NGÖÔØI NGHEØO COÙ CAÀN HAÙT HAY ?

1. "Ngöôøi ngheøo cuõng ... haùt"

Ñoù laø ñaàu ñeà cuûa moät baøi baùo baøn veà Hôïp xöôùng trong nhaø thôø do Leâ Hoàng Haø vieát nhaân ñoïc baøi "Moät caùch nhìn veà phong  caùch hôïp xöôùng trong nhaø thôø" cuûa Ñan Vi (xem CG vaø DT soá 1123 tr.24)

Ñoïc baøi treân cuûa Leâ Hoàng Haø , toâi thaáy coù moät soá ñieåm ñaéc yù vôùi taùc giaû, chaúng haïn :

- "Neáu ñoàng yù  laø caùc ca ñoaøn ôû giaùo  xöù phaûi coá gaéng ñeå ñaït  ñöôïc möùc ñoä ngheä thuaät toái  thieåu, thì khía  caïnh ngheä thuaät  vaãn khoâng bao  giôø cuõng laø  quan troïng baäc nhaát ñoái vôùi hoï."

Giaùo hoäi töøng neâu leân 2 ñoøi hoûi cô baûn cuûa thaùnh ca, laø tính thaùnh thieän vaø tính ngheä thuaät. Hai ñoøi hoûi naày phaûi hoã trôï cho nhau moät caùch haøi hoøa ñeå giuùp Thaùnh nhaïc, qua ca ñoaøn vaø coäng ñoaøn daân Chuùa hoaøn thaønh ñöôïc nhieäm vuï cuûa mình laø Toân vinh Thieân Chuùa vaø thaùnh hoùa caùc tín höõu. Neáu chæ ñeà cao tính ngheä thuaät maø boû qua tính thaùnh thieän laø khoâng oån. Maø neáu chæ ñeà  cao tính thaùnh thieän maø boû qua tính ngheä thuaät, cuõng khoâng oån noát. Caâu chaâm ngoân laâu ñôøi coù trong Giaùo hoäi khoâng phaûi laø "haùt hay khoâng baèng hay haùt", maø laø "haùt hay laø caàu nguyeän gaáp ñoâi" (Bis orat qui bene cantat). Cho neân ñaõ haùt, thì coá gaéng haùt caøng ngaøy caøng hay hôn. Chöù  hay haùt maø haùt dôû thì thaät laø moät cöïc hình cho ngöôøi nghe.

Hoaëc chaúng haïn : - "Toâi coøn sôï caû nhöõng ca ñoaøn voâ tình... "loaïi tröø giaùo daân ra khoûi phuïng vuï" nöõa... Nhaø thôø khoâng phaûi laø nôi ñeå trình dieãn... Nhaø thôø laø nôi ... ngöôøi ngheøo cuõng haùt ! ... "Ngheøo" ôû ñaây, xin hieåu theo nghóa raát roäng, trong ñoù coù caû ngheøo nhaïc lyù, ngheøo gioïng ca, ngheøo nhan saéc..."

Töø sau coâng ñoàng Va-ti-ca-noâ II, Giaùo hoäi khuyeán khích söï tham gia tích cöïc cuûa coäng ñoaøn daân Chuùa : "Ñeå phaùt huy vieäc tham gia tích cöïc, caàn phaûi coå xuùy nhöõng lôøi tung hoâ cuûa daân chuùng, nhöõng caâu  ñoái ñaùp, nhöõng baøi thaùnh vònh, nhöõng caâu ñoái ca,  nhöõng baøi thaùnh ca (ca khuùc) vaø caû nhöõng ñoäng taùc hoaëc cöû chæ, vaø nhöõng tö theá cuûa thaân theå. Cuõng caàn phaûi giöõ söï thinh laëng thaùnh thieâng ñuùng luùc." (HCPV 30) (xem theâm Huaán thò "veà AÂm nhaïc trong Phuïng vuï" 1967, soá 16a)

Huaán thò "Veà AÂm nhaïc trong Phuïng vuï"(1967) ñaõ neâu roõ hôn : "Khoâng ñöôïc chaáp nhaän thoùi quen giao heát cho moät mình ca ñoaøn haùt Phaàn rieâng vaø Phaàn thöôøng leã, maø loaïi haún khoâng cho coäng ñoaøn haùt." (Soá 16c)

2. Daân Chuùa coù theå ngheøo nhieàu thöù nhöng khoâng theå ngheøo con tim

Tuy vaäy, cuõng coù moät soá ñieåm caàn phaûi laøm saùng toû hôn, môùi khoâng theå hieåu laàm nhöõng ñieåm ñaéc yù treân.

Theá naøo laø haùt hay, haùt coù ngheä thuaät ?

Ngöôøi ta thöôøng nghó ngay ñeán moät gioïng haùt ñeïp, möôït maø, ngaân nga. Nhöng ñaây môùi chæ laø yeáu toá kyõ thuaät, yeáu toá hình thöùc. Ñieàu coát loõi laø gioïng haùt ñoù coù hoàn, coù taâm tình hay khoâng, coù dieãn taû ñöôïc ñieàu maø baûn nhaïc muoán truyeàn thoâng hay khoâng. Noùi nhö baïn Leâ Hoàng Haø trong baøi "Ñeå haùt ñuùng Phuïng vuï" (xem CG vaø DT 1125 tr. 24): "coù haùt baèng caû con tim" hay khoâng ?

Lyù töôûng laø haùt baèng con tim vôùi moät gioïng haùt ñeïp. Nhöng gioïng haùt ñeïp, gioïng haùt toát,  khoâng phaûi ai cuõng coù theå coù nhö  nhau. Coøn con tim,  taâm tình, taám loøng, caùi  hoàn, thì ai cuõng  coù theå coá gaéng ñaït ñöôïc. Vì theá maø ngheøo gì thì ngheøo, nhaát ñònh daân Chuùa khoâng ñöôïc ngheøo con tim, ngheøo taâm tình, ngheøo taám loøng... ñeå thaân thöa vôùi Chuùa nhöõng tình yù khieâm toán cuûa mình, ñeå chia seû vôùi anh chò em nhöõng öôùc nguyeän khieâm nhu cuûa mình. Vaø ñoù laø cô sôû chuû yeáu ñeå haùt hay, ñeå haùt coù ngheä thuaät.

Vôùi moät taám loøng nhö theá, moät con tim nhö theá, thì nhöõng ñoøi hoûi sô ñaúng nhö söï nhöôøng nhòn  nhau, söï toân troïng nhau, söï teá nhò vôùi nhau trong khi haùt laø ñieàu coù theå laøm ; söï taäp taønh tuaàn  naày qua tuaàn khaùc, naêm naày qua naêm khaùc ñeå khoâng nhöõng haùt cho coù taâm tình, maø coøn haùt cho ñoàng ñeàu, cho goïn gheõ, cho tao nhaõ... ñoù cuõng laø ñieàu coù theå ñoøi hoûi ñöôïc ôû nôi coäng ñoaøn daân Chuùa.

Vaø rieâng ñoái vôùi ca ñoaøn - maø baûn chaát laø hôïp ñoaøn laïi ñeå ca haùt, ñeå "haùt ñuùng nhöõng phaàn  daønh rieâng cho mình tuøy theo caùc loaïi baøi haùt, vaø giuùp tín höõu tham gia tích cöïc vaøo vieäc ca haùt" (HT veà aâm nhaïc trong PV 19) - thì nhöõng ñoøi hoûi treân laø meänh leänh toái thieåu. Ca vieân, laø nhöõng ngöôøi ñöôïc löïa choïn giöõa bao nhieâu tín höõu trong giaùo xöù, laïi coù nhieàu thì giôø hôn ñeå taäp luyeän, thì khoâng theå baèng loøng vôùi möùc toái thieåu cuûa ñaïi chuùng. Traùi laïi, ca ñoaøn laø nhaân toá buø laïi nhöõng khieám khuyeát cuûa daân chuùng, vöøa baèng caùch haùt hay ñeå loâi keùo, naâng ñôõ tieáng haùt cuûa hoï, giuùp hoï tích cöïc tham gia vaøo ca haùt, vöøa baèng caùch haùt cho hoï nghe nhöõng baøi haùt hay, coù chaát löôïng, vaøo ñuùng luùc, ñuùng choã, haàu taïo cho hoï moät thò hieáu thaùnh ca laønh maïnh, ngaám daàn vaøo coát tuûy hoï, ñeå chính hoï cuõng seõ haùt ñöôïc baèng caû con tim nhöõng phaàn daønh rieâng cho hoï.

Chæ caàn nghe laïi lôøi ÑGH Phao-loâ VI nhaén nhuû caùc ca vieân, nhaân Ñaïi hoäi quoác teá laàn 10 caùc ca ñoaøn haùt thaùnh ca trong caùc nhaø thôø, ñeå thaáy roõ hôn ñoøi hoûi chính ñaùng cuûa Giaùo hoäi :

"Neáu ñoïc kyõ caùc taøi lieäu (HCPV vaø HT veà AÂm nhaïc trong PV), ngöôøi ta seõ thaáy roõ laø ngay caû baây  giôø, nhieäm vuï Hoäi thaùnh giao phoù cho aâm nhaïc, cho nhöõng ngöôøi saùng taùc cuõng nhö cho caùc nhaïc coâng, caùc ca ñoaøn vaø nhöõng ngöôøi haùt trong nhaø thôø, thaät laø cao quyù vaø heä troïng nhö töø  tröôùc tôùi nay vaãn theá. Khi cöû haønh phuïng vuï, phaûi lieäu phoâ dieãn nhöõng hình thöùc ngheä thuaät cho thaät hay, thaät ñeïp : nhö keøm theo caùc nghi thöùc laø nhöõng cöû ñieäu khoan thai, ñeïp maét, xöùng hôïp, trang troïng, cung gioïng trong saùng deã nghe, deã ñaùp ; nhö ñi ñoâi vôùi lôøi nguyeän cuûa Hoäi thaùnh laø nhöõng baøi haùt vöøa hay vöøa caûm ñoäng coù söùc naâng taâm hoàn ngöôøi ta leân cuøng Thieân Chuùa vaø giuùp ngöôøi ta deã caàu nguyeän. AÂm nhaïc toûa chieáu treân coäng ñoaøn hoïp nhau laïi nhaân danh Chuùa Ki-toâ moät thöù aùnh saùng röïc rôõ nhö chính göông maët Chuùa Ki-toâ vaäy. Nhôø söùc maïnh voâ hình cuûa ngheä thuaät, caùc ca ñoaøn deã daøng bay leân vuøng aùnh saùng raïng ngôøi cuûa chaân lyù, tìm gaëp Thieân Chuùa laø Ñaáng thanh taåy vaø thaùnh hoùa...

Nhaèm muïc ñích naøy, nhöõng taøi lieäu chuùng toâi vöøa tröng daãn coå voõ caùc ca ñoaøn haùt trong caùc nhaø thôø, nhaø nguyeän - töø caùc ca ñoaøn trong caùc ñaïi giaùo ñöôøng, caùc nhaø thôø chính toøa, caùc ñan vieän noåi tieáng cho tôùi caùc hoäi haùt trong caùc nhaø nguyeän, nhaø thôø nhoû - say söa taäp luyeän vaø chuyeân caàn trau doài ngheä thuaät.

Quaû vaäy, neáu coäng ñoaøn neân haùt ñang khi cöû haønh caùc leã nghi thì ca ñoaøn cuõng neân naém giöõ vai troø chuû choát trong phaàn ñaøn haùt xöôùng ca, vì chæ coù ca ñoaøn môùi coù theå haùt cho ñaït nhöõng baøi haùt khaù long troïng nhö ca nhaäp leã, daâng leã, hieäp leã vaø caùc caâu thaùnh vònh ñaùp ca... Haõy tìm caùch höôùng daãn coäng ñoaøn... maø giuùp coäng ñoaøn haùt cho linh ñoäng, giaùo duïc caûm quan cuûa hoï vaø thuùc ñaåy hoï tích cöïc tham gia." (Xem Taøi lieäu Thaùnh Nhaïc, BTN Gp TpHCM söu taàm vaø phieân dòch, 1994 tr. 94-96)

Nhö vaäy, ñoøi hoûi haùt cho hay, cho coù ngheä thuaät cuûa Giaùo hoäi vaãn luoân luoân laø moät thaùch thöùc ñoái vôùi caùc ca ñoaøn cuûa chuùng ta. Phaûi, ngöôøi ngheøo cuõng... haùt... vaø caøng ngaøy caøng phaûi haùt hay hôn !