Thaân theá vaø söï nghieäp caùc Nhaïc só
|
LUDWIG VAN BEETHOVEN (1770-1827) BEETHOVEN ñöôïc xem laø gaïch noái chuyeån tieáp töø thôøi kyø aâm nhaïc coå ñieån sang thôøi kyø laõng maïn. Cuøng vôùi PALESTRINA, BACH, HAYDN, MOZART, oâng ñöôïc keå laø moät trong nhöõng baäc thaày vó ñaïi nhaát cuûa moïi thôøi ñaïi. Neáu BACH saùng taùc laø ñeå laøm vinh danh Chuùa, MOZART laø moät thieân taøi, quøa taëng aâm nhaïc cuûaThöôïng Ñeá cho traàn gian, thì BEETHOVEN bieåu hieän cho moät söùc ñaáu tranh quaät cöôøng cuûa con ngöôøi. Ñaëc ñieåm noåi baät trong aâm nhaïc cuûa oâng laø mang caù tính maïnh meõ. Hôn haún caùc baäc thaày khaùc, oâng ñaõ giaûi thoaùt nhaïc só vaø aâm nhaïc ra khoûi tình traïng leä thuoäc. OÂng phaù vôõ nhöõng haïn cheá vaø söï goø boù, töï taïo cuûa thôøi kyø coå ñieån baèng caùch ñöa vaøo nhöõng caûm xuùc töï do. Giôø ñaây, chuùng ta tìm hieåu veà nhaân vaät thöù hai cuûa nhoùm "3 Bs"I. THAÂN THEÁ VAØ SÖÏ NGHIEÄP: Ludwig van BEETHOVEN sinh ngaøy 16 thaùng 12 naêm 1770 taïi Bonn. Luùc ñoù, nöôùc Ñöùc chöa trôû thaønh moät quoác gia nhö ngaøy nay maø coøn laø moät thuoäc quoác cuûa ñeá quoác La-maõ. OÂng noäi cuûa oâng, Ludwig van BEETHOVEN laø moät nhaïc só coù taøi, ñöôïc huaán luyeän kyõ caøng. Vaøo naêm 1733 oâng noäi cuûa BEETHOVEN ñaõ ñöôïc ñeà cöû laøm tröôûng ca ñoaøn vaø daøn nhaïc cuûa ñaïi giaùo ñöôøng Bonn. Cha oâng laø Johann van BEETHOVEN, moät nhaïc só ñaøn clavecin vaø violon, laø thaønh vieân trong daøn nhaïc hoaøng cung. Meï oâng laø moät ngöôøi phuï nöõ ñoân haäu, coù aûnh höôûng nhieàu treân oâng. BEETHOVEN laø ngöôøi con thöù hai, ñöôïc ñaët teân theo oâng noäi, Ludwig (töùc Louis). Cha oâng tuy laø moät nhaïc só khoâng xuaát saéc gì cho laém nhöng ñaõ laøm ñöôïc moät coâng trình vó ñaïi: daïy BEETHOVEN thaønh taøi. Môùi leân boán tuoåi, caäu beù Ludwig ñaõ toû ra coù naêng khieáu aâm nhaïc ñaëc bieät. J. V. BEETHOVEN baét ñaàu daïy cho con piano vaø violon theo moät cheá ñoä nghieâm ngaët, khoå luyeän. OÂng muoán con mình trôû thaønh moät MOZART cho nöôùc Ñöùc. Leân 8 tuoåi, BEETHOVEN ñaõ ñöôïc bieåu dieãn tröôùc coâng chuùng vaø ñi löu dieãn ôû moät vaøi vuøng taïi Ñöùc. Ñeán naêm 12 tuoåi, BEETHOVEN ñaõ thoâng thaïo ngoaïi ngöõ, chôi thaïo ñaøn clavecin, organ. Tröôùc ngaøy sinh nhaät thöù 12 cuûa mình, caäu Ludwig ñöôïc nhaän vaøo laøm chaân organist taäp söï cho daøn nhaïc hoaøng cung. Vaøo naêm 13 tuoåi, Ludwig ñöôïc thaày cho giöõ chaân chôi ñaøn cembalo (harpsichord). Ñeán naêm 14 tuoåi oâng chính thöùc trôû thaønh ngöôøi trôï taù ñaøn orgue vôùi möùc löông haøng naêm laø 150 florins (khoaûng 1000 USD ngaøy nay). Naêm 1787, trong moät chuyeán ñi ngaén ñeán Vienna, oâng ñaõ ñöôïc gaëp MOZART. MOZART ñaõ söûng soát vì taøi öùng taùc vaø khaû naêng phaùt trieån chuû ñeà ñoäc ñaùo cuûa BEETHOVEN neân nhaän lôøi daïy hoïc. Nhöng BEETHOVEN khoâng theå ñaït ñöôïc nguyeän voïng ñoù. OÂng phaûi quay veà queâ höông ngay vì Meï mình ñang haáp hoái. Sau caùi cheát cuûa meï vaø lieàn sau ñoù laø cuûa ngöôøi em gaùi, BEETHOVEN ñau khoå cuøng toät vaø phaûi lao vaøo vieäc kieám soáng nuoâi gia ñình. Naêm 1789, caùch maïng Phaùp buøng noå. BEETHOVEN vöøa troøn 19 tuoåi vaø laø sinh vieân cuûa khoa trieát cuûa tröôøng ñaïi hoïc Bonn. Chaúng bao laâu sau, oâng phaûi thoâi hoïc vì hoaøn caûnh gia ñình vaø theo ñuoåi nghieäp aâm nhaïc. Cuoái thaùng 12 naêm 1789, oâng ñöôïc dòp may gaëp gôõ HAYDN khi nhaøsoaïn nhaïc naøy gheù qua Bonn treân ñöôøng trôû veà Anh. Naêm 1791, tin MOZART töø traàn ñaõ laøm oâng thaát voïng nhieàu vì khoâng ñöôïc theo hoïc baäc thaày ñoù. Nhöng moät nieàm vui khaùc ñeán vôùi oâng. HAYDN ñaõ chaáp thuaän höôùng daãn oâng. Cuoái naêm 1792 BEETHOVEN ñeán Vienne. Luùc ñaàu vôùi tö caùch laø ngheä só bieåu dieãn döông caàm, nhöng sau oâng nhanh choùng noåi tieáng trong laõnh vöïc saùng taùc. ÔÛ Vienne oâng ñaït ñöôïc nhieàu thaønh coâng röïc rôõ vaø ñöôïc theo hoïc HAYDN. Nhöng daàn daàn, do tuoåi taùc caùch bieät, HAYDN nhaän thaáy khoâng hieåu noåi nhöõng tö töôûng taùo baïo, caùch maïng cuûa BEETHOVEN. Hai ngöôøi trôû neân caùch bieät, nhöng BEETHOVEN vaãn ñem loøng kính troïng thaày mình. OÂng ñaõ vieát 3 baûn tam taáu ñeå taëng cho thaày mình. Naêm 1796, BEETHOVEN thaáy mình coù trieäu chöùng cuûa beänh ñieác. Moät tin khuûng khieáp ñeán cho ngöôøi nhaïc só thieân taøi! Vaøo ñaàu naêm 1801 thì chöùng ñieác caøng trôû neân traàm troïng. Maëc duø beänh taät vaø noãi chaùn chöôøng xaâm chieám, oâng vaãn khoâng töø boû vieäc saùng taùc, bieåu dieãn vaø daïy hoïc. Trong soá caùc hoïc troø cuûa BEETHOVEN coù nöõ baù töôùc treû Juliette GUEVICHARDI. OÂng ñaõ ñem loøng yeâu ngöôøi hoïc troø cuûa mình vaø vieát taëng coâ baûn sonate "AÙnh traêng" (Moonlight) löøng danh. Söï baát haïnh trong tình yeâu coäng theâm noãi ñau buoàn vì côn beänh ngaøy moät taêng, naêm 1802, BEETHOVEN ñaõ doïn mình cheát, vaø ñeå laïi di chuùc cho caùc em cuûa mình.. Nhöng sau côn khuûng hoaûng naøy, oâng ñaõ nhanh choùng tìm laïi nghò löïc vaø loøng haêng say saùng taïo cho mình. Söï nghieäp saùng taùc cuûa oâng böôùc vaøo moät giai ñoaïn môùi vôùi haøng loaït taùc phaåm giaù trò ra ñôøi. OÂng vieát lieân tuïc 6 baûn giao höôûng (töø soá 3 ñeán soá 8), nhaïc kòch "Fidelio", vaø raát nhieàu taùc phaåm giaù trò khaùc nhö: "concerto soá 4, soá 5 cho piano", sonate "Appassionata",v.v… Töø naêm 1813 ñeán naêm 1816 BEETHOVEN gaàn nhö bò ñieác haún. Luùc baáy giôø, Napoleùon thua traän ôû Nga, Ñöùc vaø AÙo. Chính quyeàn ñöông thôøi ôû Vienne ra söùc ñaøn aùp nhöõng keû coù tö töôûng töï do. BEETHOVEN baát maõn vôùi caùc nhaø chính trò vaø lao vaøo vieäc saùng taùc. Trong giai ñoaïn sau naøy, oâng vieát xong 5 sonaies cuoái cuøng cho piano, 5 baûn quartet cho ñaøn daây. Vaø tuyeät taùc cuoái cuøng keát thuùc söï nghieäp saùng taùc cuûa oâng ñoù laø: "Symphony Nr. 9". Laàn ñaàu tieân trong lòch söû aâm nhaïc xuaát hieän loaïi giao höôûng coù hôïp xöôùng. Baûn hôïp xöôùng döïa treân baøi thô cuûa SCHILLER, mang teân: "Khuùc ngôïi ca nieàm vui" (The song of joy). BEETHOVEN lìa ñôøi trong ngheøo khoå vaø beänh taät, vaøo ngaøy 26/3/1827. Coù gaàn 30.000 ngöôøi ñeán tieãn ñöa oâng. Chính nhaø soaïn nhaïc taøi naêng SCHUBERT laø ngöôøi caàm ñuoác ñi tröôùc quan taøi cuûa oâng. Treân bia moät, ngoaøi ngaøy sinh vaø ngaøy cheát ra, ngöôøi ta thaáy coù voûn veïn moät chöõ: BEETHOVEN. II. TAÙC PHAÅM : AÂm nhaïc cuûa BEETHOVEN mang moät phong caùch rieâng bieät. Coù 4 neùt ñaëc tröng cho aâm nhaïc cuûa oâng maø chuùng toâi goïi laø "phong caùch BEETHOVEN" 1. Söï saâu saéc cuûa noäi dung caûm xuùc. Ñaëc tính naøy coù theå goïi laø "tinh thaàn appassionata" (2)
2. Nhöõng caûm nghó haøi höôùc lôùn. Tính haøi höôùc cuûa oâng coù veû moäc maïc nhöng saâu saéc. Ví duï: ñoaïn scherzo trong Symphony Nr. 5, (Destiny) vaø vuõ khuùc ñoàng queâ trong Symphony Nr. 6 (Pastorale) 3. Tính soâi noåi, boàng boät vôùi nhöõng caûm xuùc thay ñoåi ñoät ngoät khoâng nhöõng chæ theå hieän trong cuoäc ñôøi oâng maø coøn bao truøm leân toaøn boä caùc taùc phaåm. 4. Nhöõng yeáu toá gaây ngaïc nhieân trong aâm nhaïc cuûa oâng. Nhöõng yeáu toá naøy ñöôïc taïo neân baèng caùch duøng nhöõng ñoaïn treo keùo daøi (suspension) roài boãng nhieân thay ñoåi ñoät ngoät veà tieát taáu, boä khoùa, aâm saéc, cöôøng ñoä vaø nhöõng cao traøo döõ doäi theo sau laø söï xuaát hieän cuûa moät gioïng ñieäu chaát phaùc, ñôn giaûn. Caùc saùng taùc cuûa BEETHOVEN ñöôïc chia thaønh hai thôøi kyø chính: ôû Bonn vaø ôû Vienne. II.1. Thôøi kyø Bonn: (1770-1792) Tö töôûng töï do cuûa BEETHOVEN ñöôïc hình thaønh do aûnh höôûng tröïc tieáp nôi LESSING, SCHILLER (3) vaø GOETHE (4) . Ngöôøi thaày ñoùng vai troø lôùn lao trong vieäc hình thaønh moät BEETHOVEN nhaïc só, ñoù laø Christian NEEFE (1748-1798). Taïi ñaây BEETHOVEN coøn laøm quen vôùi phong caùch anh huøng cuûa HAENDEL vaø hoïc hoûi taùc phaåm "Bình quaân luaät cho ñaøn phím" (5) cuûa BACH. 3 Johann Christoph Friedrich von SCHILLER (1759-1805) nhaø thô noåi tieáng cuûa Ñöùc, taùc giaû nhieàu thi phaåm noåi tieáng cuûa theá giôùi nhö: Don Juan, Maria Stuart (1800) II.2. Thôøi kyø Vienne: (1792-1827) Taïi Vienne, BEETHOVEN baét ñaàu söï nghieäp nhö moät nhaïc só bieåu dieãn ñaøn piano. OÂng cuõng tieáp tuïc hoïc saùng taùc trong moät khoaûng thôøi gian vôùi HAYDN vaø hoïc ñoái aâm vôùi ALBRECHTSBEGER (6) , hoïc thanh nhaïc vôùi SALIERI (7) . Chæ trong thôøi kyø ñaàu taïi Vienne 1795-1803), oâng ñaõ cho ra ñôøi hôn 100 taùc phaåm, trong ñoù: Khoaûng 20 sonates cho piano, 2 symphonies, 9 sonates cho violon vaø piano, 3 baûn concertos cho piano, 2 sonates cho cello, 6 baûn töù taáu, 2 tam taáu, 1 baûn hoøa taáu 7 nhaïc cuï, aâm nhaïc cho vôû ballet "Prometheus" vaø vôû oratorio "Chuùa Kitoâ trong vöôøn Caây Daàu" (Le Christ aux Olivières)
Veà theå loaïi giao höôûng, BEETHOVEN ñaõ hoaøn taát 9 symphonies vaø coøn moät giao höôûng dôû dang. Con soá tuy khieâm toán neáu so vôùi hôn 104 symphonies cuûa HAYDN vaø 41 symphonies cuûa MOZART, nhöng 5 symphonies cuûa oâng ñaõ coù maët trong danh saùch 12 taùc phaåm vó ñaïi nhaát cuûa lòch söû aâm nhaïc theá giôùi!Trong suoát 46 naêm cuûa cuoäc ñôøi mình, BEETHOVEN ñaõ vieát chæ coù 5 concertos cho piano (so vôùi 25 concertoscuûa MOZART) vaø 1 concerto daønh cho violon. Concerto ñoäc nhaát naøy ñöôïc coi laø ñænh cao toát ñeïp nhaát cuûa aâm nhaïc. Beân caïnh ñoù, oâng vieát 16 töù taáu khuùc daønh cho ñaøn daây (trong lónh vöïc naøy, chæ coù HAYDN vaø BRAHMS môùi laø ñoái thuû cuûa oâng) ; 32 sonates cho piano (oâng laø ngöôøi saùng taïo ra hình thöùc sonate môùi vôùi phaàn Coda); 2 boä leã (Mass) trong ñoù coù boä leã troïng (Missa Solemnis cung DM) ñöôïc coi nhö ñaït tôùi trình ñoä cao nhö boä leã cung BbM cuûa BACH ; 5 sonates cho cello vaø piano; 10 sonates cho violon vaø piano. Veà theå loaïi opera, BEETHOVEN chæ vieát coù 1 vôû duy nhaát:
"Fidelio" vaøo naêm 1805 (so vôùi 18 vôû opera cuûa
MOZART). Vôû naøy döïa treân moät vôû kòch coù teân "Leonore".
OÂng vieát BEETHOVEN khoâng chòu döøng laïi treân caùc khuoân maãu ñònh möùc coù saün. OÂng luoân saùng taïo. Ngoaøi vieäc taïo neân hình theå sonate môùi, oâng coøn laø ngöôøi ñaàu tieân ñöa phaàn thanh nhaïc (Vocal, Chorus) vaøo moät taùc phaåm giao höôûng. Ñoù laø chöông cuoái cuøng cuûa baûn giao höôûng soá 9. Baûn giao höôûng naøy ñöôïc hoaøn taát vaøo thaùng hai naêm 1824. Baûn giao höôûng cuûa nieàm vui (döïa treân thô cuûa SCHILLER) nhö moät caùch traû lôøi cuûa oâng vôùi nhöõng khaéc nghieät, beänh taät ñeán cho mình: can ñaûm, vui loøng chaáp nhaän soá phaän. |
|
 |