Phuùc aâm hoùa" Myõ chaâu La tinh trong vieãn töôïng kyû nieäm 500 truyeàn giaùo. Sau ñoù vaán ñeà "Taân Phuùc aâm hoùa" cuõng ñöôïc ñaët ra cho AÂu chaâu, nhö moät traû lôøi tích cöïc cho phong traøo tuïc hoùa vaø giaûi tröø Ki-toâ giôùi.

Ít laâu sau, ngoû lôøi vôùi moät coäng ñoaøn Coâng giaùo taïi Phi chaâu, Gio-an Phao-loâ II ñaõ dieãn taû moät caùch gôïi hình nhö sau : haùt gioáng Tin Möøng maõi maõi baát bieán vaø tröôøng toàn. Tuy nhieân vì haït gioáng ñoù ñöôïc gieo vaøo nhöõng thöûa daát khaùc nhau taïi AÂu chaâu, Phi chaâu, AÙ chaâu, Myõ chaâu... neân khi noù ñaâm choài naåy loäc vaø sinh hoa keát traùi taát nhieân seõ coù nhöõng saéc thaùi vaø muøi vò khaùc bieät do aûnh höôûng cuûa khí haäu vaø ñaát ñai. Cuoái cuøng, tröôùc vieãn caûnh thieân nieân kyû thöù ba, "Taân Phuùc aâm hoùa" ñaõ trôû thaønh chöông trình muïc vuï chung cuûa toaøn theå Giaùo hoäi.

2- TAÂN PHUÙC AÂM HOÙA LAØ GÌ ?

Noùi ñeán "Taân Phuùc aâm hoùa" ñöông nhieân ñaõ giaû thieát moät quan nieäm veà "Phuùc aâm hoùa" hay loan baùo Tin Möøng. Vaäy Phuùc aâm hoùa laø gì ? Theo Ñöùc Phao-loâ VI khoâng deã daøng ñöa ra moät caâu traû lôøi coâ ñoïng vaø thoûa ñaùng cho caâu hoûi caên baûn treân, nhaát laø khi chuùng ta lieân keát noù vôùi yù nghóa, noäi dung vaø caùch theá rao giaûng Tin Möøng cuûa Ñöùc Ki-toâ. (Cf. Phaoloâ VI, Evangelii nuntiandi, n.7)

Theo nguyeân ngöõ Hy laïp, ñoäng töø "evangelizontai" coù nghóa laø "loan baùo tin möøng", ñaëc bieät nhöõng tin vui thaéng traän, hoøa bình, giaûi thoaùt, haïnh phuùc... cho caùc daân toäc. Trong boái caûnh vaên hoùa Hy laïp, "tin möøng" naøy luoân luoân laø moät söï kieän quan troïng, moät bieán coá lòch söû ñaõ hoaøn taát, ñi tröôùc vieäc loan baùo.

Trong phaïm vi Kinh thaùnh, coù leõ taùc giaû cuûa phaàn II saùch I-sai-a laø ngöôøi ñaàu tieân ñaõ xöû duïng dieãn ngöõ "tin möøng" ñeå loan baùo cho nhöõng ngöôøi Do thaùi ñang löu ñaøy taïi Ba-bi-lon moät "tin vui" lôùn lao vaø yù nghóa nhaát cho hoï : thôøi gian löu ñaøy cuûa hoï saép chaám döùt. Giöõa caûnh laàm than, khoå nhuïc keøm theo khuûng hoaûng raát traàm troïng veà nieàm tin cuûa moät daân toäc bò phaù saûn, ñaây chính laø moät tin möøng troøn ñaày, vöøa thuoäc phaïm vi traàn theá vöøa coù chieàu kích toâng giaùo. (Cf. Isaia 40, 1-9 ; 52,7 ; 61,1)

Ñöùc Gieâ-su Ki-toâ tieáp noái vaø kieän toaøn vieãn töôûng cöùu ñoä cuûa Cöïu Öôùc. Ngaøi khôûi ñaàu cuoäc ñôøi coâng khai baèng vieäc loan baùo Tin Möøng vaø noäi dung cuûa Tin Möøng naøy laø loan baùo Nöôùc Trôøi ñaõ gaàn keà. Taát caû nhöõng baän taâm, coá gaéng, lo aâu, khaéc khoaûi cuûa Ngaøi trong suoát chaëng ñöôøng döông theá ñeàu xoay quanh vaán ñeà laøm sao thöïc hieän toát söù vuï loan baùo ñoù. Ñoái dieän vôùi vieäc loan baùo Tin Möøng veà Nöôùc Trôøi naøy, "taát caû moïi söï trôû thaønh thöù yeáu, töông ñoái vaø phuï thuoäc" (Phao-loâ VI, EN.,8). Cuoái cuøng Ngaøi ñaõ hieán daâng chính cuoäc ñôøi, cheát töùc töôûi treân thaäp giaù, ñeå dieãn taû moät caùch thaät troøn ñaày nghóa yeâu thöông, bao dung, tha thöù vaø cöùu ñoä cuûa Tin Möøng.

Dó nhieân, Tin Möøng cöùu ñoä cuûa Ñöùc Ki-toâ laø moät söù ñieäp phoå quaùt, gôûi ñeán heát moïi ngöôøi, moïi daân toäc vaø vaên hoùa. Phuû nhaän tính ñaïi ñoàng naøy laø boùp meùo vaø xuyeân taïc baûn chaát cuûa noù. Tuy nhieân caùi ñoäc ñaùo cuûa Ñöùc Ki-toâ laø ñaõ lieân keát taøi tình tính phoå quaùt cuûa tình yeâu Thieân Chuùa vôùi vieäc choïn löïa öu tieân daønh cho ngöôøi ngheøo. Theo thaùnh Lu-ca, khi Ñöùc Ki-toâ trôû veà thaêm queâ höông Na-gia-reùt, "Ngöôøi vaøo Hoäi ñöôøng nhö Ngöôøi vaãn quen laøm trong ngaøy sa-baùt, vaø ñöùng leân ñoïc saùch Thaùnh. Hoï trao cho Ngöôøi cuoán saùch ngoân söù I-sai-a. Ngöôøi môû ra, gaëp ñoaïn cheùp raèng :

"Thaàn Khí Chuùa ngöï treân toâi,
vì Chuùa ñaõ xöùc daàu taán phong toâi
ñeå toâi loan baùo Tin Möøng cho keû ngheøo heøn.
Ngöôøi ñaõ sai toâi ñi coâng boá
cho nhöõng keû bò giam caàm bieát hoï ñöôïc tha,
cho ngöôøi muø bieát hoï ñöôïc saùng maét,
traû töï do cho ngöôøi bò aùp böùc,
coâng boá moät naêm hoàng aân cuûa Chuùa." (Lc 4,16-19)

Ñoïc xong nhöõng lôøi trích daãn treân cuûa ngoân söù I-sai-a, Ñöùc Gieâ-su cuoän saùch laïi vaø tuyeân boá : "Hoâm nay ñaõ öùng nghieäm lôøi Kinh Thaùnh maø quyù vò vöøa nghe". Hai chöõ "hoâm nay" naøy vöøa nhaán maïnh ñeán tính hieän ñaïi cuûa ôn cöùu ñoä, vöøa cho thaáy vôùi söï xuaát hieän cuûa Ñöùc Ki-toâ khai môû thôøi hoàng aân maø caùc ngoân söù ñaõ loan baùo qua daøi ñôøi lòch söû. Trong con ngöôøi cuûa Ñöùc Ki-toâ vaø ngang qua söù meänh cöùu ñoä cuûa Ngaøi, "Thieân Chuùa hieän dieän vôùi con ngöôøi. Caøng yù nghóa hôn khi con ngöôøi noùi ñaây tröôùc heát laø nhöõng ngöôøi thieáu thoán veà vaät chaát, nhöõng ngöôøi bò töôùc ñoaït töï do, nhöõng ngöôøi khoâng ñöôïc nhìn veû ñeïp thieân nhieân, nhöõng ngöôøi ñau khoå trong taâm hoàn hoaëc naïn nhaân cuûa baát coâng xaõ hoäi vaø cuoái cuøng nhöõng ngöôøi toäi loãi"( Gioan Phaoloâ II, Dives in Misericordia, n.2).

Trong vieãn töôûng ñoù, Toâng thö "Tieán tôùi thieân nieân kyû thöù ba" coù lyù ñeå ñaët noåi tính chaát Ki-toâ hoïc vaø moâ hình rao giaûng Tin Möøng cuûa Ñöùc Ki-toâ. Chuû ñeà toång quaùt cuûa Naêm Thaùnh laø "taùi khaùm phaù Ñöùc Ki-toâ Cöùu ñoä vaø rao giaûng Tin Möøng, ñaëc bieät qui chieáu veà chöông 4 cuûa Tin Möøng theo thaùnh Lu-ca, trong ñoù ñöôïc noái keát chaët cheõ chuû ñeà Ñöùc Ki-toâ ñöôïc sai ñi loan baùo Tin Möøng vôùi chuû ñeà Naêm Hoàng aân" (TTKB, n.40).

Coäng ñoaøn Ki-toâ höõu tieân khôûi tieáp tuïc söù vuï loan baùo Tin Möøng vaø coi ñoù nhö leõ soáng cuûa mình. Tuy nhieân nhöõng ai tinh yù seõ nhaän ra laø ñaõ coù moät "chuyeån bieán" veà noäi dung. Thaät vaäy, neáu ñoái vôùi Ñöùc Ki-toâ loan baùo Tin Möøng coù yù nghóa loan baùo Nöôùc Trôøi, coäng ñoaøn Ki-toâ höõu nguyeân thuûy laïi nhaán maïnh ñeán bieán coá Ñöùc Ki-toâ bò ñoùng ñinh vaø Phuïc sinh. Söï khaùc bieät naøy haøm chöùa moät yù nghóa Ki-toâ hoïc saâu xa. Keå töø bieán coá Phuïc sinh, Nöôùc Trôøi ñaõ ñöôïc caùc Ki-toâ höõu tieân khôûi quan nieäm nhö theå hieän vaø coâ ñoïng nôi Ñöùc Ki-toâ Phuïc sinh. Keå töø ñaây, lyù töôûng, kieåu maãu vaø hy voïng cuoái cuøng cuûa ngöôøi Ki-toâ höõu chính laø Ñöùc Ki-toâ, Con Thieân Chuùa laøm ngöôøi. Do ñoù, loan baùo Tin Möøng ñoàng nghóa vôùi vieäc loan baùo Ñöùc Ki-toâ bò ñoùng ñinh vaø Phuïc sinh.

Baøi giaûng ñaàu tieân cuûa thaùnh Pheâ-roâ cho daân chuùng Do Thaùi trong leã Hieän Xuoáng (Cv 2,14-41) laø moät thí duï ñieån hình nhaát cuûa moâ hình loan baùo Tin Möøng naøy. Thaùnh Pheâ-roâ, cuøng vôùi möôøi moät Toâng ñoà, lôùn tieáng toá caùo haønh ñoäng sai laàm cuûa ngöôøi Do Thaùi ñöông thôøi ("Ñöùc Gieâ-su Na-gia-reùt, laø ngöôøi ñöôïc Thieân Chuùa phaùi ñeán vôùi anh em (...). Ñöùc Gieâ-su aáy ñaõ bò noäp, vaø anh em ñaõ duøng baøn tay keû döõ ñoùng ñinh Ngöôøi vaøo thaäp giaù maø gieát ñi"), ñoàng thôøi loan baùo moät Tin Möøng ("nhöng Thieân Chuùa ñaõ laøm cho Ngöôøi soáng laïi"). Haäu quaû tröïc tieáp cuûa vieäc loan baùo naøy laø moät chaát vaán luaân lyù caên baûn, ñoøi hoûi ngöôøi nghe phaûi töï ñaët vaán ñeà ("Chuùng toâi phaûi laøm gì ?"). Caâu traû lôøi cuûa Pheâ-roâ thaät roõ reät vaø trieät ñeå : "Anh em haõy saùm hoái vaø moãi ngöôøi haõy chòu pheùp Röûa nhaân danh Ñöùc Gieâ-su Ki-toâ".

Xem nhö vaäy, rao giaûng Tin Möøng hay Phuùc aâm hoùa luoân luoân bao haøm ba yeáu toá caên baûn : can ñaûm toá giaùc nhöõng sai laàm, loan baùo söù ñieäp cöùu ñoä vaø ñoøi hoûi phaûi thöïc söï saùm hoái, thay ñoåi thaùi ñoä, neáp soáng, loái suy tö, caùch theá haønh ñoäng vaø chính con ngöôøi cuõ.

Toâng hieán "Tieán tôùi thieân nieân kyû thöù ba" ñaõ ñaëc bieät ñeà caäp ñeán nhu caàu saùm hoái caù nhaân vaø taäp theå döïa treân maàu nhieäm vaø söù vuï cuûa Giaùo hoäi. Theo Toâng hieán, "maëc duø thaùnh thieän nhôø saùp nhaäp vôùi Ñöùc Ki-toâ, Giaùo hoäi khoâng ngöøng saùm hoái. Giaùo hoäi luoân thöøa nhaän, tröôùc Thieân Chuùa vaø tröôùc nhaân loaïi, nhöõng con caùi toäi loãi cuûa mình (...). Giaùo hoäi khoâng theå böôùc qua ngöôõng cuûa thieân nieân kyû môùi maø khoâng khuyeán khích con caùi mình töï thanh luyeän trong saùm hoái veà nhöõng loãi laàm, nhöõng baát trung, nhöõng chia reõ, nhöõng trì treä" (TTNB, 33).

Trong vieäc kieåm ñieåm nhöõng sai laàm ôû quaù khöù, coù moät ñieåm maø caùc Ki-toâ höõu phaûi saùm hoái ñaëc bieät, "ñoù laø vieäc xöû duïng nhöõng phöông phaùp baát khoan dung vaø thaäm chí duøng baïo löïc ñeå phuïc vuï chaân lyù" (TNKB,35). Ñoái rieâng vôùi cuoäc soáng cuûa ngöôøi Ki-toâ höõu, "phaûi noùi theâm raèng haàu nhö khaép nôi ngöôøi ta ñaõ maát ñi khuynh höôùng thaêng hoa cuoäc soáng con ngöôøi vaø bò maát phöông höôùng trong cuoäc soáng chaân lyù, ngay caû trong nhöõng gì lieân heä ñeán giaù trò caên baûn cuûa vieäc toân troïng söï soáng vaø gia ñình. Moät traéc nghieäm ñöôïc ñaët ra cho con caùi cuûa Giaùo hoäi : "ñeán möùc ñoä naøo hoï ñaõ bò aûnh höôûng cuûa baàu khoâng khí theá tuïc hoùa vaø töông ñoái hoùa veà luaân lyù ?" (TNKB, 36).

3. NHÖÕNG THAÙCH ÑOÁ CUÛA TAÂN PHUÙC AÂM HOÙA

Moät trong nhöõng yù nghóa saâu xa vaø nguyeân thuûy cuûa "Naêm hoàng aân" laø vieäc thöïc hieän lyù töôûng huynh ñeä ñaïi ñoàng, taùi laäp bình ñaúng, chaám döùt nhöõng baát coâng xaõ hoäi vaø tình traïng aùp böùc giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi (cf. TTNB, 12-13). Trong boái caûnh kyû nieäm hai ngaøn naêm sinh nhaät cuûa Ñöùc Gieâ-su Ki-toâ, dó nhieân naêm hoàng aân naøy seõ mang moät yù nghóa vaø thaùch ñoá ñaëc bieät. Trong phaïm vi giôùi haïn cuûa baøi naøy, chæ xin ghi laïi vaøi thaùch ñoá chính.

a) Thaùch ñoá thöù nhaát laø vaán ñeà hôïp nhaát. Vieäc chia reõ giöõa nhöõng ngöôøi cuøng chung moät nieàm tin nôi Ñöùc Ki-toâ laø moät trong nhöõng "veát ñen" ñau buoàn nhaát cuûa thieân nieân kyû saép keát thuùc, moät haønh ñoäng hoaøn toaøn ñi ngöôïc vôùi yù muoán cuûa chính Ñöùc Ki-toâ vaø trôû thaønh göông xaáu cho theá giôùi. Do ñoù hieäp nhaát laø thaùch ñoá haøng ñaàu cuûa taân Phuùc aâm hoùa. Toâng thö coâng nhaän raèng töø sau Coâng ñoàng ñaõ coù nhieàu saùng kieán ñaïi keát ñöôïc thöïc hieän vôùi nhieàu ñoä löôïng vaø quyeát taâm. Hieän taïi Uyû ban cuûa Toøa Thaùnh veà Hieäp nhaát Ki-toâ höõu ñaõ trôû thaønh moät trong nhöõng trung taâm chính ñeå thuùc ñaåy tieán trình daãn ñeán hieäp nhaát vieân maõn. Tuy nhieân vaãn coøn raát nhieàu khoù khaên phaûi khaéc phuïc vaø chöôùng ngaïi phaûi vöôït qua. Vì vaäy, "ñöùng tröôùc hoaøng hoân cuûa thieân nieân kyû thöù hai, chuùng ta caàn töï vaán löông taâm vaø ñöa ra nhöõng saùng kieán hôïp nhaát höõu hieäu, ngoõ haàu coù theå trình dieän trong dòp ñaïi leã naøy, neáu chöa hoaøn toaøn hieäp nhaát, ít ra ñaõ tieán gaàn ñeán choã vöôït qua nhöõng chia reõ cuûa thieân nieân kyû thöù hai" (TTNB, 34).

b) Thaùch ñoá thöù hai laø söù vuï loan baùo Tin Möøng cho ngöôøi ngheøo (Mt 11, ; Lc 7,22). Theo Toâng thö, neáu Ñöùc Ki-toâ ñaõ öu tieân loan baùo Tin Möøng cho nhöõng ngöôøi ngheøo heøn vaø cuøng khoå, taân Phuùc aâm hoùa hoâm nay "khoâng theå khoâng ñaët noåi löïa choïn öu tieân cuûa Giaùo hoäi ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ngheøo vaø nhöõng ngöôøi bò loaïi tröø. Ngöôøi ta phaûi noùi raèng, trong moät theá giôùi bò ñaùnh daáu bôûi bieát bao xung ñoät vaø baát bình ñaúng khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc veà xaõ hoäi vaø kinh teá nhö trong theá giôùi cuûa chuùng ta, vieäc daán thaân phuïc vuï coâng lyù vaø hoøa bình laø moät khía caïnh ñaëc bieät cuûa vieäc chuaån bò vaø cöû haønh Naêm Thaùnh" (TTNB, 51).

Vôùi cuoäc caùch maïng khoa hoïc kyõ thuaät laàn thöù ba vaø vieäc hoaøn caàu hoùa kinh teá, toång saûn phaåm coâng nghieäp vaø noâng nghieäp cuûa nhaân loaïi taêng tröôûng nhö chöa töøng thaáy, nhöng ñoàng thôøi hoá caùch bieät giöõa giaøu ngheøo laïi saâu roäng hôn bao giôø heát. Ñoái dieän vôùi thöïc traïng treân, taân Phuùc aâm hoùa khoâng theå chæ giôùi haïn ôû vieäc chuyeån ñaït moät soá chaân lyù, maø coøn phaûi bieåu loä haønh ñoäng lieân ñôùi vaø saùm hoái thöïc söï, coù khaû naêng chia seû vaø "giuùp ñôõ caùc nöôùc bò khai tröø hay ôû beân leà ñöôïc hoäi nhaäp vaøo doøng phaùt trieån kinh teá vaø nhaân baûn" (Gioan Phaoloâ, Centesimus annus, n.58).

Trong vieãn caûnh ñoù thaät raát yù nghóa khi Toâng thö nhaéc laïi moät truyeàn thoáng ñaày yù nghóa cuûa Thaùnh kinh, theo ñoù naêm "Hoàng aân" ñöôïc thaønh laäp vôùi muïc ñích san baèng moïi baát coâng xaõ hoäi vaø xoùa boû moïi nôï naàn (Lv 25,8-28), ñeå chính thöùc keâu goïi "caùc Ki-toâ höõu noùi leân tieáng noùi cuûa nhöõng ngöôøi ngheøo treân theá giôùi, baèng caùch ñeà nghò Naêm Thaùnh laø thôøi gian thuaän lôïi ñeå nghó ñeán vieäc giaûm bôùt quan troïng, neáu chöa theå xoùa boû hoaøn toaøn, moùn nôï quoác teá ñang ñeø naëng treân vaän meänh cuûa nhieàu quoác gia" (TTNB, 51).

3. Taân Phuùc aâm hoùa cuõng ñoøi hoûi hieåu bieát nhöõng bieán ñoåi veà xaõ hoäi cuûa theá giôùi hoâm nay, ñoàng thôøi yù thöùc roõ nhöõng thaùch ñoá maø khoa hoïc kyõ thuaät ñang ñaët ra cho vieäc rao giaûng Tin Möøng. Ngoaøi ra "Naêm Thaùnh cuõng taïo cô hoäi ñeå suy nghó veà nhöõng thaùch ñoá khaùc cuûa thôøi ñaïi chaúng haïn nhö nhöõng khoù khaên trong vieäc ñoái thoaïi giöõa caùc vaên hoùa khaùc nhau, nhöõng vaán ñeà lieân quan tôùi quyeàn lôïi cuûa phuï nöõ, vieäc thaêng tieán gia ñình vaø hoân nhaân" (Ibidem).

Theo Toâng thö "ngöôøi Ki-toâ höõu ñöôïc môøi goïi chuaån bò ñoùn naêm Ñaïi xaù ñaàu thieân nieân kyû thöù ba baèng caùch laøm soáng laïi nieàm hy voïng vaøo thaéng lôïi cuoái cuøng cuûa Nöôùc Thieân Chuùa, baèng caùch chuaån bò moãi ngaøy trong cuoäc soáng noäi taâm, trong coäng ñoaøn Ki-toâ höõu cuûa mình, trong moâi tröôøng xaõ hoäi mình ñang soáng, cuõng nhö trong lòch söû theá giôùi. Vaû laïi, chuùng ta cuõng caàn phaûi ñeà cao vaø ñaøo saâu caùc daáu chæ hy voïng thaáy ñöôïc ôû cuoái theá kyû naøy, maëc duø boùng toái thöôøng laøm khuaát laáp maét chuùng ta" (TTNB, 46). Do ñoù vieäc nghieân cöùu hoïc thuyeát xaõ hoäi cuûa Giaùo hoäi laø moät nhu caàu caàn thieát vaø laø duïng cuï cuûa taân Phuùc aâm hoùa.

4. Cuoái cuøng, moät thaùch ñoá ñaëc bieät cho rieâng Giaùo hoäi AÙ chaâu, "nôi ñang ñöôïc ñaët ra moät caùch maõnh lieät vaán ñeà gaëp gôõ giöõa Ki-toâ giaùo vôùi caùc neàn vaên hoùa vaø vôùi caùc toân giaùo ñòa phöông raát kyø cöïu (...), bôûi vì cô caáu caùc toân giaùo lôùn nhö Phaät giaùo vaø AÁn giaùo ñöôïc trình baøy nhö haøm chöùa roõ reät tính cöùu ñoä". Taïi AÁn Ñoä chaúng haïn, moät vaøi khuynh höôùng thaàn hoïc ñang ñaët laïi vai troø cuûa Ñöùc Ki-toâ trong chöông trình cöùu ñoä. Chính vì vaäy nhu caàu caáp baùch cuûa taân Phuùc aâm hoùa laø "khaån caáp trieäu taäp moät Coâng nghò nhaân dòp Naêm Thaùnh ñeå laøm saùng toû vaø ñaøo saâu ñaïo lyù veà Ñöùc Ki-toâ Ñaáng Trung gian duy nhaát giöõa Thieân Chuùa vaø con ngöôøi, Ñaáng Cöùu ñoä duy nhaát cuûa traàn gian, trong khi phaân bieät roõ Ngaøi vôùi nhöõng vò saùng laäp caùc toân giaùo lôùn khaùc, maëc duø gaëp thaáy trong ñoù nhöõng yeáu toá cuûa chaân lyù maø Giaùo hoäi phaûi toân troïng" (TTNB, n.38).

5. TRAÊN TRÔÛ VAØ ÖÔÙC MÔ

Neáu moät trong nhöõng ñieåm ñoäc ñaùo cuûa Ki-toâ giaùo laø Nhaäp theå vaø nhaäp theá, ñi vaøo loøng ñôøi vaø laøm ngöôøi vôùi moïi ngöôøi, nhö moïi ngöôøi, ôû moïi thôøi moïi nôi, thì coù leõ phaûi thaønh thaät nhìn nhaän raèng coâng cuoäc loan baùo Tin Möøng tröôùc ñaây taïi AÙ chaâu chöa thaønh coâng bao nhieâu trong vieäc hoäi nhaäp. Veà maët cô caáu, Ki-toâ giaùo ñöôïc ñòa phöông hoùa vôùi vieäc thaønh laäp haøng giaùo phaåm baûn xöù, moät soá cô sôû toân giaùo ñöôïc kieán truùc theo kieåu AÙ ñoâng vaø coøn coù theâm moät soá ngöôøi baûn xöù ñöôïc phong thaùnh. Nhöng veà vaên hoùa, vaãn chöa coù moät neàn thaàn hoïc coù khaû naêng suy tö vaø dieãn ñaït nieàm tin vôùi nhöõng chaát lieäu vaø taâm tình cuûa ngöôøi AÙ ñoâng. Tin Möøng vaãn chöa thöïc söï "nhaäp theå" vaøo vaên hoùa AÙ chaâu.

Tuy nhieân, hieän taïi chuùng ta ñang ôû vaøo moät giao ñieåm lòch söû ñaëc bieät vôùi nhöõng thaùch ñoá môùi meû. Nhöõng côn loác vaø böôùc ngoaët lòch söû ñang bieán vuøng Ñoâng Nam AÙ thaønh "ñieåm noùng" cuûa theá giôùi hoâm nay, vôùi moät thöïc teá thaät beà boän vaø ngoån ngang, nhöng ñaày aáp höùa heïn. Caû moät vuøng ñaát roäng lôùn ñang ñöôïc nhaøo naën, caêng keùo, loâi ghì döôùi söùc eùp cuûa truyeàn thoáng vaø nhöõng taùc ñoäng gay gaét cuûa tieán trình hieän ñaïi hoùa theo moâ hình Taây phöông.

Moät soá ngöôøi cho raèng quaù trình hieän ñaïi hoùa do "Taây phöông Ki-toâ giaùo" ñem ñeán ñaõ beùn reã thaønh coâng taïi Ñoâng Nam AÙ. Ngöôøi AÙ ñoâng hoâm nay, duø yù thöùc hay khoâng, ñaõ boå sung vaøo theá giôùi quan vaø nhaân sinh quan cuûa mình nhöõng quan nieäm môùi meû veà khoa hoïc kyõ thuaät, caùch toå chöùc xaõ hoäi, moâ hình saûn xuaát, loái soáng..., nghóa laø ngaàm thöøa nhaän vaên hoùa vaø moâ hình "Taây phöông" nhö moät trong nhöõng maãu möïc cuûa cuoäc soáng. Xeùt veà phöông dieän phaùt trieån kinh teá thì AÙ chaâu Thaùi bình döông hieän nay laø vuøng naêng ñoäng nhaát vaø ñaõ thaønh coâng trong vieäc aùp duïng kyõ thuaät vaøo phaùt trieån kinh teá. Tuy nhieân xeùt veà phöông dieän ñöa ra moät "moâ hình vaên hoùa" coù giaù trò nhö moät loái soáng toaøn caàu thì caùc nöôùc AÙ chaâu, keå caû Nhaät, vaãn chöa thaønh coâng. Cho ñeán nay, chæ môùi xuaát caûng nhöõng haøng hoùa tieâu duøng ñöôïc cheá theo moâ hình kyõ thuaät Taây phöông, chöù chöa ñöa ra moät "loái soáng toaøn caàu" saûn xuaát taïi Nhaät Baûn hay taïi Trung Hoa. Coù leõ ñeå traû lôøi cho nhöõng thaùch ñoá lôùn lao ñoù, Nhaät Baûn ñaõ quyeát ñònh taêng 50% soá ngaân khoaûn daønh cho vieäc nghieân cöùu veà phaùt trieån.

Caùi cuõ - caùi môùi, taâm vaø trí, Ñoâng vaø Taây, khuynh höôùng tröïc giaùc hay khuynh höôùng khoa hoïc, hoaøi voïng quaù khöù hay laïnh luøng nhìn thaúng töông lai... ñang tranh giaønh nhau ñeå khaúng ñònh vai troø chuû ñoäng ôû Ñoâng Nam AÙ. Moät côn soát vôõ da ñang dieãn ra, vôùi nhieàu lo aâu vaø höùa heïn. Xem ra xu höôùng hieän ñaïi hoùa theo moâ hình Taây phöông ñang thaéng theá vaø ñaày xaùc tín.

Nhöng noùi ñeán khoa hoïc kyõ thuaät Taây phöông laø phaûi noùi ñeán nguoàn goác Ki-toâ giaùo cuûa noù. Thaät vaäy, khoa hoïc kyõ thuaät chæ coù theå khai sinh vaø phaùt trieån nhôø quan nieäm phi huyeàn thoaïi hoùa cuûa Ki-toâ giaùo : chæ coù Thieân Chuùa laø thaàn duy nhaát, coøn taát caû moïi söï chæ laø taïo vaät. Dó nhieân con ngöôøi cuõng chæ laø taïo vaät, nhöng laø moät taïo vaät ñöôïc döïng neân theo hình aûnh cuûa Thieân Chuùa vaø ñöôïc trao phoù nhieäm vuï quaûn trò, ñieàu khieån vaø cheá ngöï thieân nhieân. Tuy nhieân hoa hoàng naøo maø chaúng coù gai. Vôùi thôøi gian chuû tröông phi huyeàn thoaïi hoùa ñaõ ñöa nhieàu ngöôøi Taây phöông ñeán choã phuû nhaän chính coãi nguoàn cuûa mình, traàn tuïc hoùa cuoäc soáng, taøn phaù thieân nhieân vaø coù hieåm hoïa töï tieâu dieät.

Ñaây laø moät cô hoäi toát ñeå Giaùo hoäi Coâng giaùo taïi AÙ chaâu, töø vò theá ñaëc bieät cuûa mình, ñoùng goùp cho daân toäc trong coá gaéng tìm kieám vaø choïn löïa moät con ñöôøng phaùt trieån phuø hôïp vôùi nhöõng giaù trò tinh thaàn vaø vaên hoùa. Laøm sao ñaùp öùng ñöôïc nhöõng ñoøi hoûi cuûa ñaát nöôùc trong giai ñoaïn chuyeån mình naøy ? laøm sao tieáp thu caùi öu ñieåm cuûa khoa hoïc kyõ thuaät vaø kinh teá thò tröôøng nhöng traùnh ñöôïc maët xaáu, tieâu cöïc vaø sa ñoïa trong neáp soáng Taây phöông ? Laøm sao khai môû cho nhaân loaïi moät con ñöôøng môùi, keát hôïp haøi hoøa giöõa phaùt trieån kinh teá vaø kyõ thuaät vôùi chieàu saâu taâm linh vaø truyeàn thoáng vaên hoùa.