10 NAÊM NHÔÙ NHAÏC SÓ - CA TRÖÔÛNG HAÛI LINH (6.1.88 - 6.1.98) 

Vaøo nhöõng ngaøy thaùng naøy naêm ngoaùi (6.1.96) toâi coù caùi may maén tình côø ñöôïc ñi theo anh chò  em ca ñoaøn Queâ Höông veà haùt leã taïi hoï ñaïo Daàu Giaây (Xuaân Loäc), nhaân dòp coäng ñoaøn xa xoâi heûo laùnh naøy möøng kyû nieäm 100 naêm thaønh laäp. ÔÛ giöõa choán "ba quaân" vôùi baït ngaøn xanh thaúm  röøng cao su, toâi laïi ñöôïc gaëp, ñöôïc nghe, ñöôïc caûm caùi theá giôùi aâm nhaïc, ngoân ngöõ cuûa Haûi Linh  qua caùch theå hieän möôït maø, "thoaùng moûng" vaø "soáng ñoäng" cuûa ca ñoaøn Queâ Höông. Vaø ôû ñoù, ôû Suoái Tre, ôû Phuùc Laâm, ôû nhaø thôø Ñakao, ôû xöù Voâ Nhieãm, ôû xöù Xaây Döïng, toâi cuõng ñöôïc laøm quen vôùi cha Xuaân Thaûo, soeur Thieân Lan, Ns Nam Haûi, Ns Höông Vónh, Ns Haûi Trieàu, Ns Traàm Höông... nhöõng theá heä moân sinh gaàn gaën, ruoät thòt cuûa Haûi Linh. Ñieàu nghe,  thaáy vaø tieáp caän gaàn xa aáy coù taùc duïng laøm saùng toû theâm hình aûnh Haûi Linh, ngöôøi maø toâi chæ hình dung, veõ vôøi ra trong trí töôûng töôïng cuûa mình. Y heät caùi caûm giaùc ban ñaàu ôû queâ nhaø xöa vaøo muøa Ñoâng giaù buoác 1945, toâi ñöùng co ro ôû cuoái nhaø thôø haùt baøi "Ñeâm Ñoâng laïnh leõo, Chuùa sinh ra ñôøi."

Noùi laø noùi theá thoâi. Thaät tình laø trong 3 naêm (1958-1960), khi troï hoïc ôû nhôø Tieåu Chuûng vieän Phanxicoâ Xavie Buøi Chu, toâi ñaõ thaáy taän maét con ngöôøi aáy vaøo ra, ñi laïi, taäp taønh ca haùt. Toâi coøn nhôù khaù roõ maáy laàn nöõa ôû nhaø côm Tieåu Chuûng vieän, toâi thaáy "oâng Haûi Linh" chæ huy "ca ñoaøn Hoàn Nöôùc" haùt leân moät soá baøi do chính oâng vieát : Hoø Non Nöôùc, Chinh Phuï ngaâm, Cung ñaøn baïc meänh, Ñaø Laït Traêng môø vaø Loøng Meï. Qua ñoù, toâi laïi bieát theâm veà quaù khöù vaø hieän taïi, nhö vaên hoïc daân gian, nöõ só Ñoaøn Thò Ñieåm, thi haøo Nguyeãn Du, nhaø thô khoå haïnh Haøn Maëc Töû vaø nhaïc só Y Vaân. Khung caûnh ñôøi tu luùc aáy chæ heù môû cho toâi thaáy coù vaäy veà moät taøi naêng. Roài thôøi gian, chieán tranh vaø côm aùo ñôøi thöôøng xoâ ñaåy toâi ra khoûi, mòt muø taêm toái. Baúng ñi caû chuïc, hai chuïc naêm gì ñoù. Tình côø toâi nhaän ñöôïc taám giaáy môøi, ñaâu cuûa anh em ca ñoaøn Hoàn Nöôùc toå chöùc leã caàu hoàn cho nhaïc só - ca tröôûng Haûi Linh ôû nhaø thôø giaùo xöù Xaây Döïng (Taân Bình). Toâi baøng hoaøng, xuùc ñoäng. Caû vaùn leã, toâi chia trí nhöõng ñaåu ñaâu. Bao nhieâu hình  aûnh, tieáng voïng thuôû naøo chôït veà. Töø nhöõng kyû nieäm tuoåi thô coøn ngoâ ngheâ, môû mieäng haùt "Meï ôi, ñoaùi thöông xem nöôùc Vieät Nam", "Giaùo daân bao xieát möøng", "Ngaøy nay con ñeán haùt khen möøng meï choán Thieân Ñaøng, daâng ngaønh Maân Coâi" cho ñeán nhöõng baûn hôïp xöôùng ñeå ñôøi nhö "Ñaây phuùt thieâng lieâng ñaõ khôûi ñaàu... Traêng sao ñaém ñuoái trong söông nhaït" vaø "Ma-ri-a, linh hoàn toâi ôùn laïnh" v.v. Sau caùi buoåi toái hö hö thöïc thöïc nhö mô aáy, toâi veà nhaø laàn löôït ñöôïc ñoïc khaù nhieàu saùch, baùo, baøi vieát veà Haûi Linh, cuûa nhaïc só Phaïm Duy, cuûa cha Kim Ñònh, cuûa oâng Guy de Leùoncourt, Vieän tröôûng aâm nhaïc vieän Ceùsar Frank, nôi Haûi Linh trình luaän aùn mang teân "Maøu saéc nhaïc Vieät trong bình ca - La couleur Vietnamienne dans le chant Greùgorien" v.v. Phuùc ñöùc cho toâi, chaúng hieåu taïi sao maø Ñöùc cha Phao-loâ Nguyeãn Vaên Hoøa vaø cha Kim Long - nhöõng caây ñaïi thuï veà Thaùnh ca VN - laïi môû cöûa cho toâi vaøo Ban Thaùnh nhaïc (BTN) VN ? Vaø cuõng khoâng bieát mình coù tình duyeân naëng nôï gì ñaõ khieán cha Ñoã Xuaân Queá, cha  Xuaân Thaûo, cha Nguyeãn Höõu Trieát - nhöõng thaønh vieân coát caùn cuûa BTN giaùo phaän TpHCM - "röûa toäi vaø ban pheùp" cho toâi chia seû moät phaàn vieäc nhoû trong nhaø Chuùa ?

Theá laø töø ñaáy, trong maùi nhaø yeân aû rôïp ñaày boùng maùt cuûa Giaùo hoäi, cuûa giaùo phaän, "Keû - ngoaïi - ñaïo" veà aâm nhaïc laø toâi - qua tieáp xuùc thaân quen vôùi nhieàu theá heä linh muïc, nhaïc só Coâng giaùo, qua nhieàu laàn vaâng lôøi beà treân ñöùng ra toå chöùc, ñieàu  khieån chöông trình Hôïp xöôùng vaø Hoäi thaûo  chuyeân ñeà (1996-1997) - ñaâm ra meâ maån caùi coâng vieäc "phaùc thaûo nhöõng chaân dung Thaùnh nhaïc Thaùnh ca VN". Dó nhieân, ôû chaëng ñöôøng khai phaù töø 1945, phaûi coù Haûi Linh. Vieát veà ngöôøi thaät vieäc thaät, khoâng theå phoùng ñaïi vaø töôûng töôïng, ngaãu höùng ñöôïc. Cho neân, baèng daõ ngoaïi thöïc  teá, baèng nghe ngoùng nhöõng chuyeän keå töø nhöõng ngöôøi thaân quen, maøy moø luïc loïi caùc tuû saùch ñaõ coå xöa trong tu hoäi, nhaø doøng, nhaø thôø, toâi ñaõ töøng böôùc khaùm phaù ra söï kyø dieäu cuûa Chuùa taùc ñoäng treân taøi  hoa cuûa nhöõng teân tuoåi nhö Huøng Laân, Thieân Phuïng, Hoaøi Ñöùc, Taâm Baûo, Nguyeãn Khaéc Xuyeân, Duy Taân, Hoaøng Phuùc v.v. trong nhaïc ñoaøn Leâ Baûo Tònh. Toâi cuõng coù ñuû chaát lieäu ñeå vieát veà nhaïc ñoaøn Sao Mai vôùi Haûi Linh, Ngoâ Duy Linh (Thaêng Ca), Voõ Thanh (Vuõ Ñình Traùc), Hoà Khanh (Traàn Thaùi Hieäp) hoaëc nhöõng Hoaøng Kim, Phöông Linh, Vinh Haïnh, Huyeàn Linh, Vieát Chung, Kim Long. Ñaáy môùi laø lôùp tieàn boái. Haèng haø sa soá nhöõng teân tuoåi coøn ñang sung söùc veà sau naøy seõ laø moät hieän töôïng ñaùng phaûi daøy coâng nghieân cöùu, tieáp caän. Rieâng ñoái vôùi nhaïc só - ca tröôûng Haûi Linh - moät khi ñaõ ñoïc laïi nhöõng nhaän ñònh, nhöõng baøi vieát coù uy tín cuûa vieän Ceùsar Frank, Phaïm Duy, Kim Ñònh, cha Tröôûng BTN giaùo phaän Tp vaø cuûa caùc theá heä moân sinh (qua taäp Töôûng Nieäm, 1991 ; Moät Thôøi Ca Tröôûng, 1994) - coù leõ toâi vieát theâm cuõng chæ baèng thöøa. Coù ñieàu laø cho ñeán nay, Haûi Linh vaø theá giôùi aâm nhaïc ngoân ngöõ raát rieâng cuûa oâng ñaõ thöïc söï chinh phuïc ñöôïc moät coâng chuùng ñoâng ñaûo, moät coâng chuùng nhaïy caûm veà caùi linh hoàn cuûa nhaïc Vieät, moät coâng chuùng coù löïa choïn, thaät ñoàng ñieäu veà coõi mô öôùc suoát ñôøi oâng "Toân vinh Thieân Chuùa vaø Taùn tuïng Queâ Höông".

Khi toâi vieát  laïi nhöõng doøng caûm xuùc  traøo daâng naøy thì côn  baõo mang teân Kieàu dieãm Linda vöøa  môùi ñi qua maáy tænh mieàn Taây Nam boä. Veát thöông naèm saâu ôû Caø Mau, Traø Vinh, Kieân Giang, Beán Tre, Soùc Traêng vaø noãi ñau thì naèm saâu ôû coõi loøng cuûa ngöôøi daân caû nöôùc. No-en saép veà. Theá giôùi seõ haùt vang Jingle Bell, Silent Holy Night. Vaø haøng trieäu ngöôøi VN ñaõ thuoäc loøng "Ñeâm Ñoâng  laïnh leõo, Chuùa sinh ra ñôøi". Baøi thaùnh ca baát töû ñaõ choaøng leân coå ngöôøi nhaïc só – ca tröôûng Haûi Linh voøng nguyeät queá choùi loïi haøo quang vaø höông thôm. Haït muoái naøo daùm keå coâng vôùi bieån. Vaäy nay chuaån bò muøa töôûng nieäm  thöù 10, (1988 - 1998), xin möôïn lôøi phaùt bieåu cuûa ngaøi Lm Chuû tòch Hoäi nghò Thaùnh nhaïc Hoa Kyø : "Toâi khoâng coù moät lôøi naøo xöùng ñaùng hôn ñeå ca tuïng taøi naêng ngheä thuaät cuûa OÂng. Taát caû ñeàu ñöôïc ñaët döôùi baøn tay ñieâu luyeän cuûa OÂng..." (trích phaùt  bieåu 7.1986 taïi Hoäi nghò Thaùnh nhaïc Hoa Kyø).