BAÛN SAÉC DAÂN TOÄC

Trong chuyeán ñi veà mieàn queâ thaät xa, toâi coù dòp naán naù vôùi maáy chuù muïc ñoàng, ñoàng thôøi ñeå ngaém caûnh trôøi maây soâng nöôùc. Nhöõng phong caûnh mieàn queâ vôùi nhöõng luõy tre, con ñoø, beán nöôùc, doøng soâng, caùnh ñoàng… gôïi nhôù bao kyû nieäm aáu thô ñoái vôùi queâ höông toâi. Choán xa xoâi cuûa vuøng queâ naøy ñaõ trôû thaønh "ñaát meï" vôùi ngöôøi khaùch choán tha phöông caàu thöïc ñi tìm thuù vui eâm ñeàm, yeân aû. Nôi ñaây, toâi laïi nhaän ra veû ñeïp hoàn nhieân haøi hoøa giöõa thieân nhieân vaø con ngöôøi. Ñaëc bieät neùt ñôn sô cuûa maáy "chuù muïc ñoàng" vöøa ngoä nghónh vöøa deã thöông.

Thì ra khoâng phaûi chæ coù rieâng mình ñi "thöôûng ngoaïn" vuøng queâ. Maáy chaøng ngoaïi quoác coøn ung dung ngoài treân xe xích loâ, tay caàm maùy chuïp hình raûo quanh nhöõng caùnh ñoàng, bôø ñeâ cuõng khoâng phaûi laø thieáu.

Moät vò khaùch du lòch khaù sang troïng (ngöôøi Myõ), coù leõ laø phoùng vieân, kyù giaû hoaëc nhaø nghieân cöùu... bò haáp daãn bôûi  tieáng saùo ñoàng queâ vi vu vaø nhöõng gioïng haùt ngheâu ngao cuûa maáy "chuù muïc ñoàng"  vôùi nhöõng baøi daân ca ba mieàn haùt theo kieåu lieân  khuùc, ñang thaû hoàn thô theo gioù maây trong chieàu cho bôùt veû quaïnh hiu, teû nhaït... Moät keû ñaïi dieän cho theá giôùi vaên minh  trí thöùc Taây phöông vaø nhöõng keû ñaïi dieän cho giôùi queâ ngheøo daân daõ thuoäc neàn vaên minh Ñoâng phöông ñaõ gaëp nhau. Khoâng bieát hoï coù hieåu nhau baèng hai ngoân ngöõ cuûa hai theá giôùi xa vôøi khoâng ? Chaéc laø khoâng roài. Nhöng thöù aâm nhaïc ñoàng queâ ñaõ thaám vaøo loøng vò du khaùch roài.

Böôùc ñaàu cuûa cuoäc gaëp gôõ tieáp xuùc laø nhö  theá. Toâi cuõng chæ quan saùt vaø suy ñoaùn phaàn  naøo, vì chöa phaûi laø luùc mình trao ñoåi, hoûi han. Quaû vaäy, vò du khaùch khoâng môû ñaàu cuoäc gaëp gôõ baèng lôøi trao ñoåi xaõ giao hay caâu chuyeän nhöng baèng moät cöû chæ muoán "hoäi nhaäp vaên hoùa" : möôïn moät chieác noùn laù, xin ngoài treân löng chuù traâu ñen, caàm moät caây saùo truùc ! Nhö moät maøn kòch ñöôïc chuaån bò xong, vò aáy nhôø toâi chuïp hình cho mình treân moät khuùc ñeâ thaät thô moäng. Sau maøn aáy laø moät traøng tieáng Myõ, toâi nghe caâu ñöôïc caâu chaêng. Ñaïi theå laø vò aáy muoán môøi maáy "chuù muïc ñoàng" taáu laïi nhöõng baøi daân ca moät caùch chaäm raõi ñeå baét chöôùc. Toâi coá yù giuùp vò aáy laëp laïi nhieàu laàn, nhöng laï thay vò aáy chæ haùt ñuùng vaø nhôù nhaát nhöõng tieáng ñeäm nhö : "raèng a í a, ô i ô, tang tình tang, raèng oái a..." Moät ñieàu heát söùc ngaïc nhieân ! Ñang khi ñoù ngöôøi cuûa mình thì laïi khoù khaên vaø chöa haùt chuaån xaùc nhöõng tieáng ñeäm xem ra khoâng maáy taàm thöôøng aáy. Coù leõ do quaù coi thöôøng hoaëc bò cho laø loãi thôøi chaêng ? "Thôøi ñaïi naøy coøn thích daân ca ?" Ñang khi ñoù nhaïc Taây, nhaïc Myõ du nhaäp  traøn lan. Nhöng ngöôïc laïi ngöôøi Myõ laïi thích daân ca Vieät Nam ñeán theá !

Chuùng toâi vaø hoï lan man khaù laâu treân quaõng caùnh ñoàng queâ thanh vaéng, nhöng cuõng chæ quanh quaån beân 5 noát nhaïc queâ höông toâi. Toâi coù caûm giaùc vò du khaùch muoán ôû laïi trong loøng queâ höông Vieät Nam baèng nhöõng baøi daân  ca haùt kieåu nöûa Vieät nöûa Myõ ! Vieát tôùi ñaây toâi nhôù ñeán moät caâu noùi raát hay cuûa moät nhaø vaên baûo raèng : ngöôøi ta chæ coù theå ñuoåi ngöôøi khaùc ra khoûi queâ höông cuûa hoï nhöng khoâng theå ñuoåi queâ höông ra khoûi loøng hoï ñöôïc.

Thôøi nay, daân ta ñang ñaùnh maát ñi nhöõng di saûn vaên hoùa cuûa cha oâng mình. Vaø nhöõng tinh hoa quí giaù cuûa neàn vaên hoùa daân toäc ñoâi khi laïi ñöôïc tìm thaáy nôi ngöôøi cuûa xöù khaùc, daân toäc khaùc xa  laï. Coù nghóa laø daân ta ñaõ ñeå cho ngöôøi ngoaøi "aên caép", hay ñaõ cho ñi moät caùch quaù deã daõi vaø reû ruùng. Ñoâi khi nöõa nhöõng giaù trò aáy laïi ñöôïc trao cho nhöõng treû thô ngaây ngoâ baûo toàn, gìn giöõ ! Thaät laø ñieàu ngöôïc ñôøi vaø trôù treâu thay. Hoaëc coù nhöõng thaùi ñoä laøm ngô tröôùc nhöõng di tích, nhöõng giaù trò laâu ñôøi cuûa oâng cha ñeå laïi.

Lieân tuïc trong nhöõng soá baùo HLMC tröôùc, coù baøi vieát cuûa cha Xuaân Thaûo – ngöôøi khaù am hieåu veà daân ca, ñaõ phaân tích nhöõng baøi daân ca moät caùch khaù tæ mæ veà nhaïc ngöõ daân toäc, caùch dieãn aâm, yù nghóa nhöõng tieáng ñeäm, tieáng ñaåy ñöa, tieáng loùt... Quaû thöïc ñaây laø ñieàu ñaùng hoïc hoûi. Bôûi neáu khoâng quan taâm, khoâng hieåu ñuùng yù nghóa cuûa neùt nhaïc daân toäc thì neàn aâm nhaïc Vieät Nam raát deã bò mai moät vaø sôï raèng moät ngaøy naøo ñoù bò maát luoân nhöõng tinh tuùy baûn saéc aâm nhaïc daân toäc. Ngöôøi ta thöôøng ñaùnh giaù neàn aâm nhaïc cuûa moät quoác gia qua neàn aâm nhaïc daân toäc (cuï theå laø nhöõng baøi daân ca).

Hôn nöõa, Giaùo hoäi vaãn cho pheùp vaø khuyeán khích ñöa neàn aâm nhaïc naøy vaøo phuïng vuï nhaèm toân vinh Thieân Chuùa baèng chính  nhaïc ngöõ queâ höông - deã ñaùnh ñoäng loøng ngöôøi hôn.

ÔÛ ngoaøi ñôøi cuõng khoâng thieáu nhöõng teân tuoåi trong laøng aâm  nhaïc ñang say meâ nghieân cöùu vaø phaùt huy neàn aâm nhaïc naøy khoâng ngoaøi nhöõng muïc ñích treân.

Thieát nghó du nhaäp neàn vaên hoùa môùi laï coøn deã hôn nhieàu so vôùi vieäc baûo toàn neàn vaên hoùa khoûi bò laây nhieãm, vaån ñuïc. Nhöng neân nhôù raèng : "Ta veà ta taém ao ta ; duø trong duø ñuïc ao nhaø vaãn hôn".

Ngaøy nay, ñaùm cöôùi ôû nhöõng vuøng queâ, ngöôøi ta coù xu höôùng haùt nhöõng baøi ngoaïi quoác. Coøn ñeå haùt moät baøi daân ca ra troø thì raát hieám. Raát tieác, haùt baøi ngoaïi quoác maø chaúng hieåu gì, nhö "vòt nghe saám" vaäy ! Ngöôïc laïi coù nhöõng ngöôøi ngoaïi quoác qua Vieät Nam  haùt daân ca Vieät Nam ngang ngöûa vôùi  ca só chuyeân daân ca cuûa ta, ñoâi khi coøn hôn theá nöõa !

Khôi leân nhöõng thöïc teá aáy ñeå öôùc mong nhö  moät chuùt höông coû ñoàng noäi trong laøng sen, laøng luùa beân vuõng laày cuûa neàn aâm nhaïc daân toäc Vieät Nam. Beân caïnh aáy caàn phaûi goät röûa ñeå giöõ laïi nhöõng höông saéc tinh tuùy cuûa daân toäc cho xöùng ñaùng vôùi nhöõng di saûn quyù  baùu cuûa nhaân loaïi maø baát cöù ai, baát cöù daân toäc naøo cuõng caàn phaûi coù.