Moät trong nhöõng vaán ñeà hay gaây oàn aøo nhaát vaø ñoâi khi taïo khoâng khí keùm thuaän hoøa trong gia ñình toâi nhieàu nhaát laø chuyeän xaây nhaø thôø. Chaúng laø meï toâi vaøo nhieàu hoäi heø laém. Khaùch ñeán thaêm baø phaàn lôùn laø caùc baø caùc oâng trong cuøng ñoaøn theå vaø caâu chuyeän cuûa quyù vò thöôøng laø nghe raát roâm raû, laønh thaùnh ; song boá toâi thì tröôùc sau laïi vaãn phang ngang moät caâu laø chæ ñöôïc caùi maàu meø kieåu nhaân ñöùc baø chuùa meøo, coå ñeo traøng haït, tay kheøo caù khoâ chöù toâng ñoà toâng ñieác gì maáy oâng baø röôøm raø naøy, chaúng boõ cho ngöôøi ngoaøi hoï coù côù khích baùc maø thoâi. Tröôùc hoaøn caûnh naøy, anh chò em chuùng toâi luùc ñaàu vui veû ñöùng nhìn ñeå thaáy boá hôi quaù vaø meï cuõng  coù phaàn maàu meø thaät. Nhöng roài laâu daàn, chuùng toâi ñöùng chung cuøng laäp tröôøng vôùi boá luùc naøo khoâng hay nöõa.

Gia ñình toâi thuoäc thaønh phaàn ñaïo goác, maø laïi coøn laø goác coå thuï nöõa kìa. Nhaát laø beân phía meï toâi thì oâi thoâi, coù leõ cuõng ñeán gaàn moät phaàn ba soá hoï haøng thaân toäc laø tu só. Meï toâi raát haõnh dieän veà ñieàu naøy. Trong moïi caâu chuyeän giao teá, baø thöôøng khoâng queân ñem vaøo chi tieát laø doøng baø khoâng gia ñình naøo laø khoâng coù ít nhaát moät ngöôøi daâng mình vaøo Nhaø Chuùa. Vaø ñoái vôùi trí hieåu bieát cuûa toâi luùc nhoû thì Nhaø Chuùa töùc laø caùc nhaø tu nhö nhöõng nhaø doøng coù caùc sô vaø nhaø xöù coù caùc cha. Moãi khi ñöôïc meï daãn ñi thaêm caùc baø coâ, baø chò laøm sô hay caùc oâng caäu, oâng baùc, oâng anh laøm cha, toâi ñeàu coù chung moät caûm giaùc e deø, sôï seät pha theâm chuùt quan troïng khi böôùc qua ngöôõng cöûa caùc nôi choán tu trì aáy vaø maét thì cöù laám la laám leùt ngoù xem trong Nhaø Chuùa coù caùi gì khaùc vôùi nhaø mình ; ñoàng thôøi cuõng coù yù tìm xem Chuùa ôû phoøng naøo trong nhöõng khu nhaø ñoù. Sau nhieàu laàn ñeán Nhaø Chuùa chæ ñeå gaëp ngöôøi nhaø mình thoâi, toâi chaùn khoâng theo meï ñi nöõa ; nhaát laø khi toâi ñem nhöõng ñieàu mình thaéc maéc ra hoûi thì bò meï toâi chöûi laø ngu, roài baø giaûi thích moät hôi daøi maø toâi chaúng hieåu gì caû. Sau naøy khi lôùn khoân vaø tröôûng thaønh theâm vôùi soá voán hieåu bieát vaø kinh nghieäm hoïc hoûi ñöôïc nhôø caùc lôùp giaùo lyù, caùc sinh hoaït trong ñoaøn theå Coâng giaùo Tieán haønh, toâi coù ñöôïc yù nieäm roõ raøng veà hai chöõ Nhaø Chuùa, bieát aùp duïng hai chöõ naøy trong thöïc taïi sieâu nhieân cuûa noù thì toâi laïi thaáy hai chöõ naøy ñöôïc ngöôøi ta duøng nhieàu theo caùch nghó naøo ñoù ñeå goïi caùc ngoâi thaùnh ñöôøng, goïi noân na deã hieåu laø nhaø thôø. Toâi nghó hai chöõ nhaø thôø thaät ra ñaõ ñaït quaù ñuùng nghóa caàn dieãn ñaït veà nhöõng choán toân nghieâm ñöôïc xaây döïng neân laøm  nôi cöû haønh caùc nghi thöùc teá leã trong vieäc phuïng thôø Thieân Chuùa. Nhöng neáu laïi quaù deã daõi vaø quaù hoà ñoà ñeå hieåu theo nghóa chung chung raèng nhaø thôø laø nôi ñeå thôø phöôïng Thieân Chuùa nhö meï toâi ñaõ töøng daïy chuùng toâi luùc nhoû vaø vaãn ñang cuøng caùc oâng caùc baø ngoan ñaïo khaùc nöõa ñi rao giaûng nhö vaäy thì e raèng ñaõ phaûn laïi caên baûn tín lyù Coâng giaùo hôi nhieàu. Huoáng chi coøn khôi khôi goïi ñoù laø Nhaø Chuùa nöõa thì thaät chaúng khaùc gì chuïp muõ Chuùa laø moät oâng ñaïi ñòa chuû, vì ñaõ coâng khai tuyeân boá tröôùc ba toøa quan lôùn xöa kia laø nöôùc toâi khoâng thuoäc veà theá gian naøy, maø coøn tham lam quaù ñoãi khi ñeå maëc nhöõng ngöôøi tin mình trieät ñeå taêng gia xaây nhaø cho mình thaät nhieàu, thaät  lôùn lao ñoà soä, thaät loäng laãy nguy nga ; baát keå ñaùm giaùo daân ñoù thuoäc moät nöôùc ñaõ, ñang vaø coøn ñöôïc xeáp haïng cao treân danh saùch nhöõng nöôùc ngheøo nhaát, maø ñaùng leõ ra chính laø moät nôi raát lyù töôûng cho nhöõng moân ñeä ñöôïc Ngöôøi sai ñi vôùi lôøi daën doø chí tình  "Anh em ñöøng mang gì khi ñi ñöôøng, khoâng gaäy, khoâng  bò, khoâng baùnh, khoâng tieàn baïc ; moãi ngöôøi  ñöøng coù hai  aùo" (Lc 9,3).

Nhôù laïi ngaøy tröôùc khi coøn laø ñoaøn vieân cuûa moät phong traøo Coâng giaùo Tieán haønh chuyeân bieät, toâi ñaõ nhaäp taâm ñöôïc moät caâu tuû laø nhìn moïi söï xaûy ñeán trong cuoäc soáng chung quanh mình baèng caëp maét cuûa Ñöùc Ki-toâ, nghóa laø nhìn qua Tin Möøng. Nhôø vaäy, chuùng toâi coù nhieàu dòp cuøng nhau hoïc hoûi Lôøi Chuùa, ñeán ñoä gaàn thuoäc loøng töøng caâu, töøng ñoaïn ñeå thaáy suoát boán baûn Phuùc aâm chaúng coù choã naøo Chuùa baûo daân phaûi taän taâm taän löïc tích luõy cho ñaày kho laãm ñeå xaây nhaø thôø cho Chuùa ôû, duøng beâ toâng coát saét ñeå cuûng coá Nöôùc Trôøi caû ; traùi laïi chæ thaáy Chuùa öa chuoäng neáp soáng khoù ngheøo, cöù ñoäng ñeán tieàn baïc laø chæ thaáy Ngöôøi chaën laïi ñöøng theá naøy, ñöøng theá noï. Ngöôøi laïi coøn keát toäi tieàn cuûa vaät chaát laøm hö luoáng noäi taâm vaø chính caùi phaàn noäi taâm xaùc tín aáy môùi laø choán Ngöôøi haèng mong coù nhieàu ñeå ñeán ngöï, vì nhöõng keû thôø phöôïng ñích thöïc seõ thôø phöôïng Cha trong Thaàn Khí vaø söï thaät vì Cha chæ muoán gaëp thaáy nhöõng keû thôø phöôïng Ngöôøi nhö theá. Thieân Chuùa laø Thaàn Khí neân nhöõng keû thôø phöôïng Ngöôøi cuõng phaûi thôø phöôïng trong Thaàn Khí vaø söï thaät (Ga 4,23-24). Theá nhöng nhöõng ngoâi nhaø thöïc söï nhö Chuùa daïy ñoù coù maáy ai quyeát taâm xaây ?

Boá meï toâi coù moät ñieàu kyø cuïc laø haàu heát caùc chuyeän laøm aên, sinh soáng vaø hoïc haønh ñeàu eâm ñeàm, thuaän thaûo, song cöù ñuïng ñeán chuyeän ñaïo nghóa thì y nhö raèng coù söï baát ñoàng yù kieán. Khoâng bieát coù phaûi laø taïi quaù töï  tin vaø töï haøo raèng mình coù nhieàu anh em baø con coù chöùc thaùnh hay khoâng, song xem ra meï toâi hay ñem maàu ñaïo ra noùi vôùi moïi ngöôøi vaø cuõng thích tranh caõi vôùi boá toâi veà lyù luaän trong ñaïo nöõa. Coù ñieàu meï toâi chôù heà coù khi naøo caàm ñeán quyeån Kinh thaùnh neân baø cuõng chaúng bao giôø ñem tröng daãn caùc ñieàu trong Kinh thaùnh ra ñeå giaûi thích yù kieán cuûa mình maø chæ ca moät ñieäp khuùc baát bieán laø cha baûo vaäy, cha giaûng vaäy ; ñeán ñoä boá toâi phaûi böïc mình keát luaän laø meï toâi theo ñaïo cha chöù khoâng phaûi theo ñaïo Chuùa. Tuy nhieân, khoâng phaûi cha naøo noùi baø cuõng nghe ñaâu. Chaúng haïn caùc oâng cha anh, cha chaùu trong hoï khoâng cö xöû ñuùng nhö maãu möïc cuûa moät soá vò maø baø vaãn phuïc toøng, laïi cuõng khoâng ñoàng yù vôùi loái suy nghó naøo ñoù cuûa baø thì lieàn bò baø than moät caâu thaät ai oaùn raèng cha vôùi cuï thôøi nay chaúng ra laøm sao caû. AÁy theá nhöng neáu boá toâi coù lôøi naøo phaøn naøn veà ñoâi ba ñieàu khoâng phaûi cuûa maáy oâng cha baø con trong caùch thöïc haønh thieân chöùc linh muïc thì meï toâi suyùt soa laø boá toâi ñaõ laøm chuyeän maïo phaïm, maéc toäi ñaày ñaàu, vì nhö theá laø noùi ñoäng ñeán Chuùa, daùm choáng laïi yù kieán cuûa cha laø choáng laïi Chuùa. Maø hình nhö cuõng coù moät soá vò ñoâi khi vaãn muoán vaø im laëng ñeå cho giaùo daân hieåu goäp laïi nhö vaäy. Toâi khoâng bieát meï toâi ñaõ ñoïc ñöôïc vaø caên cöù vaøo tín ñieàu naøo, giôùi raên naøo ñeå coù ñöôïc caùi ñieàu coät buoäc gôû laï naøy roài cöù theá ñi tuyeân aùn cho ngöôøi naøy ngöôøi noï trong khi khoâng bieát raèng chính mình ñaõ phaïm thöôïng caàm buùt söûa theâm vaøo ñieàu raên thöù nhaát cuûa Ñöùc Chuùa Trôøi roài.

Meï toâi laø moät thaønh vieân raát thuûy chung trong soá nhöõng ngöôøi haêng say vôùi coâng taùc ñi quyeân tieàn hoaëc goùp baát cöù coâng söùc naøo cho vieäc laøm nhaø thôø. Toâi thöôøng nghe nhöõng ngöôøi moä ñaïo naøy töï  phong cho nhau laø nhöõng ngöôøi thôï nhieät tình xaây nhaø cho Chuùa vaø neáu cha  ñöôïc thöôûng phaàn coâng nghieäp theá naøo thì con cuõng coù phaän laøm  keû ñoàng coâng xaây caát Nhaø Chuùa. Moãi khi ñi döï leã khaùnh thaønh nhaø thôø veà laø meï toâi traàm troà, khen nöùc khen nôû oâng cha xöù ñoù gioûi ngoaïi giao, kheùo xoay chaïy neân môùi xaây ñöôïc ngoâi nhaø thôø vôùi sôû phí haøng ngaøn caây vaøng ; khen giaùo daân boån ñaïo xöù ñoù soát saéng loøng ñaïo qua vieäc ñoùng goùp vaøo Nhaø Chuùa nhö vaäy. Nghe caùi kieåu khen taëng naøy, toâi chaïnh loøng nghó ñeán ngöôøi anh mình ñang phuï traùch moät giaùo xöù taïi vuøng queâ xa xoâi vaø laø noãi phieàn muoän khoâng nguoâi cuûa meï toâi. Cöù moãi laàn ñi thaêm  anh laø baø laïi thôû haét ra khi nhìn ngoâi nhaø thôø lôïp toân, vaùch goã, neàn xi maêng vaø nhaø xöù chæ khaùc nhaø daân thöôøng ôû ñieåm ngaên naép, saïch seõ goïn gaøng hôn thoâi. Giaùo daân ôû ñaây ñeàu ngheøo nhö nhau, nhöng qua caùch noùi chuyeän, toâi thaáy hoï kính troïng vaø quyù meán anh toâi chaân thaønh trong tình huynh ñeä chöù khoâng xum xoe, taâng boác kieåu maàu meø ; neå vì chöù khoâng raùi sôï. Chuùng toâi töï ñi chôï vaø vaøo beáp naáu nhöõng böõa côm ñuùng nghóa thanh ñaïm, nhöng anh em toâi laïi raát vui khi laâu laâu ñöôïc ngoài laïi vôùi nhau taïi chính caùnh ñoàng luùa chín cuûa anh maø taâm hoàn thaät bình an, nheï nhaøng nhö trang giaáy traéng. Chæ rieâng meï toâi laø tróu naëng nhieàu baát an vì chöa thuyeát  phuïc ñöôïc anh toâi chòu xin beà treân chaáp thuaän cho laøm hoà sô ñi thaêm ngöôøi nhaø ôû nöôùc ngoaøi ít thaùng ñeå vöøa ñöôïc ñi chôi, vöøa vaän ñoäng baø con môù tieàn veà xaây nhaø thôø, nhaø xöù. Laàn naøo anh toâi cuõng thoaùi thaùc laø anh ñöôïc sai ñeán ñaây ñeå laøm linh muïc beân caïnh cuoäc ñôøi nhöõng ngöôøi daân ngheøo khoå naøy haàu chia seû vôùi hoï moät nieàm tin, moät loøng meán, chöù khoâng phaûi ñeå coá gaéng moïi caùch xaây cho ñöôïc ngoâi nhaø thôø ñeïp, khang trang giöõa nhöõng maùi tranh vaùch ñaát naøy. Anh toâi coøn treû neân nhöõng ñieàu ñaõ haáp thuï ñöôïc coøn noùng boûng trong taâm tö neân laïi trôû thaønh ngöôøi con cöùng ñaàu cuûa meï. Boá toâi goïi nhöõng laàn ñi thaêm nhö vaäy cuûa meï toâi laø ñi caùm doã. Toâi laïi coù dòp nghieâm duyeät laïi ñieàu ñaõ hoïc khi xöa laø phaûi ñem ñaïo vaøo ñôøi chöù ñöøng ñem ñôøi vaøo ñaïo.

Thöïc ra noùi nhieàu veà meï toâi quaù cuõng coù nhieàu oan khuaát vì baø ñaâu coù moät mình nguïy taïo ra loái suy nghó vaø haønh xöû nhö vaäy. Baø cuõng chæ laø moät con chieân trong raøn ñeå muïc töû chaên daét vaø laøm theo nhöõng gì ngöôøi khaùc laøm, noùi nhöõng ñieàu ngöôøi khaùc noùi maø khoâng coù ñöôïc cô hoäi soi roïi  laïi nhöõng ñieàu tín nghi. Traùch nhieäm xaây Nhaø Chuùa cuøng baûn chaát sieâu nhieân cuûa ñaïo ñaõ bò tuïc hoùa laø vì theá. Toâi bieát chuyeän coù moät baø vieát thö  ra nöôùc ngoaøi baûo con chaùu gôûi veà cho moät ngaøn ñoâ-la ñeå daâng cuùng vaøo quyõ xaây nhaø thôø, vôùi nguyeân vaên caâu noùi laø ñeå meï mua laáy phaàn linh hoàn. Coù nhieàu ngöôøi laïi thích ñeám caùc con soá caùc nhaø thôø môùi xaây nhö caùch theá öôùc löôïng möùc ñoä môû mang cuûa ñaïo. Vì ñaâu phaàn taâm linh tín höõu laïi eøo uoät quaù ñaùng nhö vaäy ! Tuy nhieân cuõng khoâng phaûi laø ít ngöôøi than phieàn, ai oaùn vì bò loâi cuoán vaøo cuoäc chaïy ñua voâ chöøng naøy. Baûn thaân toâi coù moät laàn ñöôïc moät vò chaùnh sôû nhôø chuyeån caùi phong bì nheï teânh ñeán moät vò chaùnh sôû khaùc cuøng vôùi moät lôøi than raèng trung bình moãi tuaàn xöù ngaøi nhaän ñöôïc khoâng döôùi naêm caùi thieäp môøi, töø ñaët vieân ñaù ñaàu tieân ñeán khaùnh thaønh ñôït moät, ñôït hai…  cho neân giaùo daân ñaõ kieät löïc. Thì ra ngaøi cuõng bieát laåm baåm veà anh em vaø chaéc chaén ngaøi cuõng bò ca caåm nhö vaäy thoâi ; song caùi voøng luaån quaån vaãn cöù quay cuoàng neân ngaøi hoa maét. Laïi coù moät vò khaùc môùi ra tröôøng, ñöôïc sai ngay veà khu taân laäp nôi khæ ho coø gaùy, mang caùi teân voâ nghóa vôùi caû tieáng Vieät laãn tieáng Vieät Haùn. Daân chuùng tuï veà ñaây goàm ñuû caû Kinh, Thöôïng vaø caùc toân giaùo khaùc nhau nhöng cuøng chung moät caûnh ngheøo. Tuy vaäy hoï coù tình töông trôï neân cuøng nhau cuoác ñaát laøm ñöôøng, cuøng nhau hôïp löïc ñoán caây, phaùt coû ñeå ñoå ñöôïc caùi neàn ñaát döïng neân khu nhaø thôø maùi toân, khoâng vaùch. Vò naøy coøn thuoäc ñuû caùc saùch ñaõ hoïc nhöng khoâng bieát saùch khoâng ngoan cuûa theá gian, chaúng bieát ñöôøng tieán thuû neân chæ bieát chaïy veà queâ mình vaø chaïy ñeán khu vöïc cuûa caùc baäc cha, anh ñeå mong kieám tieàn mua theâm toân vaø gaïch veà döïng vaùch nhaø thôø cho ñaùm daân ngheøo kia traùnh ñöôïc möa gioù luùc caàu nguyeän. Ngöôøi ta traû lôøi raèng cha sôû ñaõ caám khoâng cho ñoùng goùp ra ngoaøi vì coøn phaûi ñeå lo caùc vieäc khaùc trong xöù nöõa. Heøn chi boá toâi ñaõ coù laàn nöûa ñuøa nöûa thöïc noùi raèng coi chöøng xaây nhaø thôø quaù lôùn nhö choán cung ñình giöõa caûnh ñôøi cô haøn seõ laøm Chuùa ngôø laø dinh cuûa Phi-la-toâ hay thaày caû An-na trong ñeâm bò xeùt xöû neân vaùc thaùnh giaù chaïy cho leï. Ngöôøi naøo nhaän mình laø Ki-toâ höõu laïi chaúng thuoäc caâu haùt ruoät ñaâu coù tình yeâu thöông, ôû ñaáy coù Ñöùc Chuùa Trôøi. "Taïi sao caùc ngöôi keâu vôùi Ta : laïy Chuùa, laïy Chuùa... maø ñieàu Ta noùi caùc ngöôi laïi khoâng laøm ? " (Lc 6.46).

Moãi khi nghe ñoïc ñoaïn Tin Möøng thuaät laïi vieäc Ñöùc Ki-toâ deïp khu chôï trôøi trong ñeàn thôø, toâi raát  thích möôøng töôïng ra hình aûnh Chuùa vôùi tay caàm roi quaát tuùi buïi vaøo ñaùm con buoân vaø mieäng thì  khoâng ngöøng naëng lôøi quaùt maéng ñaùm ngöôøi coù maët taïi choã, khoâng chöøa moät ai vaø roài toâi khoâng bieát phaûi töï ví vôùi thaønh phaàn naøo trong ñoù ñeå coøn doïn saün phaàn hoàn cho rieâng mình.