|
THAÁY GÌ QUA NHÖÕNG BAØI DAÂN CA 18. PHAÙT HUY VAØ TIEÁP BIEÁN
Baûo toàn daân ca, voán quyù cuûa cha oâng ñeå
laïi, laø moät vieäc caàn thieát vaø caáp baùch. Quaûng baù ñeå lôùp treû
bieát yeâu meán vaø thöôûng thöùc ñöôïc daân ca, cuõng laø moät vieäc
caàn thieát khaùc. Nghieân cöùu daân ca ñeå ruùt ra ñöôïc nhöõng caùi hay
caùi ñeïp, caùi laøm neân "tinh hoa vaø coát caùch cuûa daân ca"
ñeå vaän duïng vaøo saùng taùc, ñoù cuõng laø moät vieäc caàn thieát vaø
xem ra khoù khaên hôn caû. Ñoù chính laø thöøa keá ñeå phaùt huy.
Noùi ñeán phaùt huy laø noùi ñeán vieäc laøm cho caùi hay
caùi ñeïp trong daân ca toûa taùc duïng vaø tieáp tuïc naûy nôû theâm.
Neáu nhö trong thöøa keá caàn "gaïn ñuïc khôi trong töø voán lieáng
truyeàn thoáng", thì trong phaùt huy laïi caàn "tieáp thu coù choïn
loïc nhöõng tinh hoa aâm nhaïc theá giôùi", neáu caàn coøn phaûi bieán
hoùa nhöõng tinh hoa ñoù cho phuø hôïp vôùi vaên hoùa cuûa mình, ngoân
ngöõ cuûa mình. Noùi chung laø caàn tieáp bieán chöù khoâng chæ ñôn
thuaàn tieáp thu nguyeân xi cuûa daân toäc khaùc. Tieáp bieán ñeå coù
ñöôïc tính daân toäc hieän ñaïi , moät ñaëc ñieåm maø ngöôøi
saùng taùc naøo cuõng mong moûi.
Caùc ca khuùc mang aâm höôûng daân ca laø böôùc ñaàu cuûa
vieäc phaùt huy. Böôùc keá tieáp, khoù khaên hôn, laø saùng taùc caùc baûn
khí nhaïc ñeå hoøa taáu. Nhöng khoù khaên hôn caû coù leõ laø saùng taùc
caùc baûn hôïp ca (hôïp xöôùng) baèng tieáng Vieät. Moät ñaøng phaûi
duøng loái vieát, loái hoøa aâm naøo ñeå toân neùt nhaïc daân toäc leân.
Ñaøng khaùc phaûi duøng loái vieát, loái hoøa aâm naøo ñeå baûo toaøn
ñöôïc thanh ñieäu (daáu gioïng) cuûa ngoân ngöõ daân toäc trong taát
caû caùc beø haùt.
Nhieàu nhaïc só Vieät Nam ñaõ saùng taùc ñöôïc nhöõng
baøi haùt mang ñaäm baûn saéc daân toäc. Moät soá ít ñaõ tìm caùch naâng
leân baäc ña aâm ña ñieäu hoaëc ñoàng ñieäu. Coù ngöôøi ñang ôû möùc
ñoä khai phaù, coù ngöôøi ñang trong giai ñoaïn theå nghieäm, coù ngöôøi
ñaõ ñeà xuaát ñöôïc moät höôùng ñi. Caùc coá nhaïc só Hoaøng Kim,
Huøng Laân, Vieát Chung, Haûi Linh laø nhöõng ngöôøi ñi ñaàu trong coá
gaéng phaùt huy ñoù.Chuùng ta thöû phaân tích moät vaøi baøi tieâu bieåu.
18.1. Tieáp Bieán loái vieát ña aâm ña ñieäu :
Baøi HOÀNG AÂN THIEÂN CHUÙA (Haûi Linh)
Ñaây laø baøi thaùnh ca ña ñieäu (Motet) baèng tieáng Vieät. Caùc
beø thay phieân nhau trình baøy nhaïc ñeà, roài hoøa keát nhaïc ñeà theo tinh
thaàn cuûa loái vieát hoøa aâm.
a)- Lôøi ca : Hoàng aân Thieân Chuùa bao la Muoân ñôøi con seõ
ngôïi ca ôn Ngöôøi. Caâu thô luïc baùt treân ñaõ ñöôïc bieán caûi
thaønh:Hoàng aân Thieân Chuùa bao la…(oâi raát bao la, raát bao la) Muoân
ñôøi (ngaøn ñôøi) con seõ (con seõ ngôïi ca) ngôïi ca ôn Ngöôøi (ngôïi
ca ôn Ngöôøi…).
Taùc giaû bieán caûi baèng ñieäp ngöõ, hoaëc theâm vaøo caùc tieáng
phuï nghóa (oâi raát, oâi thaät, ngaøn ñôøi) (yeáu toá keá thöøa a1 vaø
a3: xin xem HLMC 38 tr.8)
b)- AÂm nhaïc :
- Caùc "nhaïc ñeà" vaø phaàn giai ñieäu chính (Beø Nöõ cao) ñeàu
ñöôïc vieát chuû yeáu ôû thang nguõ aâm thoâng thöôøng vò trí Xon, heä
thoáng Xang (h.t.1) : XON - La - XI - REÂ - Mi - XON (a4)
- Thanh ñieäu ngoân ngöõ ñöôïc baûo toaøn vaø môû roäng thaønh nhöõng
giai ñieäu luyeán laùy du döông (a2), vôùi caùc quaõng ñaëc tröng cuûa heä
thoáng Xang nhö : xon-la-reá (quaõng 2 - quaõng 4 : oâ nhòp 8-9 beø Nam traàm;
oâ nhòp 14-15 beø Nam cao); reà - xon - la - reá (quaõng 4-2-4: oâ nhòp 21-23 beø
Nam cao) (a7). Caùc beø phuï ñi keøm nhaïc ñeà, tuy ôû trong thaát aâm do
ñoøi hoûi cuûa hoøa aâm, vaãn baûo toaøn thanh ñieäu vaø vaãn coù tính giai
ñieäu theo tinh thaàn cuûa ñoái aâm.
- Coù ít nhaát 2 ñieåm taùc giaû ñaõ tieáp bieán, chöù khoâng baèng
loøng tieáp thu nguyeân xi thuï ñoäng :
Tieáp bieán loái vieát ña ñieäu :
Caùc beø phong dieãn nhau (imitation) moät caùch töï do hôn
ñeå baûo toaøn neùt nhaïc nguõ aâm vaø thanh ñieäu ngoân ngöõ;
Caùc beø phoûng dieãn khoâng vaøo saùt nhau, khoâng choàng
cheùo leân nhau ñeå traùnh cho lôøi ca khoâng voâ hieäu hoùa nhau, khoâng bò
roái nhö chuùng ta thöôøng thaáy trong moät soá baøi ca thuoäc loái vieát
ñoái aâm naày. Lôøi ca ñöôïc trình baøy roõ raøng, keû tröôùc, ngöôøi
sau, khoâng tranh caõi nhö giaønh nhau haùt, ñoù cuõng laø moät ñoøi hoûi
cuûa nhaïc trong phuïng vuï.
Tieáp bieán loái vieát hoøa aâm :
Ñôn giaûn hoùa hoøa aâm, chuû yeáu chæ duøng nhöõng
lieân keát chính nhö baäc I-V, I-IV. Khi coù cô hoäi duøng theâm baäc VI hoaëc
II, vaãn phaûi lieäu cho lôøi ca khoâng bò treïo daáu;
Khoâng maùy moùc luoân luoân phaûi haùt 4 beø trôû leân
trong loái vieát hoøa aâm, maø uyeån chuyeån theâm bôùt theo nhu caàu ngheä
thuaät, nhaát laø khi muoán baûo toaøn neùt thoaùng moûng ñeå toân neùt
nhaïc daân toäc leân.
Toùm laïi, taùc giaû ñaõ keá thöøa caùc yeáu toá a1, a2,
a3, a4, vaø a7, vaø ñaõ tieáp bieán loái vieát ñoái aâm vaø hoøa aâm
phöông Taây, ñeå laïi cho chuùng ta moät baøi thaùnh ca ña ñieäu ít nhieàu
mang tính daân toäc hieän ñaïi. (coøn tieáp) |
|
