12. Beøo daït maây troâi

12.1 Lôøi ca : 

Ñaây laø moät baøi daân ca tröõ tình, nhöng cho ñeán nay vaãn chöa roõ caâu thô nguyeân thuûy nhö theá naøo. Nhöng vaãn thaáy raûi raùc nhöõng hình aûnh neân thô quen thuoäc nhö "beøo daït maây troâi", "chim sa caù vôøn" (caâu 1) ; "moät maûnh traêng treo", "traêng ngaû ngang ñaàu", "söông rôi traêng taøn" ... Cuõng coù theå lôøi ca treân ñaây khoâng thuoäc moät theå thô naøo quen thuoäc nhö luïc baùt, hoaëc song thaát luïc baùt ... maø chæ laø nhöõng hình aûnh noái tieáp nhau raát "töï do" ?

12.2 AÂm nhaïc :

Ñieàu caàn löu yù hôn trong baøi daân ca naøy laø phaàn aâm nhaïc. Tính chaát tröõ tình cuûa "troâng, ñôïi, chôø" ñaõ ñöôïc aâm nhaïc chaép caùnh baèng chaát lieäu nguõ aâm raát ñoäc ñaùo :

a) Thang aâm vaø heä thoáng :

Vieát ôû thang nguõ aâm, vò trí Fa (Ngöôøi ta thöôøng kyù aâm ôû vò trí Reâ, nhöng chuùng toâi kyù aâm ôû ñaây trong vò trí Fa cho deã so saùnh vôùi caùc baøi tröôùc) :

FA - xon - la - ñoâ - reâ - (fa)

Heä thoáng chuû yeáu laø heä thoáng Xang (ht1) :

FA - xon - LA - ÑOÂ - reâ - (FA)

Thoâng thöôøng heä thoáng Xang cho ta caûm giaùc vui töôi, nhöng ôû ñaây baøi daân ca söû duïng nhieàu cung "la" (töùc cung "coáng")

b) Daáu laï hoa myõ : Daáu Xib laø daáu laï ñoái vôùi thang nguõ aâm ôû vò trí Fa (oâ nhòp 2 vaø 8). Daáu laï naøy taïo ra vôùi daáu "la" moät baùn cung, ñaây laø ñieàu ít gaëp trong nguõ aâm thoâng thöôøng. ÔÛ ñaây khoâng coù hieän töôïng chuyeån vò, cuõng khoâng phaûi laø hieän töôïng "möôïn cung" nhö chuùng ta ñaõ thaáy trong caùc baøi tröôùc. ÔÛ ñaây daáu laï ñoùng vai troø daáu hoa myõ, noái keát hoaëc toâ ñieåm cho caùc baäc chính cuûa giai ñieäu nguõ aâm (caùc daáu hoa myõ thöôøng gaëp laø daáu baéc caàu vaø daáu theâu thuøa). Nhôø moät soá daáu laï hoa myõ kieåu naøy, maø giai ñieäu nguõ aâm trôû neân uyeån chuyeån, möôït maø hôn, maø vaãn khoâng ñaùnh maát baûn saéc nguõ aâm cuûa mình.

ÔÛ ñaây, chuùng ta coù theå toùm keát veà 3 hieän töôïng khi coù daáu laï xuaát hieän trong thang nguõ aâm thoâng thöôøng (eùchelle pentatonique regulieøre) :

1.  daáu laï hoa myõ : daáu laï taïo hieän töôïng toâ ñieåm caùc cung nguõ aâm baèng nhöõng daáu hoa myõ, chuû yeáu laø daáu baéc caàu vaø daáu theâu thuøa ;

2. daáu laï möôïng cung : daáu laï laø daáu cô baûn cuûa 1 thang aâm keá caän, thöôøng ôû döôùi moät côõ so vôùi vò trí cuûa thang aâm khôûi ñaàu (xem baøi Ngöôøi ôû ñöøng veà, Lyù con saùo mieàn Trung ...)

3. daáu laï chuyeån vò : daáu laï xuaát hieän, ñöôïc ñeà cao, taïo pycnon cuûa vò trí thang aâm môùi [xem baøi lyù caây ña, lyù qua ñeøo, lyù ngöïa oâ (Nam)]

Vôùi caùc hieän töôïng naøy, nhieàu khi giai ñieäu nguõ aâm xuaát hieän nhö moät giai ñieäu thaát aâm, ai khoâng nhìn tinh thì cöù töôûng laø thaát aâm, nhöng khi haùt leân thì nhaän ra ñöôïc nguõ aâm ngay. Ai khoâng bieát, cöù hoøa aâm nguyeân xi nhö ôû thaát aâm, thì deã laøm cho giai ñieäu bôùt ñi veû ñeïp nguyeân thuûy cuûa noù.