TRAO ÑOÅI TÌM HIEÅU PHUÏNG VUÏ - MUÏC VUÏ

BÍ TÍCH VAØ GIAÙO HOÄI

Bí tích vaø Giaùo hoäi coù lieân heä vôùi nhau.

Neáu nhìn vaøo ñôøi soáng cuûa Giaùo hoäi vaø ñi töø nhöõng nhaän xeùt cuï theå, qua nhöõng kinh nghieäm soáng, chuùng ta cuõng thaáy raèng Bí tích gaén lieàn vôùi Giaùo hoäi, laø chính moät phaàn cuûa ñôøi soáng Giaùo hoäi.

Quaû vaäy, ñöùng veà phía nhöõng ngöôøi ôû beân ngoaøi thì Giaùo hoäi xuaát hieän döôùi maét hoï nhö moät cô caáu toå chöùc leã nghi phuïng vuï. Nhieàu linh muïc baây giôø cuõng töï coi mình vaø ñöôïc coi tröôùc heát nhö nhöõng ngöôøi ban phaùt bí tích. Thaùnh Thomas vaø truyeàn thoáng coâng giaùo töø ngaøi trôû ñi haàu heát ñeàu ñònh nghóa chöùc linh muïc laø quyeàn cöû haønh Leã taï tieán.

Nhöng, cuõng coù moät soá moãi ngaøy moät ñoâng caùc linh muïc döïa vaøo lôøi thaùnh Phao-loâ : "Ñöùc Ki-toâ ñaõ khoâng sai toâi ñi laøm pheùp röûa toäi maø sai truyeàn baù Phuùc aâm" (1Cr 1,17) ñeå ñaët troïng taâm vaøo vieäc truyeàn giaùo hôn laø phuïng vuï, khi nhaän thaáy caùc hoaït ñoäng thoâng thöôøng cuûa Giaùo hoäi trong ñòa haït bí tích phuïng vuï khoâng gaây ñöôïc aûnh höôûng thieát thöïc bao nhieâu nôi ngöôøi ta. Vì theá, phaûi noùi raèng moái baän taâm truyeàn giaùo vaø söï chuù yù moãi ngaøy moät gia taêng veà nhöõng vaán ñeà cuï theå, traàn theá cuûa con ngöôøi coäng theâm vôùi phong traøo traàn tuïc hoùa vaø giaûi toûa quan nieäm thieâng thaùnh trong Giaùo hoäi nhöõng naêm gaàn ñaây ñaõ goùp phaàn laøm cho ngöôøi ta keùm moä meán vaø giaûm thieåu vai troø cuûa bí tích vaø phuïng vuï trong ñôøi soáng cuûa Giaùo hoäi.

Sôû dó nhö vaäy vì thöïc ra phuïng vuï vaø bí tích khoâng phaûi laø taát caû ñôøi soáng cuûa Giaùo hoäi, nghóa laø Giaùo hoäi khoâng nguyeân chæ laøm caùc vieäc thôø phöôïng vaø cöû haønh caùc bí tích. Vaû laïi cuõng ñöøng queân raèng phuïng vuï ñoøi phaûi coù moät Giaùo hoäi ñöôïc thaønh laäp tröôùc ñaõ. Phaûi xaây döïng Giaùo hoäi, ñöa nhöõng ngöôøi chöa tin, chöa bieát Chuùa ñeán vôùi Giaùo hoäi baèng nhöõng hoaït ñoäng truyeàn giaùo, hoaït ñoäng toâng ñoà giaûng daïy tröôùc, roài môùi ñeán caùc hoaït ñoäng phuïng vuï vaø bí tích sau. Thieát töôûng thaät laø moät ñieàu sai laàm, neáu nghó raèng chæ mình phuïng vuï cuõng coù theå ñaûm nhaän ñöôïc vai troø xaây döïng naøy vaø chæ caàn ñöa ngöôøi ta tôùi döï leã vaø ñeán toøa xöng toäi ñuû laø laøm cho hoï thay ñoåi caùch aên neát ôû.

Hieán cheá phuïng vuï noùi raát roõ : "Phuïng vuï khoâng laøm heát moïi coâng vieäc cuûa Giaùo hoäi, vì tröôùc khi ngöôøi ta coù theå cöû haønh phuïng vuï thì hoï caàn phaûi ñöôïc keâu goïi ñeå tin vaø thay ñoåi cuoäc ñôøi. Nhöng laøm sao hoï coù theå keâu caàu Chuùa, neáu hoï khoâng tin nôi Ngöôøi ? Laøm sao hoï coù theå tin, neáu khoâng ñöôïc nghe noùi : Laøm sao ñöôïc nghe noùi, neáu khoâng coù ngöôøi giaûng ?" (Rm 10,14-15). Vì theá, Giaùo hoäi loan baùo cho nhöõng ngöôøi khoâng tin ôn cöùu ñoä ñeå hoï bieát coù moät Thieân Chuùa thaät vaø Ñaáng Ngöôøi ñaõ sai laø Ñöùc Gieâ-su Ki-toâ (Ga 17,3) vaø aên naên saùm hoái maø thay ñoåi ñôøi soáng. (Cv 2,38)

Ngoaøi ra, ñôøi soáng phuïng vuï vaø bí tích laïi coøn ñöôïc tieáp noái baèng moät ñôøi soáng caàu nguyeän rieâng tö cuûa moãi ngöôøi trong Giaùo hoäi moät caùch töï do, thong thaû. Taát caû nhöõng vieäc ñaïo ñöùc naøy nhö nguyeän ngaém, laàn haït, vieáng Mình Thaùnh Chuùa, ñi ñaøng Thaùnh giaù... laø moät phaàn sinh hoaït caàn thieát trong ñôøi soáng cuûa Giaùo hoäi nhöng khoâng phaûi laø phuïng vuï (x. Vatican II Hieán cheá Phuïng vuï soá 12)

Cuoái cuøng vì Giaùo hoäi ôû trong traàn gian vaø ñöôïc sai ñeán vôùi traàn gian, neân ngoaøi sinh hoaït bí tích thuaàn tuùy, Giaùo hoäi coøn coù nhieäm vuï hieán thaùnh traàn gian. Vaø ñoù môùi laø nhieäm vuï chính yeáu cuûa neàn thôø phöôïng môùi.

Giaùo hoäi hoaøn thaønh nhieäm vuï naøy, moät phaàn do hoaït ñoäng caù nhaân cuûa töøng tín höõu, moät phaàn do hoaït ñoäng coäng ñoàng cuûa Toaøn Nhieäm Theå, baèng vieäc thaùnh hoùa nhöõng sinh hoaït trong ñôøi soáng thoâng thöôøng haèng ngaøy, ñeán vieäc Ki-toâ hoùa nhöõng cô caáu toå chöùc xaõ hoäi traàn tuïc. Xin löu yù laø Ki-toâ hoùa chöù khoâng phaûi thay theá, vì ñoù khoâng phaûi laø nhieäm vuï cuûa Giaùo hoäi vaø Ki-toâ hoùa ôû ñaây coù nghóa laø thoåi vaøo ñoù caùi hoàn soáng theo tö töôûng vaø giaùo lyù cuûa ñaïo, laøm naåy sinh vaø phaùt trieån ngay giöõa loøng theá giôùi tình yeâu thöông baùc aùi laø chính baûn tính cuûa Thieân Chuùa.

Noùi toùm laïi, chuùng ta khoâng theå thu heïp ñôøi soáng cuûa Giaùo hoäi vaøo nguyeân phuïng vuï vaø caùc bí tích maø thoâi vaø phaûi traùnh khuynh höôùng bieán taát caû thaønh phuïng vuï vì e raèng nhö theá laø laøm meùo moù boä maët cuûa Giaùo hoäi.

Nhöng, neáu quaû thaät caùc bí tích khoâng phaûi laø taát caû ñôøi soáng cuûa Giaùo hoäi thì chuùng cuõng laø phaàn troïng yeáu vaø troåi vöôït nhaát cuûa ñôøi soáng naøy.

Coù theå noùi phuïng vuï laø ñôøi soáng cuûa Giaùo hoäi hieåu theo nghóa laø Giaùo hoäi ñaõ ñöôïc thaønh laäp ñeå qui tuï nhieàu ngöôøi thaønh moät ñoaøn theå roäng lôùn duy nhaát, coù neùt ñaëc thuø rieâng, chöù khoâng theo nghóa moät Giaùo hoäi ñang treân ñöôøng hình thaønh, moät Giaùo hoäi taûn laïc phaân taùn, moät Giaùo hoäi xa laï vôùi chính mình.

Veà ñieåm naøy, Hieán cheá Phuïng vuï cuõng vieát, sau khi ñaõ minh chöùng phuïng vuï khoâng phaûi laø taát caû ñôøi soáng cuûa Giaùo hoäi raèng : "Phuïng vuï laø ñænh cao maø hoaït ñoäng cuûa Giaùo hoäi höôùng tôùi vaø ñoàng thôøi laø nguoàn suoái töø ñoù phaùt ra taát caû söùc maïnh cuûa Giaùo hoäi. Vì nhöõng coâng lao vaát vaû trong vieäc toâng ñoà ñeàu nhaèm laøm cho moïi ngöôøi khi trôû thaønh con caùi Chuùa trong Giaùo hoäi, tham döï leã teá hy sinh vaø aên tieäc cuûa Chuùa."

Chính phuïng vuï thuùc ñaåy nhöõng tín höõu ñaõ ñöôïc thaám nhuaàn vaø am hieåu caùc maàu nhieäm vöôït qua, ñoàng taâm nhaát trí yeâu meán nhau, laïi caàu nguyeän cho hoï thöïc haønh trong ñôøi soáng ñieàu hoï ñaõ laõnh nhaän ñöôïc do Ñöùc tin.

Quaû vaäy, khoâng neân queân raèng hoaït ñoäng truyeàn giaùo cuûa Giaùo hoäi, vieäc rao giaûng Tin Möøng cho ngöôøi ngoaïi giaùo hay voâ thaàn chuû yù laø nhaèm laøm cho hoï tin vaø ñoùn nhaän caùc bí tích cuûa ñöùc tin maø gia nhaäp coäng ñoàng Giaùo hoäi vaø tham döï ñôøi soáng rieâng cuûa Giaùo hoäi. Moät hoaït ñoäng truyeàn giaùo maïnh meõ ñeán ñaâu maø neáu khoâng chuù yù ñeán vieäc laøm cho ñôøi soáng phuïng vuï ñoù song ñoâi vôùi nhau thì chaéc chaén seõ doàn nhöõng ngöôøi taân toøng vaøo moät tình traïng baáp beânh veà ñöôøng thieâng lieâng, vaø lieàu mình lam tieâu tan heát nhöõng gì ñaõ ñaït ñöôïc tröôùc kia nôi hoï.

Ngöôïc laïi, ñôøi soáng caàu nguyeän rieâng vaø caùc thöù loøng suøng kính seõ bò leäch laïc, meùo moù, xieâu veïo moät caùch thaûm haïi, neáu khoâng baét nguoàn töø Phuïng vuï vaø khoâng ñöôïc Phuïng vuï cuûa Giaùo hoäi höôùng daãn. Nhaát laø, vì ñôøi soáng Ki-toâ höõu coát yeáu laø hieäp thoâng trong tình baùc aùi, neân khoâng moät hoaït ñoäng caù nhaân naøo coù theå goïi ñöôïc laø Ki-toâ giaùo, neáu töø ñaàu ñeán cuoái hoaït ñoäng ñoù khoâng ñöôïc toå chöùc saép xeáp moät caùch tích cöïc cho aên nhòp vôùi coäng ñoaøn laø Giaùo hoäi. Hôn nöõa, vieäc thaùnh hieán traàn gian baèng moät ñöùc aùi hoaït ñoäng seõ coù nguy cô bieán thaønh moät môù nhöõng caûm tình laân tuaát baâng quô chæ döøng laïi ôû ñòa haït caùc cô caáu hay moät thöù chuû thuyeát luaân lyù vuïn vaët luaån quaån trong caùi thoâng thöôøng haøng ngaøy, neáu noù khoâng thieát thöïc aên saâu moïc reã nôi Chuùa, nhôø söï gaëp gôõ tieáp xuùc saâu xa vôùi Ngöôøi qua caùc bí tích.

2. Caùc bí tích xaây döïng Giaùo hoäi

Treân ñaây laø nhöng nhaän xeùt coù tính ngoaïi dieän veà moái daây lieân laïc hoã töông giöõa Bí tích vaø Giaùo hoäi. Baây giôø neáu muoán nhìn saâu hôn theo quan ñieåm thaàn hoïc thì phaûi noùi raèng chính nhôø bí tích maø Giaùo hoäi ñöôïc xaây döïng.

Tröôùc heát chính nhôø pheùp Röûa toäi maø ta thaønh phaàn töû cuûa Giaùo hoäi. Chính nhôø pheùp Röûa toäi maø Thaùnh Theå maàu nhieäm ñöôïc taêng trieån.

Nhôø pheùp Röûa toäi, Giaùo hoäi ñoùng vai troø ngöôøi meï sinh theâm con caùi toân thôø Chuùa. Vì vaäy, caùc Giaùo phuï vaø caùc neàn phuïng vuï xöa khoâng ngöøng so saùnh gieáng röûa toäi vôùi loøng meï sinh con caùi thieâng lieâng. Nhöng vai troø naøy khoâng vì theá maø laøm cho Giaùo hoäi phaân bieät mình vôùi caùc con caùi. Caùc loái so saùnh chæ laø töông ñoái vaø khoâng hoaøn toaøn vì Giaùo hoäi laø Daân Chuùa goàm taát caû nhöõng ngöôøi ñaõ chòu pheùp Röûa toäi.

Pheùp Röûa toäi laø phöông theá caàn thieát ñeå vaøo Giaùo hoäi, nhö Chuùa noùi : "Neáu khoâng sinh laïi bôûi nöôùc vaø Thaùnh Thaàn thì khoâng ai ñöôïc vaøo Nöôùc Thieân Chuùa". (Ga 3,5)

Tieáp ñeán laø nhôø pheùp truyeàn chöùc maø Giaùo hoäi coù toå chöùc phaåm traät, toân ti ñaúng caáp, coù ngöôøi noái tieáp coâng vieäc cuûa caùc Toâng ñoà xöa kia vaø do ñaáy baûo toaøn ñöôïc neáp soáng lieân tuïc trong Giaùo hoäi taïo thaønh truyeàn thoáng vaø baûo ñaûm sinh löïc cho caùc theá heä, töø ñôøi noï ñeán ñôøi kia.

Cuoái cuøng nhôø pheùp Thaùnh Theå maø Giaùo hoäi ñöôïc thaønh laäp nhö theá vaø ñaït ñöôïc baûn tính ñích thaät cuûa mình. Chính vì moãi ngöôøi ñöôïc keát hieäp vôùi Mình vaø Maùu Thaùnh Chuùa maø moïi ngöôøi ñöôïc keát hôïp vôùi nhau thaønh moät nhieäm theå duy nhaát. Ôn toái haäu vaø lyù höõu cuûa Pheùp Thaùnh Theå laø loøng meán Chuùa yeâu ngöôøi lieân heä maät thieát vôùi nhau do Chuùa Ki-toâ laø Ñaàu thoâng ban cho toaøn thaân, chaûy traøn lan töø ngöôøi naøy sang ngöôøi kia vaø gaén chaët caùc boä phaän trong cô theå vôùi nhau. Giaùo hoäi chæ thöïc söï, ñaày ñuû vaø hoaøn toaøn laø mình trong Pheùp Thaùnh Theå. Caùc "thaùnh" thoâng hieäp vôùi nhau laø nhôø cuøng nhau thoâng hieäp nhöõng cuûa thaùnh.

3. Caùc bí tích laø nhöõng bí tích thuoäc Ñöùc tin cuûa Giaùo hoäi

Khoâng theå quan nieäm Giaùo hoäi maø khoâng coù bí tích khoâng nhöõng vì bí tích laø trung taâm vaø ñænh cao cuûa ñôøi soáng Giaùo hoäi maø coøn vì Giaùo hoäi ñöôïc xaây döïng nhôø caùc bí tích. Nhöng ngöôïc laïi, khoâng theå hieåu ñöôïc bí tích maø khoâng coù Giaùo hoäi, nhaát laø vì bí tích laø bí tích bieåu loä ñöùc tin cuûa Giaùo hoäi.

Kieåu noùi "Bí tích bieåu loä ñöùc tin" chæ pheùp röûa toäi vaø toaøn theå caùc bí tích laø moät kieåu noùi ñaõ coù töø laâu ñôøi nôi caùc Giaùo phuï vaø ñaëc bieät nôi thaùnh Augustin, ñöôïc thaùnh Thomas laëp laïi vaø maëc cho moät noäi dung raát phong phuù.

Caùc bí tích vaø tröôùc heát pheùp Röûa toäi laø nhöõng bí tích thuoäc ñöùc tin theo nghóa laø chuùng sinh ôn nôi ngöôøi laõnh nhaän nghóa laø ban cho ñôøi soáng sieâu nhieân vaø nhöõng ñieàu kieän caàn thieát ñeå soáng ñôøi soáng ñoù vaø ñöùng ñaàu laø ñöùc tin, neàn taûng vaø goác reã cuûa cô cheá ñôøi soáng thieâng lieâng. Vaäy, ñöùc tin ôû ñaây phaûi hieåu laø ñöùc tin chuû quan cuûa caù nhaân.

Nhöng cuõng coù nhöõng töông quan khaùc giöõa bí tích vaø Ñöùc tin maø chuùng ta chæ hieåu ñöôïc khi vöôït qua bình dieän caù nhaân.

Theo nghóa caên baûn nhaát, kieåu noùi "Bí tích cuûa ñöùc tin" laø nhöõng lôøi tuyeân ngoân lôøi höùa, baûo ñaûm, cam keát. Hieåu theo nghóa naøy, thì kieåu noùi treân khoâng coøn phaûi laø nhöõng xu höôùng noäi taïi cuûa ngöôøi laõnh nhaän bí tích nöõa, maø laø caáu truùc cuûa chính bí tích, nghóa laø nghi thöùc.

Lôøi tuyeân ngoân naøy thaät roõ raøng moät caùch ñaëc bieät trong nghi thöùc röûa toäi, vaø giöõ moät ñòa vò quan troïng trong caùc neàn phuïng vuï vaø döôøng nhö ngay töø ñaàu ñaõ ñöôïc coi nhö coâng thöùc bí tích roài.

Ñoã Xuaân Queá