Noùi chung tình hình Thaùnh nhaïc trong caùc giaùo phaän treân caû nöôùc coù nhöõng ñieåm khaû quan ñaùng khích leä, nhöng cuõng coù nhieàu ñieåm caàn ñaët laïi cho ñuùng vôùi chuû tröông cuûa Hoäi Thaùnh qua caùc Huaán thò, caùc Hieán cheá ñaõ ban haønh.

1. Soá löôïng caùc baøi thaùnh ca thaät doài daøo, ña daïng, daønh cho ca ñoaøn cuõng nhö coäng ñoaøn. Tính chung soá löôïng THAÙNH CA VIEÄT NAM ôû caû nöôùc töø xöa ñeán nay coù chöøng 100.000 baøi haùt lôùn nhoû. Coù taùc giaû ñaõ saùng taùc gaàn 2.000 baøi haùt, soá taùc giaû coù töø 500 ñeán 1.000 baøi haùt cuõng khaù nhieàu.
2. Vieäc haùt coäng ñoàng trong thaùnh leã nhö Coâng ñoàng Vaticano II ñoøi hoûi ñaõ ñöôïc löu yù, coå voõ vaø thöïc hieän ôû nhieàu xöù ñaïo. Nhôø vaäy, tín höõu tham gia tích cöïc vaøo thaùnh leã, khoâng chæ "xem" vaø "nghe" leã.
3. Ñaùp ca sau baøi ñoïc 1, thay vì haùt moät baøi theá, nhieàu khi chaúng aên nhaäp gì vôùi yù töôûng cuûa caùc baøi ñoïc, phaàn lôùn caùc nhaø thôø ñaõ haùt hoaëc ñoïc ñuùng vôùi Thaùnh vònh ñöôïc chæ ñònh. Ñieàu naøy caàn thieát ñeå tín höõu ñöôïc tieáp xuùc vôùi Lôøi Chuùa qua Thaùnh vònh laø lôøi caàu nguyeän ñeïp ñeõ vaø phong phuù nhaát cuûa Hoäi Thaùnh. Nhieàu nhaø thôø ñaõ vieát treân baûng caâu ñaùp cho toaøn theå coäng ñoaøn haùt, coøn ca ñoaøn hay ca xöôùng vieân ngaâm hay ñoïc nguyeân vaên Thaùnh vònh.
4. Vieäc choïn löïa baøi haùt : caùch chung caùc nôi ñaõ yù thöùc choïn nhöõng lôøi haùt mang noäi dung Lôøi Chuùa : lôøi ca trích töø Thaùnh Kinh hay ít laø caûm höùng töø nhöõng ñoaïn Kinh Thaùnh hay Thaùnh vònh, hoaëc caùc kinh Phuïng vuï. Veà phía caùc nhaø saùng taùc, ñaïi ña soá caùc baøi haùt môùi ñeàu mang noäi dung Lôøi Chuùa.
5. Gaàn ñaây ñaõ thaáy xuaát hieän nhöõng baøi ca ñi saùt Phuïng vuï : ñoù laø nhöõng baøi ca nhaäp leã, hieäp leã ñöôïc soaïn theo saùt yù töôûng nhöõng baøi ca Hoäi Thaùnh choïn cho moãi Thaùnh leã Chuùa nhaät vaø Ñaïi leã. Ñaây laø moät böôùc tieán môùi caàn coå voõ.
6. Moät soá nôi ñaõ hoài phuïc nhöõng baøi nhaïc daïo coå ñieån cuûa Giaùo Hoäi ôû nhöõng choã thích hôïp trong Phuïng vuï. Ñaây laø moät vieäc laøm raát toát, ñi ñuùng vôùi truyeàn thoáng Giaùo Hoäi xöa nay vaãn duøng Thaùnh nhaïc qua ñaïi phong caàm ñeå giuùp tín höõu naâng taâm hoàn leân cuøng Chuùa.
7. Moät vaøi nôi caùc linh muïc ñaõ giuùp cho tín höõu haùt Kinh Saùng, Kinh Chieàu vaø Kinh Toái theo Phuïng vuï caùc Giôø Kinh. Ñaây laø moät coá gaéng raát lôùn thöïc hieän theo Coâng ñoàng Vaticano II qua Hieán cheá veà Phuïng vuï soá 100 :"Phaûi lo cho giaùo höõu ñoïc vaø haùt caùc Giôø kinh Phuïng vuï". Khoù khaên nhaát trong vaán ñeà naøy laø laøm sao coù ñöôïc baûn vaên cho tín höõu ñoïc !
8. ÔÛ moät soá nôi, caùc linh muïc ñaõ quan taâm höôùng daãn caùc ca vieân vaø tín höõu veà phuïng vuï vaø Thaùnh nhaïc nhö Hieán cheá veà Phuïng vuï soá 115 ñoøi hoûi : "Phaûi huaán luyeän cho caùc nhaïc só, caùc ca vieân vaø caû thieáu nhi cho hoï coù caên baûn veà phuïng vuï".
9. Ngaøy nay giaùo daân, maø ñaïi ña soá laø giôùi treû ñaõ ñaûm nhieäm phaàn thaùnh ca, thaùnh nhaïc trong thaùnh ñöôøng. Linh muïc chæ caàn huaán luyeän hoï veà maët Phuïng vuï vaø höôùng daãn hoï ñi ñuùng chuû tröông cuûa Giaùo Hoäi veà Thaùnh nhaïc laø töï hoï coù theå laøm toát khaâu naøy. Tröôùc ñaây ôû haàu heát caùc nhaø thôø, caùc tu só nam nöõ hay coù khi chính linh muïc phaûi phuï traùch ca ñoaøn vaø ñaùnh ñaøn trong caùc buoåi leã.
10. Hieän nay taïi Giaùo phaän Thaønh phoá Hoà Chí Minh vaø moät soá giaùo phaän khaùc, ñaõ coù anh em linh muïc, tu só vaø giaùo daân nhieät tình chaêm soùc cho neàn thaùnh ca thaùnh nhaïc.

1.Tình traïng laïm phaùt Thaùnh ca

Lôïi duïng thôøi cô caùc giaùo phaän khoâng theå thi haønh nghieâm tuùc vieäc kieåm duyeät, nhieàu taùc giaû ñaõ phoå bieán nhieàu baøi ca khoâng phuø hôïp vôùi nhöõng tieâu chuaån cuûa Hoäi Thaùnh, quaù naëng veà tình caûm traàn tuïc, khoâng quan taâm tôùi giaùo lyù vaø phuïng vuï. Khaù nhieàu nhöõng baøi ca ñang thònh haønh trong caùc thaùnh ñöôøng, ñaõ vay möôïn nhöõng ñieäu nhaïc ngoaøi ñôøi vaø bò aûnh höôûng saâu ñaäm cuûa loaïi nhaïc kích ñoäng khoâng phuø hôïp vôùi söï toân nghieâm thaùnh thieän cuûa phuïng vuï.

2. Tình traïng maát daàn yù thöùc veà söï thaùnh thieän cuûa phuïng vuï qua nhöõng thöïc traïng sau :

a- Khoâng phaân bieät Thaùnh nhaïc ñích thöïc vôùi caùc loaïi nhaïc sinh hoaït toân giaùo. Thöïc teá hieän nay haàu heát caùc baøi ca sinh hoaït thieáu nhi, Höôùng ñaïo Coâng giaùo, sinh hoaït traïi, hoïp maët thanh nieân thieáu nöõ ngaøy xöa coù mang vaøi neùt toân giaùo, ñaõ raát thònh haønh trong caùc buoåi cöû haønh phuïng vuï. Noùi chung taát caû nhöõng baøi ca sinh hoaït cuûa Ban Halleluia caùch ñaây hôn 20 naêm vaø haàu heát caùc baøi ca sinh hoaït toân giaùo khaùc nhö nhöõng baøi ca "vaøo ñôøi" cuûa Soeur Sourire, cuûa Cha Duval; nhieàu baøi nhaïc "ñôøi" ngoaïi quoác ñaõ ñöôïc phoå lôøi "ñaïo"; nhieàu baøi thô thuoäc loaïi thi ca toân giaùo (khoâng nhaèm saùng taùc cho phuïng vuï) ñöôïc phoå nhaïc ... ñang ñöôïc haùt soâi noåi trong thaùnh leã ôû nhieàu nôi.

Tình traïng naøy coøn traàm troïng ñeán möùc ngöôøi ta haùt caû nhöõng baøi thuaàn tuùy ñôøi trong nghi leã phuïng vuï. Thí duï nhöõng baøi nhö :

• "Moät muøa sao saùng" cuûa Nguyeãn vaên Ñoâng.
• "Taân hoân", nhaïc ngoaïi quoác lôøi Phaïm Duy.
• "Chuùa Hoøa Bình", nhaïc vaø lôøi cuûa Phaïm Duy.
• "Ôn nghóa sinh thaønh", nhaïc vaø lôøi cuûa Döông Thieäu Töôùc.
• "One day", nhaïc ngoaïi quoác. v.v...

b- Phong caùch theå hieän chöa nghieâm tuùc trong thaùnh ñöôøng.

ÔÛ moät soá nôi caùc ca ñoaøn coøn naëng phaàn trình dieãn : Trình dieãn ngöôøi, y phuïc, gioïng haùt, ngheä thuaät duø laø ngheä thuaät "thaùnh". Chöa quan taâm tôùi söï tham döï "linh ñoäng" cuûa coäng ñoaøn nhö Hieán cheá veà Phuïng vuï soá 114 ñoøi hoûi : "Haõy nhieät taâm lo laéng ñeå trong baát cöù nghi leã naøo coù haùt, taát caû coäng ñoaøn tín höõu ñeàu coù theå tham döï moät caùch linh ñoäng".

Veà ban nhaïc, nhieàu nôi coøn söû duïng daøn nhaïc kích ñoäng, khoâng trình taáu nhöõng baûn coù phoái daøn nhaïc nghieâm chænh maø chæ bieát trình taáu theo nhöõng vuõ ñieäu kích ñoäng treân saân khaáu, vuõ tröôøng : ñieäu Valse, Slow, Boleùro, Tango, Agogo, Twist, Surf... Ñieàu naøy khoâng phuø hôïp vôùi nhöõng chæ thò cuûa Hoäi thaùnh.

"Instructio de Musica Sacra" soá 68b neâu roõ "AÂm thanh cuûa caùc nhaïc khí caàn phaûi laøm sao gôïi leân ñöôïc veû trang troïng tinh khieát, ñaïo haïnh, traùnh phaùt hieän nhaïc ñôøi vaø phaûi hun ñuùc ñöôïc loøng soát saéng cuûa giaùo daân" (Cf. Musicae Sacrae Disciplina soá 40,57; Hieán cheá veà Phuïng vuï soá 124; Huaán thò De Musica in Sacra Liturgia soá 63...).

1. Nhaïc só saùng taùc, tröôûng ban haùt, tröôûng ban nhaïc, ca vieân khoâng ñöôïc hoïc hoûi vaø soáng tinh thaàn Phuïng vuï nhö Hieán cheá veà Phuïng vuï soá 115 ñoøi hoûi.
2. Nhöõng ngöôøi laøm Thaùnh nhaïc chöa thoâng suoát chuû tröông cuûa Hoäi Thaùnh - thieáu taøi lieäu phoå bieán cho hoï.
3. Caùc giaùo phaän khoâng coù nhöõng chæ thò saâu saùt, ñöôøng loái roõ raøng veà Phuïng vuï vaø Thaùnh nhaïc nhö Huaán thò thöù Ba soá 3 ñoøi hoûi : "Hoäi Ñoàng Giaùm Muïc hoaëc neáu khoâng coù nhöõng quy luaät toång quaùt thì Giaùm muïc trong giaùo phaän coù nghóa vuï aán ñònh roõ raøng veà vaán ñeà Thaùnh nhaïc" (Cf. MS soá 9).
4. Vaán ñeà ñaøo taïo, naâng ñôõ nhöõng ngöôøi chuyeân moân, cuõng chöa ñöôïc löu taâm nhö Thoâng ñieäp "Musicae Sacrae Disciplina" soá 72 nhaéc nhôû.
5. Vaán ñeà laøm sao moãi giaùo phaän coù nhöõng ngöôøi ñaëc traùch veà vaán ñeà naøy döôùi söï höôùng daãn cuûa Ñaáng Baûn Quyeàn nhö Giaùo Hoäi qui ñònh cuõng chöa ñöôïc thöïc hieän ñoàng boä. (Cf. Thoâng ñieäp "Mediator Dei"; Giaùo luaät khoaûn 1393; Taân Giaùo luaät khoaûn 823 vaø 824/2; Hieán cheá veà Phuïng vuï soá 46).

1. Moãi giaùo phaän baèng caùch naøy hay caùch khaùc, coù nhöõng ngöôøi coù khaû naêng ñaëc traùch vaán ñeà Phuïng vuï vaø Thaùnh nhaïc döôùi söï höôùng daãn cuûa Ñaáng Baûn Quyeàn.
2. Moãi giaùo phaän neân coù nhöõng chæ daãn roõ raøng veà Phuïng vuï vaø Thaùnh nhaïc (ít nhaát baèng caùch ñaùnh maùy chuyeàn tay hoaëc chæ thò truyeàn khaåu moãi khi tónh taâm chung).
3. Moãi giaùo phaän neân löu taâm tôùi vieäc ñaøo taïo, naâng ñôõ nhöõng ngöôøi laøm coâng taùc Thaùnh nhaïc - ñaëc bieät höôùng daãn nhöõng nhaïc só saùng taùc ñeå coù nhöõng baøi haùt ñi saâu vaøo Lôøi Chuùa, Phuïng vuï, mang tính daân toäc vaø tính coäng ñoàng.