Thaùnh Ca Phuïng Vuï

Thaáy gì qua nhöõng baøi daân ca ? (tieáp theo)

11. Ngöôøi ôi, ngöôøi ôû ñöøng veà

11.1 Lôøi ca :

Ngöôøi ôi, ngöôøi ôû ñöøng veà ...

Ngöôøi veà em vaãn khoùc thaàm

Ñoâi beân vaït aùo öôùt ñaàm nhö möa ...

Ngöôøi veà em vaãn troâng theo

Troâng nöôùc, nöôùc chaûy, troâng beøo, beøo troâi ...

Ngöôøi veà em daën taùi hoài

Yeâu em xin chôù ñöøng ngoài vôùi ai ...

Ñaây laø moät baøi haùt khaù hay, ñöôïc haùt nhieàu tröôùc khi ngöôøi ta töø giaõ nhau.

Ñaây laø moät baøi daân ca caûi bieân (xem "Tìm hieåu aâm nhaïc daân toäc" taäp 1 cuûa Toâ Ngoïc Thanh vaø Hoàng Thao, NXB Vaên Hoùa, Haø Noäi, trang 135-136) : Nhaïc só Xuaân Töù ñaõ döïa treân baøi daân ca Quan hoï "Chuoâng vaøng gaùc cöûa tam quan" ñeå söûa chöõa laïi cho hoaøn chænh hôn.

Theo chuùng toâi nghó, baøi "Ngöôøi ôi, ngöôøi ôû ñöøng veà" cuõng chòu aûnh höôûng cuûa baøi daân ca quan hoï "Nguyeät gaùc maùi ñình".

Baøi ca ñöôïc caûi bieân töø thaùng 9 naêm 1968, ñeán nay ñaõ gaàn troøn 40 tuoåi. Ñeán nay, ai cuõng coi noù laø moät baøi daân ca. Ngay nhö nhöõng baäc laõo thaønh trong laøng Quan hoï, nhö cuï Saùu Huyeàn, cuõng ñaõ nhìn nhaän : "Baøi Ngöôøi ôû ñöøng veà" haùt treân ñaøi tuy khoâng gioáng in nhö caùch haùt cuûa Quan hoï chuùng toâi, nhöng nghe ra noù vaãn laø Quan hoï, maø toâi nghe haùt nhö theá laïi thaáy öa kia". (SÑD trang 136)

Trong caùc baøi treân, ñeàu coù nhöõng yeáu toá coá ñònh (haèng toá) ñöôïc theâm vaøo ñeå bieán caûi lôøi thô nhö sau :

- (coù maáy) : "Ngöôøi veà em vaãn (i) (coù ... maáy) khoùc (i) thaàm

- (maø naøy cuõng coù a) : "Ñoâi (i-a) beân (laø beân song nhö) vaït aùo

(maø naøy cuõng coù a) öôùt ñaàm, öôùt ñaàm (ö) nhö möa.

Treân ñaây laø nhöõng caùch bieán caûi lôøi thô khaù ñaëc bieät cuûa daân ca Quan hoï, laø theâm vaøo nhöõng chöõ phuï nghóa, mang yù nghóa raát chung, ôû vaøo nhöõng vò trí coá ñònh cuûa caâu thô. Khi caàn ñaët theâm lôøi môùi cho phuø hôïp vôùi hoaøn caûnh "giaõ baïn" thôøi nay, chuùng ta neân löu taâm ñeán cô caáu ñoù môùi mong giöõ ñöôïc neùt ñeïp nguyeân thuûy cuûa laøn ñieäu daân ca.

11.2 AÂm nhaïc :

a) Thang aâm vaø heä thoáng : Baøi naøy vieát ôû vò trí Fa, chuû yeáu ôû heä thoáng Xang (ht1)

FA - xon - La - ÑOÂ - reâ - (FA) ;

Coù pha troän heä thoáng Xeâ (ht3) ôû oâ nhòp 6-9 :

XON - la - Ñoâ - REÂ - fa - (XON)

b) Hieän töôïng "möôïn cung": ôû oâ nhòp 7, chuùng ta thaáy coù daáu laï (Xib) khoâng thuoäc vò trí FA. Chuùng ta coù theå nghó ñaây coù hieän töôïng chuyeån vò : töø vò trí Fa xuoáng vò trí Xib vôùi pycnon môùi Xib-ñoâ-reâ. Nhöng thaät ra, daáu Xib ñaây chæ xuaát hieän thoaùng qua, khoâng ñöôïc ñeà cao, neân nhaïc só Haûi Linh goïi ñaây chæ laø hieän töôïng "möôïn cung" cuûa vò trí laân caän. Cung Xib thuoäc vò trí Xib (Xib -ñoâ-reâ-fa-xon-xib) xuaát hieän ôû ñaây taïo theâm cung baäc, theâm phong phuù, theâm söï thay ñoåi cho giai ñieäu, maø khoâng cho caûm giaùc chuyeån vò thöïc thuï. Hieän töôïng "möôïn cung" nhö vaäy cuõng thöôøng gaëp ôû moät soá baøi daân ca khaùc, nhö baøi Lyù con saùo (Daân ca mieàn Trung) daáu laï Xib ôû oâ nhòp 3 vaø 4.

Khi "möôïn cung" Xib thì cuõng phaûi traùnh duøng cung "la" ñi lieàn vôùi noù, keûo taïo ra baùn cung khoâng caàn thieát.

Nhö vaäy, coù nhöõng daáu laï taïo ra hieän töôïng chuyeån vò, coù daáu laï taïo ra hieän töôïng "möôïn cung". Laàn tôùi chuùng ta seõ xem xeùt nhöõng daáu laï "hoa myõ", taïo theâm duyeân daùng cho giai ñieäu maø vaãn baûo toaøn ñöôïc neùt nhaïc nguõ aâm thuaàn nhaát.

c) Caáu truùc : 1 ñoaïn coù thay ñoåi aAA'Aa'

Caâu a (oâ nhòp 1-5a) duøng ñeå môû ñaàu

Ñoaïn A goàm caùc caâu b (oâ nhòp 5b-11)

c (oâ nhòp 12-15a)

d+a (oâ nhòp 15b-a) nhaéc nhôù veá ñaàu cuûa caâu a

Ñoaïn A'goàm caùc caâu b' (oâ nhòp 21b-27)

c' (oâ nhòp 28-31a)

d+a (oâ nhòp 31b-37a)

Caâu a' (38-40) laáy veá 2 cuûa caâu a ñeå laøm coda nhoû.

(coøn tieáp)

Xuaân Thaûo