Religious Song - Communio

THAÁY GÌ QUA NHÖÕNG BAØI DAÂN CA

18. PHAÙT HUY VAØ TIEÁP BIEÁN (tieáp theo)

18.2. Tieáp Bieán loái vieát ña aâm ñoàng ñieäu thaønh loái vieát thoaùng moûng Ñoâng phöông:

Baøi KHUÙC CA MAËT TRÔØI

(Thô : Vuõ Ñình Traùc, Nhaïc : Haûi Linh)

Ñaây laø moät baøi hôïp ca dò gioïng, goàm 4 ñoaïn ABCD vôùi 146 oâ nhòp, khoâng keå nhöõng laàn laëp laïi. Vì khuoân khoå baøi baùo, chuùng toâi chæ phaân tích 2 ñoaïn A vaø B.

a)- Lôøi ca:
Toân vinh Ñaáng Toaøn naêng chí thieän

Muoân lôøi ca tieáng haùt, vaïn lôøi kinh

Chuùc tuïng Ngaøi thöôïng ñöùc vaø quang vinh

Ai xöùng ñaùng tuïng danh Ngaøi cao caû!

Toân vinh Ñaáng Toaøn naêng Taïo hoùa

Tay uy linh phoùng ñoäng Vaàng Thaùi döông

Anh MAËT TRÔØI böøng saùng aùnh thieân ñöôøng

Cho thôøi gian khoâng gian maøu röïc rôõ

Ñeïp oai phong laø Maët trôøi chính ngoï

AÙnh huy hoaøng vuùt loäng khaép muoân nôi

Cho lung linh xaùn laïn chín taàng trôøi

Laø hình aûnh Ñaáng ngaøn truøng cao thöôïng.

khuc-ca-mat-troi.GIF (59122 bytes)

- Baøi thô treân ñaõ ñöôïc bieán caûi nhö sau:

Toân vinh (toân vinh) Ñaáng Toaøn naêng chí thieän (toân vinh naøo cuøng toân vinh).

Ñoaïn A: (Daâng) muoân lôøi ca (cuøng muoân) tieáng haùt, vaïn (vaïn) lôøi kinh.

(Xin) chuùc tuïng Ngaøi thöôïng ñöùc vaø quang vinh (thöôïng ñöùc vaø quang vinh).

Ai xöùng ñaùng tuïng danh Ngaøi cao caû!(Khoâng ai xöùng ñaùng tuïng danh Ngaøi cao caû, xöng tuïng danh Ngaøi cao caû)

Toân vinh (toân vinh) Ñaáng Toaøn naêng Taïo hoùa (toân vinh naøo cuøng toân vinh).

Ñoaïn B: Tay uy linh phoùng ñoäng Vaàng Thaùi döông (Giô tay uy linh -laø trôøi loàng loäng- phoùng ñoäng Vaàng Thaùi döông) (Giô tay uy linh -Vaàng Ñoâng- phoùng ñoäng Vaàng Thaùi döông Thaùi döông) (Tay uy linh phoùng ñoäng Vaàng Thaùi döông {2 laàn}).

Taùc giaû bieán caûi lôøi thô baèng caùch duøng ñieäp töø, ñieäp ngöõ, hoaëc theâm caùc tieáng phuï nghóa (nhö: naøo cuøng, daâng, cuøng muoân, xin, khoâng, giô, laø trôøi loàng loäng, Vaàng Ñoâng, Vua thieân ñöôøng…). Ñoù laø keá thöøa caùc yeáu toá daân ca a1 vaø a3 (xin xem HLMC 38 tr,8).

b)-AÂm nhaïc:

Phaàn I (oâ nhòp 6-33): Giai ñieäu chính (Nam cao 6-10; 13-14; 23-26; Nöõ cao 11-12; 15-23; 27-33) chuû yeáu ôû trong thang nguõ aâm thoâng thöôøng vò trí Ñoâ, heä thoáng Xang (h.t.1) (1): ÑOÂ-reâ-Mi—XON-la—ÑOÂ.

1 Daáu xi ôû oâ nhòp 21 vaø 31 coù theå coi nhö daáu nhaán, daáu xi ôû oâ nhòp 22 tröôøng ñoä ngaén: khoâng aûnh höôûng laém ñeán giai ñieäu nguõ aâm. Rieâng daáu lab (oâ nhòp 27-28) khoâng nhöõng khoâng phaù neùt nhaïc nguõ aâm, maø coøn caàn thieát ñeå dieãn taû söï "khoâng xöùng ñaùng" cuûa con ngöôøi. Ñöùng ôû goùc ñoä khaùc, ta coù theå coi ñaây laø thang thaát aâm ñöôïc "nguõ aâm hoùa", töùc laø thang thaát aâm maø trong ñoù chuùng ta traùnh laïm duïng caùc daáu baäc 4 (daáu fa), daáu baäc 7 (daáu xi) cuõng nhö caùc daáu hoùa baát thöôøng khaùc.

Phaàn II (oâ nhòp 34-64): Giai ñieäu chính (Nöõ cao 38-44; 48-51; 54-64; Nam cao 45-48; 51-54) cuõng chuû yeáu ôû trong thang nguõ aâm thoâng thöôøng vò trí Xon, heä thoáng Xang (h.t.1) (2) : XON-la-Xi—REÂ-XON (yeáu toá keá thöøa a4)

2 Daáu Ñoâ cuûa beø Nöõ(oâ nhòp 50, 62) xuaát hieän ôû nhöõng choã khoâng quan troïng cuûa tieát taáu, neân khoâng phaù neùt nhaïc nguõ aâm

Moät phaàn nhôø ñoù maø thanh ñieäu ñöôïc baûo toaøn vaø môû roäng thaønh nhöõng giai ñieäu luyeán laùy , du döông, bay boång (yeáu toá a2).

Ngoaøi ra coøn phaûi keå ñeán caùc quaõng ñaëc tröng trong heä thoáng xang: Trong vò trí Ñoâ, ta coù Ñoà-reâ-xon (29-30) , Laø-ñoâ-reâ-xon (24-26), hoaëc trong vò trí Xon, ta coù Reâ-xon-la-reâ (40-42) (yeáu toá a7).

Nhö vaäy veà maët giai ñieäu chính, ta thaáy taùc giaû ñaõ vaän duïng 5 treân 7 yeáu toá keá thöøa daân ca: a1, a2, a3, a4, vaø a7.

Vaø ñeå naâng giai ñieäu leân baäc ña aâm, taùc giaû ñaõ tieáp thu vaø tieáp bieán loái vieát hoøa aâm vaø ñoái aâm cuûa phöông Taây.

Tieáp bieán loái vieát hoøa aâm:
Nhö chuùng ta ñaõ thoaùng thaáy trong baøi Hoàng AÂn Thieân Chuùa (xem HLMC40, tr.13), taùc giaû ñaõ maïnh daïn tieáp bieán loái vieát hoøa aâm (LVHA):

LVHA chuù troïng ñeán caùc hôïp aâm theo haøng doïc, neân thöôøng vieát vôùi boán beø trôû leân ñeå aâm thanh nghe ñaày ñaën. Nhìn moät baøi choral, ta seõ thaáy ñöôïc ngay söï daøy ñaëc cuûa caùc daáu nhaïc theo haøng doïc. Caùc beø döôùi, nhaát laø caùc beø giöõa ñoùng vai troø laøm ñaày hôïp aâm, neân thöôøng ít coù tính giai ñieäu (3) . Taùc giaû ñaõ tieáp bieán baèng caùch vieát thoaùng hôn, moûng hôn trong kieåu vieát ñoái ñaùp, keû tung ngöôøi höùng, keû tröôùc ngöôøi sau, ai cuõng coù dòp leân tieáng theo tinh thaàn cuûa ñoái aâm. Loái vieát thoaùng moûng ñoù cuõng taïo ñieàu kieän ñeå beø naøo cuõng haùt "ngon mieäng", töùc beø naøo cuõng coù tính giai ñieäu maø laïi vaãn toân troïng thanh ñieäu cuûa ngoân ngöõ. Ñaây cuõng laïi laø theo tinh thaàn cuûa loái vieát ñoái aâm trong khi söû duïng hoøa aâm.

3 Coá nhaïc só Haûi Linh thöôøng ví loái vieát hoøa aâm chæ chuù troïng ñeán haøng doïc laø loái vieát "ñoäc taøi", vì thöôøng chæ ñeà cao 1 beø treân cuøng. Trong khi loái vieát ñoái aâm laø loái vieát "daân chuû" vì beø naøo giai ñieäu cuõng ñöôïc chuù troïng vaø beø naøo cuõng coù cô hoäi ñöôïc leân tieáng, ñöôïc ñeà cao.

- LVHA khuyeân ngöôøi nhaïc só neân ñeå caùc beø ñi ngöôïc chieàu nhau khi coù theå. Ngoaøi ra, trong loái vieát naày, coù nhöõng hôïp aâm, khi lieân keát vôùi nhau, boù buoäc moät soá beø naøo ñoù phaûi ñi ngöôïc chieàu nhau. Neáu aùp duïng nguyeân xi nhö vaäy, ta thaáy ngay laø khoù dung hoøa vôùi ñoøi hoûi cuûa thanh ñieäu tieáng Vieät, khi taát caû caùc beø cuøng haùt moät lôøi ca. Do ñoù maø thöôøng thaáy hieän töôïng haùt treïo daáu trong moät soá baøi hôïp ca baèng tieáng Vieät. Ñeå khaéc phuïc khoù khaên naày, taùc giaû thöôøng giaûm thieåu soá beø vaø chæ duøng nhöõng hôïp aâm naøo coù nhöõng lieân keát trong ñoù caùc beø coù theå ñi xieân hoaëc cuøng chieàu (4) . Ñieàu naày cuõng deã hieåu, vì khi neùt nhaïc ôû trong thang nguõ aâm, hoaëc thang thaát aâm ñöôïc "nguõ aâm hoùa", thì ñöông nhieân hoøa aâm cuõng phaûi ñôn giaûn hoùa (5) , nhöng buø laïi chuùng ta laïi coù khaû naêng phong phuù hoùa lôøi ca. (6)

4 Khi muoán duøng nhöõng lieân keát boù buoäc moät soá beø naøo ñoù ñi ngöôïc chieàu, thì phaûi duøng ñeán ngaân nga hoaëc duøng lôøi khaùc thay theá.
5 Vai troø cuûa phaàn nhaïc ñeäm seõ boå tuùc cho baøi hôïp xöôùng veà maët hoøa aâm. Haùt A Cappella (haùt hôïp ca khoâng ñeäm ñaøn thöôøng) khoâng phaûi laø caùch hay nhaát cho hôïp ca tieáng Vieät trong loái vieát thoaùng moûng naày.
6 Neáu chuùng ta muoán baøi haùt vöøa baûo toaøn thanh ñieäu ngoân ngöõ daân toäc, vöøa coù aâm höôûng daân ca vôùi thang nguõ aâm vaø ñaày ñuû caùc yeáu toá keá thöøa, töùc laø taïm goïi laø giöõ laïi ñöôïc taát caû caùi tinh tuùy cuûa mình, ñoàng thôøi laïi muoán tieáp thu troïn veïn taát caû caùi hay cuûa ngöôøi trong loái vieát ña aâm ña ñieäu, ña aâm ñoàng ñieäu, haù chaúng phaûi laø chuùng ta ñang "tham lam" quaù sao? Theá thì coøn ñaát ñaâu cho keû khaùc coù caùi baûn saéc rieâng cuûa hoï?

Giôùi thieäu moät loái vieát thoaùng moûng vôùi söï tieáp bieán vaø pha troän loái vieát ñoái aâm vôùi loái vieát hoøa aâm, taïm goïi laø loái vieát "hoøa-ñoái aâm".
Trong baøi tröôùc, chuùng toâi ñaõ ñeà caäp ñeán vieäc tieáp bieán loái vieát ñoái aâm (ña ñieäu) (xin xem HLMC 40, tr.12). ÔÛ ñaây, taùc giaû cuõng ñaõ tieáp bieán nhö vaäy ôû ñoaïn B (oâ nhòp 45-64): Phoûng dieãn töï do hôn, caùc beø khoâng vaøo choàng cheùo nhau. Khi hoøa keát laïi vôùi nhau, thì haùt cuøng lôøi (48-49,51-52), hoaëc cuøng vaàn (Vaàng-phoùng, Ñoâng-ñoäng 52-53, Döông-Ñöôøng 64), hoaëc traùnh nhau (Vaàng-Vua 63-64), ñeå khoâng voâ hieäu hoùa nhau, khoâng laøm roái nhau (7) .

7 Chöõ Thaùi vaø chöõ Thieân (63) laø ñieàu baát ñaéc dó, khoù coù theå traùnh heát ñöôïc. Nhöng vì chöõ Thieân ôû phaàn khoâng maáy quan troïng cuûa tieát taáu neân khoâng phöông haïi laém ñeán tính thoâng ñaït.

Suy cho cuøng, taùc giaû laáy caùi hay cuûa moãi loái vieát, ñeå toång hôïp laïi thaønh loái vieát thoaùng moûng hoøa-ñoái aâm : Khi vieát hoøa aâm thì coá gaéng ñeà cao tính giai ñieäu cuûa loái vieát ñoái aâm. Coøn khi vieát ñoái aâm thì ñeà cao tính ñoàng ñieäu (cuøng lôøi ca, cuøng vaàn…) cuûa loái vieát hoøa aâm. Vaø taát caû nhöõng thuû thuaät aáy cuõng chæ nhaém baûo toaøn thanh ñieäu, vaø thoåi phoàng thanh ñieäu leân thaønh nhöõng giai ñieäu ñaäm ñaø baûn saéc daân toäc.(coøn tieáp)

XUAÂN THAÛO