CAÙC BAØI HAÙT TRONG NHAØ THÔØ

Thöôøng caùc baøi haùt trong nhaø thôø phaûi ñuùng giaùo lyù vaø hôïp vôùi phuïng vuï. Vì vaäy caùc baøi ñoù caàn phaûi ñöôïc kieåm duyeät. Maø duø ñaõ kieåm duyeät, ñoâi khi cuõng khoâng traùnh ñöôïc sai soùt, nhö baøi "Treân con ñöôøng veà queâ" tröôùc ñaây chaúng haïn. Trong baøi ñoù, theo caûm höùng vaø trí töôûng töôïng, taùc giaû ñaõ vieát laø : "... vaéng boùng Meï, con bieát caäy vaøo ai, bieát nöông nhôø ai ?" Theá coøn Chuùa thì sao ? Vaéng boùng Meï thì coøn coù Chuùa nöõa chöù ! Maõi sau naøy môùi coù ngöôøi nhaän ra vaø ñöa yù kieán. Töø ñoù caâu treân ñöôïc ñoåi ra laø  : "... maø coù boùng Meï, con vöõng theâm loøng tin, tieán leân baèng yeân."

Nhö vaäy ñuû hieåu caàn phaûi raát thaän troïng khi laøm baøi haùt vaø choïn baøi ñeå haùt trong nhaø thôø, cuõng nhö ñeå yù ñeán cung caùch haùt. Nhöõng ñieàu naøy xem ra chöa ñöôïc nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm trong vieäc ca haùt ôû nhaø thôø ñeå yù ñeán laø bao nhieâu. Vì vaäy taïi haàu heát caùc nhaø thôø Vieät Nam hieän nay ôû trong nöôùc cuõng nhö ngoaøi nöôùc, hình nhö ngöôøi ta chæ tìm haùt nhöõng baøi môùi laï, oàn aøo, vui nhoän nhö caùc baøi haùt treân ñaøi vaø ôû caùc tuï ñieåm ca nhaïc vôùi keøn troáng inh oûi, kieåu ñieäu uoán eùo heát söùc traàn tuïc. Ít ai cho ñoù laø vaán ñeà, keå caû caùc muïc töû. Vì vaäy thöôøng hay xaûy ra laø chæ caàn ñoâng ngöôøi haùt trong ca ñoaøn vaø haùt cho to, haùt nhöõng baøi maø chæ mình ca ñoaøn haùt ñöôïc thoâi, coøn coäng ñoaøn ngoài nghe nhö nhöõng thính giaû caâm laëng vaø ngöôøi ngoaøi cuoäc. Thöôøng caùc leã caøng lôùn bao nhieâu, thì phaàn tham döï cuûa coäng ñoaøn laïi caøng ít baáy nhieâu, vieän leõ raèng ñoù laø leã troïng, laâu laâu môùi coù moät laàn neân phaûi laøm khaùc ñi cho ca ñoaøn coù dòp thi thoá khaû naêng vaø chöùng toû taøi ngheä. Cuõng vì vaäy maø toâi raát laáy laøm tieác laø ngaøy 1.1.1998 vöøa qua taïi Nhaø Kín Saøi Goøn (nay laø Ñan Vieän Caùt Minh) ñaõ coù moät buoåi leã raát ñoâng ngöôøi tham döï maø coâng vieäc haùt xöôùng coù raát nhieàu ñieàu phaûi noùi. Phaûi noùi vì caùc baøi haùt ñaët khoâng ñuùng choã vaø khoâng ñuùng vôùi caùc phaàn ñoaïn trong phuïng vuï thaùnh leã. Thí duï baøi ca nhaäp leã hoâm ñoù laø leã Ñöùc Meï Chuùa Trôøi trong muøa Giaùng Sinh maø khoâng thaáy coù maáy yù töôûng phuø hôïp vôùi muøa leã vaø ngaøy leã bao nhieâu. Roài tieáp ñeán laø baøi ñaùp ca. Ñaùp ca laø lôøi cuûa coäng ñoaøn tham döï thaùnh leã ñaùp laïi lôøi Chuùa noùi vôùi mình trong baøi ñoïc 1. Nhaèm traùnh caûnh "oâng noùi gaø baø noùi vòt", Hoäi thaùnh ñaõ choïn saün caùc lôøi thaùnh vònh phuø hôïp cho ta duøng ñeå ñaùp laïi. Vì vaäy sau baøi ñoïc laø thaùnh vònh. Phaûi haùt thaùnh vònh nhö ghi trong saùch leã. Neáu khoâng tìm ñöôïc thaùnh vònh ñuùng y nhö theá thì phaûi haùt thaùnh vònh, hay nhöõng baøi haùt coù noäi dung töông töï, chöù khoâng phaûi baøi haùt naøo mình thích hoaëc cho laø hay. Cuõng khoâng phaûi leã Ñöùc Meï hay vò thaùnh naøo ñöôïc kính hoâm ñoù laø mang baøi haùt veà Ñöùc Meï hoaëc vò thaùnh ñoù ra haùt vaøo choã naøy.

Hoâm leã ngaøy 1.1 vöøa qua, ca ñoaøn haùt leã hoâm ñoù mang baøi Ave Maria, thô cuûa Haøn Maëc Töû vaø nhaïc cuûa Haûi Linh ra haùt. Khi nghe caâu "Maria linh hoàn con ôùn laïnh", toâi thaáy laïnh xöông soáng luoân, vì ñoù khoâng phaûi laø moät baøi thaùnh ca maø chæ laø moät baøi ca coù nhöõng tình caûm toân giaùo,  ñaønh raèng ñoù laø moät baøi thô thuoäc loaïi kieät taùc vaø moät baøi tröôøng ca xuaát saéc. Baøi naøy laø moät taùc phaåm ngheä thuaät xeùt veà maët thi ca vaø aâm nhaïc, nhöng veà phuïng  vuï ñeå ñöôïc haùt vaøo vò trí ñaùp ca thì thaät khoâng phaûi chuùt naøo. Taïi sao khoâng haùt baøi naøy vaøo luùc tröôùc leã, khi giaùo daân ngoài chaät ních trong nhaø thôø caû töø nöûa giôø tröôùc khi cöû haønh thaùnh leã. Choã cuûa nhöõng baøi haùt nhö theá laø ôû caùc buoåi hoäi dieãn ngheä thuaät beân ngoaøi khung caûnh phuïng vuï. Naêm 1987, ba ca ñoaøn Mai Khoâi, Taâm Ca, Toáng Vieát Böôøng ñaõ haùt baøi naøy taïi nhaø thôø Ñöùc Baø vaøo moät buoåi chieàu thaùng Naêm, tröôùc giôø cöû haønh thaùnh leã trong khuoân khoå haùt kính Ñöùc Meï trong naêm Thaùnh Maãu. Tieän ñaây xin noùi theâm laø khoâng phaûi baát cöù baøi haùt naøo coù chöõ Chuùa, chöõ Meï laø mang vaøo nhaø thôø haùt ñöôïc caû. Nhaø thôø laø nôi haùt nhöõng baøi haùt ñöôïc choïn loïc veà ngheä thuaät saùng taùc vaø noäi dung lôøi ca. Nhöõng baøi haùt cung gioïng ñôøi neân haùt ôû choã khaùc vaø lôøi ca ngheøo naøn, khuoân saùo, mô moäng cuõng khoâng ñöôïc haùt trong nhaø thôø. Vì ñaây laø nôi thôø phöôïng, haùt phaûi cho xöùng vôùi vieäc thôø phöôïng, nghóa laø hay, ñeïp caû trong noäi dung laãn hình thöùc. Nhö theá laø chuùng ta toû ra troïng kính Chuùa, cuõng nhö khi troïng ngöôøi naøo, nhaát laø khi ngöôøi ñoù laø ngöôøi hieåu bieát, ta khoâng theå laøm baát cöù vieäc gì vaø baát cöù caùch naøo, maø phaûi caån thaän choïn löïa vaø söûa soaïn tröôùc nhöõng ñieàu ta  noùi, nhöõng vieäc ta laøm. Phöông chi ñoái vôùi Chuùa laø nguoàn maïch moïi söï cao quyù vaø moïi ngheä thuaät toát ñeïp.

Baøi Tung Hoâ Tin Möøng laø ñeå haùt. Neáu khoâng haùt thì coù theå boû qua. (QCTQSLR soá 39). Moät leã troïng nhö leã Ñöùc Meï Chuùa Trôøi ñeå keát thuùc naêm toaøn xaù maø ca ñoaøn laïi ñoïc chöù khoâng haùt, trong khi ñaõ coù ngöôøi laøm saün baøi cho ñeå haùt ! Baøi haùt luùc daâng leã baây giôø khoâng buoäc, coù theå haùt maø cuõng coù theå khoâng (QCTQSLR soá 50). Baøi daâng leã hoâm nay ca ñoaøn haùt laø moät baøi keát hôïp vôùi Chuùa Gieâ-su. Baøi naøy neáu haùt vaøo röôùc leã thì raát thích  hôïp. Trôù treâu thay, ca ñoaøn laïi haùt ôû ñaây, coøn luùc röôùc leã laïi haùt hai baøi : moät baøi taï ôn Ñöùc  Meï vaø moät baøi kính thaùnh Teâ-reâ-xa Haøi Ñoàng Gieâ-su, laøm nhö vaäy chaúng khaùc gì môøi khaùch tôùi nhaø roài ñeå khaùch ñoù, ta ñi noùi chuyeän vôùi ngöôøi khaùc. Thöû  hoûi ngöôøi khaùch ñoù caûm thaáy gì vaø nghó theá naøo veà chuùng ta ?

Qua buoåi leã noùi treân, toâi coù caûm giaùc laø ca tröôûng khoâng nghó gì ñeán caùc baøi haùt xem coù hôïp vôùi muøa vaø leã hoâm ñoù, coù phuø hôïp vôùi vò trí caùc phaàn ñoaïn trong thaùnh leã hay khoâng vaø nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm khoâng xem hay khoâng ñöôïc bieát gì veà caùc baøi haùt trong leã hoâm ñoù.

Vì vaäy raát öôùc mong caùc ca tröôûng vaø nhöõng vò coù traùch nhieäm trong vieäc ca haùt ôû nhaø thôø chòu khoù ñoái chieáu caùc baøi haùt vôùi thaùnh leã vaø caùc phaàn ñoaïn thaùnh leã ngaøy hoâm ñoù ñeå choïn baøi cho  xöùng hôïp theo tieâu chuaån ngheä thuaät vaø phuïng vuï. Thöôøng caùc ca tröôûng vaø ca vieân khoâng bieát hoaëc khoâng ñeå yù, neân xin caùc vò cöû haønh thaùnh leã ngaøy hoâm ñoù nhaéc baûo vaø kieåm soaùt lôøi ca cuûa caùc baøi haùt. Coù theå caùc vò khoâng thaïo noát nhaïc, nhöng vò naøo cuõng thöøa khaû naêng ñeå xeùt xem lôøi ca coù phuø hôïp vôùi giaùo lyù vaø phuïng vuï hay khoâng.

Coù nhö theá, caùc nhaø thôø cuûa chuùng ta môùi khoâng phaûi laø nôi baùt nhaùo, ai muoán haùt gì thì haùt, muoán ñaøn ñòch theá naøo cuõng ñöôïc, maø laø nôi giaùo duïc vaø nuoâi döôõng ñöùc tin thay vì laø moät thöù nhaø haùt reû tieàn.