THAÄT ÑAÙNG TIEÁC

Trong baøi "Hôïp xöôùng ñang khôûi saéc"  (trong ñaïo chuùng ta thöôøng goïi laø hôïp ca) ñaêng treân Tuoåi Treû thöù 7 ngaøy 16.8.97, taùc giaû Ñaêng Vi, sau khi neâu leân raèng vieäc haùt vaø thöôûng thöùc hôïp xöôùng laø moät nhu caàu raát  caàn thieát cho ñôøi soáng vaên  hoùa cuûa moïi taàng lôùp xaõ  hoäi, ñaõ nhaéc ñeán vai troø ñaëc bieät cuûa hôïp xöôùng (HX) trong caùc buoåi leã hoäi nhö sau :

"Khoâng phaûi ngaãu nhieân maø HX thöôøng xuaát hieän trong chöông trình gala cuûa caùc theá vaän hoäi, cuõng nhö trong caùc dòp leã long troïng khaùc treân theá giôùi, bôûi moät daøn HX ñoâng ngöôøi khi ñöôïc keát hôïp  cuøng vôùi daøn nhaïc giao höôûng lôùn, seõ toân theâm söï trang troïng vaø tính hoaønh traùng cuûa buoåi leã."

Rieâng taïi thaønh phoá HCM, taùc  giaû ñaõ neâu leân thaønh coâng böôùc ñaàu cuûa moät soá chöông trình do nhaïc vieän toå chöùc, tuy nhieân taùc giaû ñaõ khaùch quan nhaän ñònh :

"... neáu thaät khaùch quan vaø nghieâm khaéc trong ngheä thuaät ñeå ñaùnh giaù thaät coâng baèng vôùi con maét "ngheà nghieäp", thì HX  naày coøn nhieàu haïn cheá nhö  : aâm saéc khoâng ñoàng nhaát giöõa caùc beø, thieáu kyõ thuaät "coäng minh, coäng höôûng" (söï pha troän giöõa gioïng oùc vaø gioïng ngöïc), ñaëc bieät laø  beø teùnor ôû aâm vöïc cao vaø beø bass ôû aâm vöïc traàm. Phaûi hieåu raèng ngheä thuaät haùt HX khoâng chæ laø haùt ñuùng cao ñoä cuûa caùc beø vaø ñôn giaûn xöû lyù saéc thaùi moät caùch maùy moùc, maø ñoù laø söï keát hôïp giöõa "kyõ thuaät haùt" vôùi "caùch haùt baèng traùi tim". (nhöõng chöõ in ñaäm laø do chuùng toâi nhaán maïnh - Nguyeãn Xuaân)

Ñoù laø nhaän ñònh  cuûa taùc giaû ñoái vôùi caùi goïi laø  HX chuyeân nghieäp, coøn ñoái vôùi ca ñoaøn thì sao ?

Trong moät baøi baùo ñaêng treân CG vaø DT 1121, vôùi nhan ñeà "Moät caùch nhìn veà phong caùch hôïp xöôùng trong nhaø thôø", taùc giaû Ñan Vi ñaõ ñeà caäp tröïc tieáp ñeán ca ñoaøn nhö sau :

"... thaät ñaùng tieác  khi haàu heát caùc ñoäi hôïp xöôùng (chuùng ta thöôøng goïi laø ca ñoaøn) cuûa caùc giaùo xöù ñeàu coù chung moät haïn cheá nhö : vieäc choïn baøi khoâng phuø hôïp vôùi theå loaïi HX, phaàn phoái aâm bò "moät maøu, ñôn ñieäu" do xöû duïng nhieàu baøi cuûa moät ngöôøi phoái, HX phaùt aâm bò beït tieáng, giai ñieäu cuûa caùc beø khoâng roõ  raøng vaø ñaëc bieät laø söï non yeáu trong kyõ thuaät daøn döïng cuûa ñoäi nguõ ca tröôûng (!). Haùt HX ôû "ngoaøi ñôøi" ñaõ vaäy, coøn haùt HX "trong ñaïo", trong nhaø thôø thì sao ?

"ÔÛ ñaây ... chæ xin ñöôïc nhaán maïnh ñoâi  ñieàu veà phong caùch haùt HX trong nhaø thôø taïi Tp HCM.

"Thoâng thöôøng, khi ngöôøi ta böôùc vaøo nhaø thôø laø ñeán vôùi "theá giôùi cuûa taâm linh", ngöôøi ta muoán duõ boû nhöõng gì  thuoäc veà "ñôøi thöôøng" ñeå cho taâm hoàn ñöôïc höôùng ñeán nhöõng ñieàu thaùnh thieän (!).  Ngoaøi nhöõng baøi kinh thoâng thöôøng trong caùc leã, söï hoøa gioïng cuûa moät daøn ñoàng ca (chuùng ta thöôøng goïi laø ca ñoaøn) vôùi giaùo daân seõ taêng theâm tính trang nghieâm, long troïng vaø thieâng lieâng cuûa nhaø thôø. AÁy vaäy maø do söï laïm duïng phaàn "Rythm" (phaàn ñeäm theo caùc ñieäu vuõ ñöôïc caøi saün trong ñaøn) cuûa caây organ ñieän töû (Keyboard) cuøng vôùi tieát taáu "xaäp xình" ñeå giöõ nhòp, hay caùch ñeäm piano theo kieåu "modern" coäng vôùi vieäc haùt thieáu saéc thaùi vaø söï möôït maø cuûa gioïng haùt trong moät vaøi ca ñoaøn..., phaûi chaêng ôû ñaây, moïi ngöôøi chæ haùt nhöõng baûn thaùnh ca nhö moät "thoùi quen", moät nhu caàu neân HX ít mang tính ngheä thuaät, laøm giaûm bôùt söï toân nghieâm cuûa buoåi leã trong nhaø thôø, thaät ñaùng tieác !"

Tuy cuõng coù moät soá ñieåm trong caùc baøi baùo treân chuùng toâi chöa hoaøn toaøn ñoàng yù vôùi taùc giaû  Ñan Vi, nhöng nhöõng nhaän xeùt veà ca ñoaøn chuùng toâi vöøa trích laïi treân ñaây laø hoaøn toaøn coù cô sôû, quaû khoâng coù oan chuùt naøo ñoái vôùi moät soá ca ñoaøn.

Chuùng ta töï haøo coù nhieàu ca ñoaøn. Khi haùt leã coù theå soài suït, nhöng khi ñieàu ñoäng ñeå bieåu döông  löïc löôïng thì con soá coù theå tôùi haøng vaøi traêm ca vieân, coù theå boû ra ngaøy naøy lieân tieáp ngaøy kia ñeå taäp luyeän, coù theå laø taäp luyeän ñeå haùt trong caùc dòp leã lôùn trong ñaïo, vaø nhaát laø taäp luyeän ñeå haùt trong caùc cuoäc hoäi thi do phaàn ñôøi toå chöùc. Caùc dòp nhö vaäy ñeàu höõu ích, neáu nhö chính baûn thaân moãi ca ñoaøn ñaõ coù ñöôïc moät söï taäp luyeän thöôøng xuyeân, haèng tuaàn - naêm naøy qua naêm khaùc, veà maët thaùnh nhaïc, phuïng vuï cuõng nhö veà maët thanh nhaïc vaø aâm nhaïc.

Ñeå khaéc phuïc caùc haïn cheá nhö : "phaùt aâm  bò beït tieáng, giai ñieäu cuûa caùc beø khoâng roõ raøng",  chæ coù caùch phaûi huaán  luyeän cho ca vieân veà nhöõng yeâu caàu cô baûn trong thanh nhaïc nhö caùch laáy hôi, caùch ñieàu cheá laøn hôi, caùch môû khaåu hình, caùch taïo khoaûng vang, caùch phaùt aâm tieáng Vieät... Ca tröôûng caàn coù voán lieáng ñeå huaán luyeän laïi cho ca vieân cuûa mình.

Nhöõng haïn cheá treân laø nhöõng haïn cheá veà kyõ thuaät, cuõng ñaùng tieác nhöng coù theå hieåu ñöôïc vaø coù theå tha thöù ñöôïc. Nhöng veà phong caùch haùt trong nhaø thôø, "theá giôùi cuûa taâm linh" nôi ngöôøi ta muoán "duõ boû nhöõng gì thuoäc veà "ñôøi thöôøng" ñeå cho taâm hoàn ñöôïc  höôùng ñeán nhöõng ñieàu thaùnh thieän", nôi voán ñöôïc coi laø laõnh ñòa cuûa ca ñoaøn - chöù khoâng phaûi cuûa caùc ban nhaïc "xaäp xình",  tam ca, toáp ca... -, nay do söï laïm duïng phaàn ñeäm ñieäu cuûa organ ñieän töû, do caùch ñeäm piano theo kieåu "modern", do vieäc haùt thieáu saéc thaùi, thieáu dieãn caûm, thieáu luyeän taäp, thieáu yù thöùc,  laøm cho gioïng haùt nhö khoâng coù hoàn, khoâng coù söùc soáng, "kyõ thuaät haùt" keùm coûi ñaõ ñaønh maø ñeán nhö "caùch haùt baèng traùi tim" cuõng khoâng coù, thì thaät ñaùng tieác ! thaät ñaùng tieác vôùi daáu chaám than chöù khoâng phaûi vôùi daáu chaám hoûi.

Ñaây laø moät lôøi traùch cöù ñaùng cho moãi ngöôøi trong chuùng ta suy nghó vaø tìm caùch khaéc phuïc,  töø caáp ñoä coäng ñoaøn tu só, ñeán caáp ñoä giaùo xöù,  ñeán giaùo phaän vaø toaøn quoác. Chuùng ta caàn nhìn  vaøo thöïc traïng vaø  gaït boû ñi nhöõng  aûo töôûng veà mình. Coù theá chuùng ta môùi chòu baét tay vaøo vieäc chænh  ñoán ca ñoaøn, ñaøo taïo ca tröôûng, huaán luyeän ca vieân cuõng nhö ngöôøi ñeäm ñaøn theo nhöõng tieâu chuaån ngheä thuaät, thaùnh thieän,  thoâng ñaït... nhöõng tieâu chuaån maø Giaùo hoäi ñaõ ñoøi hoûi töø raát laâu, nhöõng tieâu chuaån maø neáu chuùng ta quan taâm thöïc hieän thì chaéc ñaõ khoâng phaûi nghe lôøi traùch cöù  raát xoùt xa cuûa taùc giaû Ñan Vi, nhöõng tieâu chuaån maø khoâng phaûi ôû baát cöù tröôøng lôùp naøo, duø laø chính quy, ngöôøi ta coù theå daïy ñaày ñuû cho chuùng ta, nhöõng tieâu chuaån maø neáu thieáu loøng ñaïo thì khoù loøng maø ñaùp öùng ñöôïc. (Ban Thaùnh nhaïc ñaõ coù 3 thoâng caùo :1/94, 2/94, 3/94 nhaèm  chænh ñoán laïi vieäc ca haùt  trong phuïng vuï, xem HLMC 5, HLMC 6, vaø HLMC 7, cuøng caùc baøi quaõng dieãn caùc thoâng caùo treân HLMC 2 - 12). Trong moät laù thö göûi veà töø Luaân Ñoân hoài ñaàu thaùng  9 naày, linh muïc Ñoã Xuaân Queá, Tröôûng ban Thaùnh nhaïc giaùo phaän coù vieát :

"ÔÛ beân naày trong caùc nhaø thôø Anh vaø Phaùp, ngöôøi ta khoâng haùt loaïi nhaïc goïi laø treû nhö ôû Vieät Nam, vaø cuõng khoâng duøng ñaøn ñieän töû oàn aøo ! ... (coù theå tham khaûo theâm baøi "Nghe baêng nhaïc treû" trong HLMC 3 trang 7)

Thaät ñaùng tieác ! neáu chuùng ta cöù tieáp tuïc chaïy theo thò hieáu thôøi thöôïng "ngoaøi ñôøi"  maø boû  ñi loái  haùt ñöôïm  tính thaùnh thieän, tính ngheä thuaät, tính thoâng ñaït... trong khi ngay chính queâ höông cuûa nhöõng ban nhaïc treû noåi tieáng theá giôùi, ngöôøi ta vaãn daønh ñöôïc cho Chuùa, cho caùc tín ñoà nhöõng "moùn aên tinh thaàn", nhöõng caùch theå hieän aâm nhaïc phuø hôïp.