I. MAÀU NHIEÄM VÖÔÏT QUA VAØ LEÃ NGUÕ TUAÀN

Trong Taân Öôùc chuùng ta coù hai truyeàn thoáng lieân heä ñeán lôøi höùa vaø ôn Thaùnh Khí : ñoù laø truyeàn thoáng cuûa Gio-an vaø  truyeàn thoáng cuûa Lu-ca. Trong Tin Möøng thöù IV, tröôùc heát, coù lôøi höùa veà Ñaáng Baûo Trôï (Ga 14,16 ; 16,17), roài ñeán ôn Thaùnh Khí  ñöôïc ban  xuoáng khi  Ñöùc Gieâ-su  phuïc sinh  hieän ra  cuøng caùc  moân ñeä (Ga 20,22). Trong  Lu-ca, sau lôøi höùa  (Lc 24,49 ; Cv  1,5.8) ta gaëp naêm  ñoaïn vaên mieâu  taû cuoäc  hieän xuoáng  cuûa Thaùnh   Khí (Cv  2,1-11 ;  4,31-32 ;  8,14-17 ; 10,40-46 ;19,1-7). Cuoäc hieän xuoáng ñaàu tieân xaûy ra vaøo leã Nguõ Tuaàn, töùc laø naêm möôi ngaøy sau Phuïc sinh (Cv 2,1-4).

Caû hai truyeàn thoáng,  tuy khaùc nhau nhöng ñeàu trình baøy  Thaùnh Khí laø hoa traùi cuûa maàu nhieäm  Vöôït Qua, nghóa laø keát quaû  cuûa söï cheát vaø söï soáng  laïi cuûa Ñöùc Gieâ-su Ki-toâ, cuõng nhö  trong maàu nhieäm Thaêng Thieân, ñaây cuõng  chæ laø moät khía caïnh cuûa moät maàu  nhieäm duy nhaát, töùc maàu nhieäm vinh quang  cuûa Ñöùc Ki-toâ ; noù mang moät chieàu  kích lòch söû rieâng, ñoù  laø Thaùnh Khí ñöôïc bieåu  loä vaø ñöôïc ban xuoáng cho caùc moân ñeä.

Bieåu töôïng 50 ngaøy (x. Cv 2,1) bieåu loä söï chan chöùa (7x7+1 = 50). Ñieàu naøy nguï yù laø yù nghóa vaø haäu quaû cuûa maàu nhieäm Vöôït Qua ñaït tôùi möùc troïn veïn trong ngaøy leã Nguõ Tuaàn. Vì theá ngay töø nhöõng theá  kyû ñaàu, thôøi gian töø leã Vöôït Qua ñeán leã Nguõ Tuaàn  ñöôïc xem nhö  moät ñaïi leã  duy nhaát, moät  ngaøy Chuùa nhaät  keùo daøi. Söï cheát, söï soáng laïi cuûa Ñöùc Ki-toâ vaø ôn Thaùnh Khí taïo neân moät maàu nhieäm Vöôït Qua duy nhaát : Ñöùc Gieâ-su ñaõ cheát, ñaõ soáng  laïi vaø ñaõ leân trôøi, cuõng chæ laø ñeå ban Thaùnh Khí xuoáng cho chuùng ta.

II ÑÖÙC KI-OÂ VAØ THAÙNH KHÍ TRONG COÂNG TRÌNH CÖÙU ÑOÄ

Töø khi xuoáng theá laøm ngöôøi trong loøng Ñöùc Trinh Nöõ Ma-ri-a (Mt 1,18.20 ; 3,11 ; 12,28 ; Mc 1,9-12 ; Lc 1,35 ; 4,1.14.18 ; 10,21) cho ñeán ngaøy leã Nguõ Tuaàn, Ñöùc Gieâ-su luoân luoân hieän dieän vaø hoaït ñoäng theo söï thuùc ñaåy cuûa Thaùnh Khí. Giöõa Ñöùc Gieâ-su vaø Thaùnh Khí coù moät moái töông quan maät thieát. Cha F.X Durrwell giaûi thích : "Maàu nhieäm Ñöùc Ki-toâ mang baûn chaát Thieân Chuùa Ba Ngoâi nghóa laø coù lieân heä ñeán Ngoâi Cha  laãn Thaàn Khí. Ñöùc Gieâ-su soáng trong  moät moái töông nhaäp töông taùc (osmose) vôùi Thaàn Khí cuõng nhö Ngöôøi soáng laøm moät vôùi Thieân Chuùa Cha. Ngöôøi laø Con trong Thaàn Khí, vaø cuõng trong Thaàn Khí, Ngöôøi laø Thieân  Chuùa, vì Thaàn Khí laø söùc naêng sinh haï trong Thieân Chuùa... Ñöôïc sinh ra trong cung loøng Thaàn Khí aáy Ngoâi Con ñöôïc  Ngoâi Cha ñem taát caû söï phong phuù voâ bieân cuûa Thieân tính maø baûo döôõng cuõng taïi trong cung loøng aáy. Coù ôû trong cung loøng aáy, Ñöùc Gieâ-su môùi laø Ngoâi Con, môùi laø Thieân Chuùa (xem baøi "Ki-toâ hoïc trong aùnh saùng Thaùnh Linh", trong Hôïp tuyeån Thaàn hoïc, soá 7, naêm III, 1993, trang 34).

Trong Tin Möøng IV, Thaùnh Khí ñöôïc goïi laø "Ñaáng Baûo Trôï khaùc" (Ga 14,16), Ngöôøi ñöôïc Thieân Chuùa Cha ban xuoáng nhôø lôøi caàu nguyeän cuûa Ñöùc Gieâ-su (Ga 1,1), ñöôïc sai phaùi tôùi nhaân danh Ñöùc Gieâ-su (Ga 14,26); Ngöôøi seõ daïy doã caùc moân ñeä moïi söï, nhaéc laïi cho hoï nhöõng gì maø Ñöùc  Gieâ-su ñaõ noùi (Ga 14,26) ; Ngöôøi seõ laøm chöùng cho Ñöùc Gieâ-su (Ga 15, 26), toân vinh Ñöùc Gieâ-su, bôûi vì Ngöôøi seõ laáy nhöõng gì cuûa Ñöùc Gieâ-su maø phaân phaùt cho caùc moân ñeä (Ga 16,14); Ngöôøi seõ maïc khaûi ñieàu Ngöôøi ñaõ nghe (Ga 16,23) ; Ngöôøi ñöôïc Ñöùc Gieâ-su phuïc sinh sai phaùi tôùi, vì theá söï ra ñi cuûa Ñöùc Gieâ-su laø ñieàu kieän ñeå Ngöôøi tôùi (Ga 15,26 ; 16,7).

Kinh thaùnh gaùn cho Ñöùc Gieâ-su vaø cho Thaùnh Khí nhöõng hoaït ñoäng nhö nhau. Caû hai ñeàu do Chuùa Cha ban (Ga 3,16 ; 14,16) ñeàu ôû vôùi caùc moân ñeä (Ga 3,22; 13,33; 14,20; 14,26) ; ñeàu daïy doã (Ga 7,14-15; 8,20; 18,37; 14,26) loan baùo nhöõng gì caùc Ngaøi ñaõ nghe (Ga 7,17; 8,26.28.38; 12,49; 14,10; 16,13) daãn ñöa caùc moân ñeä tôùi söï thaät troïn veïn, vì caùc Ngaøi laø "Söï Thaät" (Ga 1,17 ; 5,33 ; 18,37 ; 14,6 ; 16,13).

Vaäy hoaït ñoäng cuûa Thaùnh Khí khaùc vôùi hoaït ñoäng cuûa Ñöùc Gieâ-su ôû choã naøo ? Chính Ñöùc Gieâ-su cho ta caâu traû lôøi :"Khi naøo Thaàn Khí Söï Thaät ñeán, Ngöôøi seõ daãn anh em tôùi söï  thaät toaøn veïn, Ngöôøi seõ khoâng töï mình noùi ñieàu gì, nhöng taát caû nhöõng gì Ngöôøi nghe, Ngöôøi seõ noùi laïi vaø loan baùo cho anh em bieát nhöõng ñieàu seõ xaûy  ñeán. Ngöôøi seõ toân vinh Thaày, vì Ngöôøi seõ laáy nhöõng gì cuûa Thaày maø loan baùo cho anh em" (Ga 16,13-14). Vieäc cöùu ñoä laø moät coâng trình duy nhaát goàm hai thôøi gian thöïc hieän :  thôøi gian cuûa Ñöùc Ki-toâ, trong ñoù cuûa leã cuûa Ñöùc Ki-toâ ñöôïc thöïc hieän vaø thôøi gian cuûa Thaùnh Khí, trong ñoù haäu quaû cuûa hy leã ñöôïc chuyeån thoâng cho chuùng ta. Hoàng Y Congar giaûi thích : "Taùc ñoäng cuûa Thaùnh Khí laø trieån khai, hieän taïi hoùa vaø ñöa vaøo noäi taâm chuùng ta, theo doøng thôøi gian, nhöõng gì maø Ñöùc Gieâ-su ñaõ laøm vaø ñaõ thieát laäp cho chuùng ta chæ moät laàn, trong thôøi gian nhaäp theå cuûa Ngöôøi".

Thöïc vaäy, Giaùo hoäi ñöôïc Ñöùc Gieâ-su thaønh laäp luùc Ngöôøi coøn ôû traàn gian qua lôøi keâu goïi caùc moân ñeä vaø qua vieäc thieát laäp caùc Bí tích, ñaõ nhaän ñöôïc hôi thôû söï soáng töø Thaùnh Khí ñeå coù theå toàn taïi vaø phaùt trieån treân khaép theá giôùi. Cuõng vaäy ôn ñöôïc laøm con Thieân Chuùa, chuùng ta ñaõ laõnh nhaän nhôø coâng trình cöùu ñoä cuûa Ñöùc Gieâ-su, nhöng noù chæ trôû thaønh soáng ñoäng nhôø Thaùnh Khí : "Nhöng khi thôøi gian tôùi hoài vieân maõn, Thieân Chuùa ñaõ sai Con mình tôùi, sinh laøm con moät ngöôøi ñaøn baø, vaø soáng döôùi leà luaät, ñeå cöùu chuoäc nhöõng ai soáng döôùi leà luaät, haàu chuùng ta nhaän ñöôïc ôn laøm nghóa töû. Ñeå chöùng thaät anh em laø con caùi, Thieân Chuùa ñaõ sai Thaàn Khí cuûa Con mình ñeán ngöï trong loøng anh em maø keâu leân: AÙp-ba, Cha ôi !" (Gl  4,4-6). Sau heát, Kinh thaùnh nghóa laø Lôøi cuûa Ñöùc Ki-toâ, ñaõ trôû neân soáng ñoäng vaø hieän dieän trong Giaùo hoäi, nhôø taùc ñoäng cuûa Thaùnh Khí : söù maïng cuûa Thaùnh Khí laø höôùng daãn Giaùo hoäi tôùi chaân lyù troïn veïn vaø giuùp Giaùo hoäi loan baùo Lôøi cuûa Chuùa Gieâ-su (Ga 14,26 ; 16,12-15). Nhö vaäy, Giaùo hoäi qua doøng lòch söû, hieåu bieát Ñöùc Gieâ-su trong Chuùa Thaùnh Thaàn : ñaây khoâng phaûi laø moät kieán thöùc môùi meû, nhöng chaân lyù veà Ñöùc Ki-toâ ñöôïc thaám nhaäp saâu saéc hôn vaø ñöôïc hieän taïi hoùa moät caùch phuø hôïp hôn vaøo hoaøn caûnh hoâm nay cuûa lòch söû cöùu ñoä.

III. LEÃ NGUÕ TUAÀN VÔÙI VIEÄC NHÌN NHAÄN VAØ TUYEÂN XÖNG THAÀN TÍNH CUÛA ÑÖÙC GIEÂ-SU

Leã Nguõ Tuaàn laø ñænh cao trong quaù trình  ñöùc tin cuûa caùc moân ñeä, ñaùnh daáu khôûi ñaàu cuûa moät nieàm  tin troïn veïn vaøo thaàn tính cuûa  Ñöùc Gieâ-su. Chính vieäc Thaùnh Khí hieän xuoáng ñaõ mang laïi cho caùc oâng moät söï thaâm tín vöõng vaøng Ñöùc Gieâ-su laø Ñaáng traøn ñaày Thaùnh Khí vaø coù quyeàn sai phaùi Thaùnh Khí ñeán vôùi loaøi ngöôøi.

Thaät laø  yù nghóa, truyeàn thoáng  cuûa Lu-ca veà lôøi  höùa cuûa Ñöùc Gieâ-su  : "Chính Thaày seõ gôûi cho  anh em ñieàu Cha Thaày ñaõ höùa." (Lc  24,49) ; "Anh em thì trong ít ngaøy nöõa seõ chòu pheùp röûa trong Thaùnh Thaàn" (Cv 1,5) ; "Anh em seõ nhaän ñöôïc söùc maïnh cuûa Thaùnh Thaàn khi Ngöôøi ngöï xuoáng  treân anh em. Baáy giôø anh em seõ laø chöùng nhaân cuûa Thaày taïi Gieâ-ru-sa-lem,  trong khaép caû mieàn Giu-ñeâ, Sa-ma-ri vaø cho ñeán taän cuøng traùi ñaát" (Cv 1,8).

Vieäc sai phaùi  Thaùnh Thaàn tôùi ñöôïc trình  baøy nhö laø thöïc taïi  cuoái cuøng trong cuoäc maïc khaûi veà maàu nhieäm Chuùa Ki-toâ. Trong baøi giaûng ñaàu tieân sau bieán coá leã Nguõ Tuaàn, thaùnh Pheâ-roâ nhaéc laïi toaøn theå  cuoäc ñôøi cuûa Ñöùc Gieâ-su vaø nhìn nhaän raèng chính vieäc  Thaùnh Khí ngöï xuoáng ñaõ  laøm cho caùc moân ñeä  vöõng tin vaø tuyeân xöng thaàn tính cuûa Ñöùc Gieâ-su. Ñoù laø khôûi ñieåm cho chöùng taù cuûa caùc oâng töø nay seõ lan toûa trong  khaép theá giôùi. Thaùnh Toâng ñoà neâu ra  moät böùc tranh ñaày ñuû veà bieán coá Ki-toâ, goàm caùc yeáu toá sau ñaây :

- Cuoäc soáng cuûa Ñöùc Gieâ-su :"Ñöùc Gieâ-su Na-gia-reùt ñaõ ñöôïc Thieân Chuùa phaùi ñeán vôùi anh em ñeå chöùng thöïc söù meänh cuûa Ngöôøi. Thieân Chuùa ñaõ cho Ngöôøi laøm nhöõng pheùp maàu, ñieàm thieâng vaø daáu laï giöõa anh em" (Cv 2,22).

- Söï cheát cuûa Ngöôøi :"Theo keá hoaïch cuûa Thieân Chuùa ñaõ ñònh tröôùc vaø bieát tröôùc, Ñöùc Gieâ-su aáy ñaõ bò noäp vaø anh em ñaõ duøng baøn tay keû döõ ñoùng ñinh Ngöôøi vaøo thaäp giaù maø gieát ñi" (Cv 2,23).

- Vinh quang cuûa Ngöôøi : "Nhöng Thieân Chuùa ñaõ laøm cho Ngöôøi soáng laïi ... veà ñieàu naøy, taát caû chuùng toâi xin laøm chöùng. Thieân Chuùa Cha ñaõ ra tay uy quyeàn naâng Ngöôøi leân, trao cho Ngöôøi Thaùnh Thaàn ñaõ höùa, ñeå Ngöôøi ñoå xuoáng : ñoù laø ñieàu anh em ñang thaáy vaø ñang nghe" (Cv 2,24.33).

- Vieäc Ñöùc Gieâ-su  ñoå Thaùnh Thaàn treân caùc  moân ñeä laøm cho caùc  oâng coù khaû naêng tuyeân xöùng moät caùch maïnh meõ raèng Ñöùc  Gieâ-su laø Ñöùc Chuùa vaø laø Ki-toâ :"Vaäy toaøn theå nhaø Ít-ra-en phaûi  bieát chaéc ñieàu naøy : Ñöùc Gieâ-su maø  anh em ñaõ treo treân thaäp giaù Thieân Chuùa ñaõ ñaët Ngöôøi laøm Ñöùc Chuùa vaø laøm Ñaáng Ki-toâ" (Cv 2,36).

- Tröôùc kia oâng Pheâ-roâ cuõng ñaõ tuyeân xöng Ñöùc Gieâ-su laø Ñaáng Ki-toâ (x. Mt 16,17). Daàu vaäy, oâng cuõng ñaõ sa ngaõ. Vì lôøi tuyeân xöng aáy chöa ñöôïc naâng ñôõ bôûi söùc maïnh cuûa Thaùnh Khí. Coøn baây giôø, lôøi tuyeân xöng trong Thaùnh Khí laøm cho oâng vaø caùc baïn trôû thaønh nhöõng nhaân chöùng vöõng vaøng, khoâng chuùt sôï haõi, tröôùc maët moïi ngöôøi"... Veà nhöõng söï kieän ñoù, chuùng toâi xin laøm chöùng, cuøng vôùi Thaùnh Thaàn, Ñaáng maø Thieân Chuùa ñaõ ban cho nhöõng ai vaâng lôøi Ngöôøi" (Cv 5,32).

Nhö vaäy, chính trong Thaùnh Khí do Ñöùc Gieâ-su soáng laïi ñoå xuoáng, maø ngöôøi ta coù ñöôïc moät söï hieåu bieát ñích thöïc veà "maàu nhieäm Ñöùc Ki-toâ" (Ep 3,4) : "Maàu nhieäm naøy, Thieân  Chuùa ñaõ khoâng  cho nhöõng ngöôøi thuoäc caùc theá heä tröôùc ñöôïc bieát, nhöng nay Ngöôøi ñaõ duøng Thaàn Khí maø maïc  khaûi cho caùc Toâng ñoà vaø ngoân söù cuûa Ngöôøi" (Ep 3,5). Chính trong Thaùnh Khí maø ngöôøi ta coù theå tuyeân xöng thaàn tính cuûa Ngöôøi : "Chaúng coù ai ôû trong Thaàn Khí Thieân Chuùa maø laïi noùi : "Gieâ-su laø ñoà khoán kieáp" ; cuõng vaäy, khoâng ai coù theå noùi raèng :"Ñöùc Gieâ-su laø Chuùa", neáu ngöôøi aáy khoâng ôû trong Thaàn Khí" (1Cr 12,3 ; x. theâm 1Ga 4,2).

Chính laø vaøo leã Nguõ Tuaàn maø Ñöùc Gieâ-su maëc laáy caùc töôùc hieäu "Ñöùc Chuùa vaø Ñaáng Ki-toâ" (x. Cv 2,36). "Ñöùc Chuùa" (Kyrios) laø caùch ngöôøi Do Thaùi goïi teân cöïc thaùnh JHWH : Chính Thaùnh Danh naøy khoâng ñöôïc ñoïc ra vì loøng toân kính, nhöng ñöôïc theá baèng tieáng "Adonai" ("Chuùa toâi"). Nhö vaäy Ñöùc Ki-toâ khoâng nhöõng maïc khaûi Thaùnh Danh Thieân Chuùa laø Cha, maø coøn maïc khaûi baûn thaân mình laø "Chuùa", vì nôi Ngöôøi coù söï vieân maõn cuûa Thaàn tính cö nguï (Cl 2,9). Ngöôøi laø Ñaáng ñaõ nhaäp theå vaø ñaõ ñöôïc toân vinh nhôø Thaùnh Khí: Ngöôøi laø "Ñaáng Meâ-xi-a" (Christos). Ñaáng maø Thieân Chuùa ñaõ "xöùc daàu". Vì theá sau leã Nguõ Tuaàn, thaùnh Pheâ-roâ ñaõ coù theå khaúng ñònh : "Vaäy toaøn theå nhaø Ít-ra-en phaûi bieát ñieàu naøy : "Ñöùc Gieâ-su maø anh em ñaõ treo treân thaäp giaù, Thieân Chuùa ñaõ ñaët Ngöôøi laø Ñöùc Chuùa laø laøm Ñaáng Ki-toâ" (Cv 2,36).

Thaùnh Khí ngöï xuoáng, ñoù laø maàu nhieäm Ki-toâ hoïc cuoái cuøng, keát thuùc maàu nhieäm Vöôït Qua trong Thaùnh Khí cuûa Cha vaø cuûa Con. Ñoù laïi laø khôûi ñieåm cuûa ôn cöùu ñoä môû ra cho taát caû moïi ngöôøi, trong khoâng gian vaø thôøi gian. Neáu qua maàu nhieäm Nhaäp theå, nhaân tính cuûa Ngoâi Lôøi ñaõ laø moät taëng phaåm cuûa Thaùnh Khí, thì taïi leã Nguõ Tuaàn vieäc Thaùnh Khí ñöôïc ñoå xuoáng laïi laø taëng phaåm  söï soáng vaø söï thaät maø Ñöùc Ki-toâ vinh hieån ban cho caùc daân toäc treân traùi ñaát.