Trong voøng 10 naêm ñaàu cuûa theá kyû XIX, coù 7 nhaø soaïn nhaïc noåi tieáng cuûa nhaân loaïi ra ñôøi. Chöa bao giôø trong lòch söû aâm nhaïc theá giôùi laïi coù thôøi kyø nôû roä thieân taøi phong phuù nhö vaäy. Freùdeùric CHOPIN laø moät trong soá "Baûy nhaân vaät kyø dieäu" ñoù. OÂng ñaõ töøng laø baïn beø thaân thieát vôùi Victor HUGO (1802-1885, ñaïi vaên haøo Phaùp, taùc giaû cuûa "Thaèng guø nhaø thôø Ñöùc Baø", "Nhöõng keû khoán khoå" vaø nhieàu taùc phaåm noåi tieáng khaùc), Honoreù de BALZAC (1799-1850, tieåu thuyeát gia löøng danh cuûa Phaùp), Alphonse de LAMARTINE (1790-1869, nhaø thô, nhaø pheâ bình ngöôøi Phaùp. OÂng ñam meâ veà chính trò vaø ñaõ töøng giöõ chöùc Boä tröôûng Ngoaïi giao vaøo 1848) vaø Geoerge SAND (1804-1876, nöõ vaên haøo ngöôøi Phaùp, teân thaät laø Aurore DUPIN, ñöôïc coi laø ngöôøi yeâu cuûa CHOPIN). Khoâng phaûi CHOPIN chæ noåi tieáng nhö moät trong nhöõng ngheä só döông caàm xuaát saéc nhaát cuûa nhaân loaïi, hay nhö ngöôøi khai saùng ra neàn aâm nhaïc coå ñieån cuûa Ba-lan, ñöa aâm nhaïc Ba-lan leân taàm côõ theá giôùi, maø oâng coøn ñöôïc xem laø nhaø soaïn nhaïc "sieâu sao" duy nhaát, ngöôøi khoâng saùng taùc gì caû ngoaïi tröø aâm nhaïc daønh cho döông caàm. Ñaây laø ñieåm noåi baät nhaát trong cuoäc ñôøi saùng taùc cuûa oâng. SCHUMANN (1810-1856, nhaø soaïn nhaïc, ngheä só piano ngöôøi Ñöùc, oâng thaønh laäp "Taïp chí môùi veà Aâm nhaïc") ñaõ vieát veà CHOPIN nhö sau: "Quyù Ngaøi ôi! Haõy ngaû muõ ra chaøo ñoùn moät thieân taøi"

1. THAÂN THEÁ VAØ SÖÏ NGHIEÄP:

Freùdeùric CHOPIN sinh vaøo naêm 1810 taïi laøng Zeliodowa-Wolia, gaàn thuû ñoâ Warszawa(teân thuû ñoâ Ba-lan ñöôïc vieát theo tieáng baûn quoác, töùc Warsaw [Anh], Varsovie [Phaùp]). Cuõng trong naêm naøy, gia ñình oâng doïn veà thuû ñoâ vaø ngoâi nhaø cuûa cha oâng nhanh choùng trôû thaønh nôi lui tôùi cuûa nhöõng trí thöùc tieán boä ôû Warszawa (luùc naøy Ba-lan ñang chòu söï taán coâng xaâm löôïc cuûa nöôùc Nga thôùi Sa Hoaøng). Cha oâng, Nicolai CHOPIN, laø moät di daân ngöôøi Phaùp. Meï oâng laø moät thieáu nöõ Ba-lan. CHOPIN ñöôïc lôùn leân trong tö töôûng cuûa VOLTAIRE (1694-1778, trieát gia, ñaïi vaên haøo cuûa Phaùp, teân thaät laø François Marie AROUET), ROUSSEAU (1712-1778 trieát gia ngöôøi Thuïy só goác Phaùp) vaø oâng ñaõ cuøng nhöõng trí thöùc yeâu nöôùc Ba-lan khaùc coáng hieán ñôøi mình cho söï töï do cuûa toå quoác thöù hai cuûa oâng.

Môùi 8 tuoåi, moïi ngöôøi yeâu nhaïc Ba-lan ñaõ coâng nhaän taøi bieåu dieãn piano "thaàn ñoàng" cuûa oâng trong laàn trình dieãn ñaàu tieân cuûa oâng tröôùc coâng chuùng. Naêm 16 tuoåi, oâng vaøo hoïc ôû nhaïc vieän Warszawa vaø toát nghieäp vaøo naêm 1829. Trong thôøi kyø soáng ôû Warszawa, oâng ñaõ ñöôïc tieáp xuùc vôùi aâm nhaïc coå ñieån thaønh Vienna vaø laøm quen vôùi caùc taùc phaåm cuûa nhöõng nhaø soaïn nhaïc löøng danh nhö HAYDN, MOZART, WEBER, ROSSINI, BEETHOVEN. Naêm 1829, oâng ñöôïc thöôûng thöùc taøi ngheä dieãn taáu violon tuyeät vôøi cuûa PAGANINI. Buoåi bieåu dieãn naøy ñaõ gaây taùc ñoäng maïnh meõ ñeán chaøng sinh vieân vöøa toát nghieäp cuûa nhaïc vieän Warszawa. Ñeå roài cuõng vaøo naêm ñoù, nhöõng laàn bieåu dieãn cuûa oâng taïi Vienna ñaõ thöïc söï laøm cho theá giôùi aâm nhaïc baùc hoïc bieát ñeán vaø kính phuïc oâng, cuõng nhö mang laïi vinh quang cho ñaát nöôùc Ba-lan, queâ höông thöù hai cuûa mình.

Naêm 1830 laø moät naêm khoâng theå naøo queân trong cuoäc ñôøi CHOPIN. Taïi Ba-lan ñang phong traøo khôûi nghóa ñaõ leân ñeán cao ñoä. Baïn beø vaø ngöôøi thaân khuyeân oâng neân sang Phaùp ñeå coù cô hoäi phaùt trieån hôn vôùi neàn vaên minh vaø aâm nhaïc cuûa Taây Aâu. Nhöng CHOPIN khoâng muoán rôøi xa toå quoác, bôûi oâng linh caûm seõ phaûi lìa xa vónh vieãn nôi choân nhau caét roán cuûa mình. Cuoái cuøng, vaøo thaùng 10 naêm 1830, CHOPIN bieåu dieãn laàn cuoái taïi queâ höông ñeå ñeán ngaøy 2 thaùng 11 naêm ñoù, oâng vónh vieãn rôøi xa toå quoác. Khi oâng sang ñeán AÙo, cuõng laø luùc caùch maïng Ba-lan buøng noå. OÂng nhaän ñöôïc töø trong nöôùc nhieàu baøi haùt, haønh khuùc cuûa beø baïn töôïng tröng cho chuû nghóa anh huøng cuûa daân toäc Ba-lan. Treân caùc motiv cuûa nhöõng baøi haønh khuùc naøy, oâng ñaõ saùng taùc khuùc "Overture Ba-lan". Taïi AÙo, CHOPIN bò rôi vaøo tình traïng coâ ñoäc, vì nhöõng ngöôøi Ba-lan ôû ñaây khoâng uûng hoä oâng. CHOPIN ñaõ quyeát ñònh sang Phaùp.

Paris vaøo nhöõng naêm 1830. Trong phoøng khaùch cuûa moät ngoâi nhaø ñôn sô, ngöôøi ta thaáy coù Franz LISZT (1811-1886, nhaø soaïn nhaïc vaø laø ngheä só bieåu dieãn piano löøng danh ngöôøi Hungary, oâng ñöôïc coi laø ngöôøi saùng taïo neân theå loaïi "Thô giao höôûng" symphony-poem cho theá giôùi, vaø laø ngöôøi xaây döïng neàn neàn aâm nhaïc coå ñieån Hungary), Victor HUGO, Honoreù de BALZAC, Alexandre DUMAS Cha (1802-1870, vaên haøo ngöôøi Phaùp, taùc giaû cuûa hôn 300 tieåu thuyeát phieâu löu, trong ñoù noåi tieáng coù: "Ba Chaøng ngöï laâm phaùo thuû", "Baù töôùc Monte Christo", ….), STENDAHL (1783-1842, nöõ vaên só ngöôøi Phaùp, teân thaät laø Marie-Henri BEYLE, taùc giaû cuûa "Ñoû vaø Ñen"1830), George SAND. Hoï ngoài chung quanh moät chaøng trai treû luoân mang veû u saàu. Ñoù laø caûnh thöôøng gaëp trong nhaø cuûa CHOPIN taïi Paris. Taïi ñaây, CHOPIN cuõng ñöôïc coâng nhaän laø ngheä só bieåu dieãn piano xuaát saéc cuûa theá giôùi. Nhöng caøng veà sau, vì noãi buoàn tha höông, hoaït ñoäng bieåu dieãn cuûa oâng chæ giôùi haïn trong soá kieàu daân Ba-lan.

Cuoái nhöõng naêm 1830, ñaàu nhöõng naêm 1840, CHOPIN ñi vaøo thôøi kyø nôû roä trong saùng taùc cuûa mình. Caùc saùng taùc cuûa oâng saâu saéc hôn, khi oâng ñeå taâm nghieân cöùu veà MOZART vaø BACH cuõng nhö cuûa LASSO vaø PALESTRINA. CHOPIN thöôøng xuyeân chôi caùc preùlude vaø fuga cuûa BACH.

Naêm 1848, CHOPIN sang Anh trong moät thôøi gian ngaén ñeå chöõa beänh. Taïi ñaây oâng daïy hoïc, bieåu dieãn vaø tìm hieåu theâm veà daân ca mieàn Scotland. Taïi ñaây, traùi vôùi muïc ñích cuûa laàn ra ñi, söùc khoûe cuûa oâng nhanh choùng giaûm suùt. OÂng bieåu dieãn laàn cuoái cuøng vaøo ngaøy 16 thaùng 11 naêm 1848. CHOPIN ñau naëng vaø phaûi nhanh choùng trôû veà Paris. Tröôùc khi qua ñôøi oâng ñaõ hoaøn taát hai Mazurka cung Gm, op. 67 vaø Fm, op. 68.

CHOPIN qua ñôøi vaøo ngaøy 17 thaùng 10 naêm 1849 taïi Paris, vì beänh lao phoåi. Lôøi yeâu caàu cuûa oâng tröôùc khi cheát laø ñöôïc gôûi traùi tim cuûa mình veà toå quoác Ba-lan thaân yeâu. Naêm 1990, ngöôøi vieát baøi naøy coù dòp ñeán Ba-lan vaø vieáng thaêm nhaø thôø "Thaùnh Taâm Hay Thöông Xoùt" ôû Warszawa. Taïi ñaây, trong moät chaân coät nhaø thôø thuoäc daõy coät phía beân traùi, ngöôøi ta choân vaøo ñoù tro cuûa traùi tim CHOPIN. Bia ñaù caåm thaïch gaén treân maët coät coù ghi haøng chöõ ñôn sô: " SERCE FRYDERYKOWI CHOPINOWY RODACY"(tieáng Ba-lan, nghóa laø: "Traùi tim cuûa coâng daân Freùdeùric CHOPIN" ).

II. TAÙC PHAÅM:

CHOPIN ñaõ khieán theá giôùi phaûi coâng nhaän neàn aâm nhaïc baùc hoïc cuûa Ba-lan, vaø ñöa vaøo kho taøng aâm nhaïc theá giôùi hai theå loaïi môùi ñoù laø Mazurka (moät ñieäu daân vuõ cuûa Ba-lan ñöôïc vieát ôû nhòp 3/4, vôùi phaùch 2 ñöôïc nhaán maïnh, hoaëc ñoâi khi ñöôïc nhaán maïnh ôû phaùch 3) vaø Polonaise (Laø moät ñieäu nhaûy töøng böôùc coå cuûa Ba-lan. Noù cuõng laø teân goïi cuûa nhöõng taùc phaåm nhòp 3/4 vieát cho piano cuûa CHOPIN) . Maëc duø oâng khoâng vieát giao höôûng naøo, cuõng khoâng coù vôû nhaïc kòch hay oratorio naøo, nhöng oâng ñöôïc coi laø baäc thaày cuûa nhöõng hình theå nhoû, töïa nhö tröôøng hôïp cuûa SCHUBERT trong laõnh vöïc ca khuùc. Nhö ñaõ noùi ôû treân, oâng chæ vieát nhaïc daønh cho piano vaø moät soá ít cho daøn nhaïc.

Taùc phaåm daønh cho daøn nhaïc noåi tieáng, mang ñaày ñuû phong caùch cuûa CHOPIN laø:

• Concerto cho piano Nr. 1, op. 11, cung Em (1830)
• Concerto cho piano Nr. 2, op. 21, cung Fm (1829)

Ñieåm ñaëc bieät cuûa 2 taùc phaåm treân ñaây laø CHOPIN ñaët vai troø cuûa piano leân treân daøn nhaïc, chöù khoâng chæ nhaèm muïc ñích bieåu dieãn kyõ thuaät nhö caùc nhaïc só khaùc thöôøng laøm.

Caùc saùng taùc khaùc daønh cho piano thuoäc caùc theå loaïi chính sau ñaây:

1. Mazurka: Mazurka laø moät vuõ khuùc daân gian cuûa Ba-lan, xuaát phaùt töø ngay chính nôi CHOPIN sinh ra. Mazurka laø moät theå loaïi chieám öu theá trong saùng taùc cuûa CHOPIN. OÂng ñaõ veát 57 mazurkas, töø nhöõng baûn raát ngaén, chæ hôn 2 phuùt ñeán nhöõng baûn ñoà soä. Noåi tieáng nhaát coù: Mazurka op. 68, Nr. 4 mang noäi dung taâm lyù roõ neùt, Mazurka op. 17, Nr. 2 laø moät noãi ñau thinh laëng, Mazurka op. 17, Nr. 4 mang maøu saéc bi huøng, Mazurka op. 33, Nr. 1 ñöôïc vieát ôû toác ñoä chaäm, trang nghieâm, moâ taû hình aûnh vó ñaïi cuûa toå quoác Ba-lan. Ngoaøi ra, chuùng ta khoâng theå khoâng nhaéc ñeán caùc mazurkas op. 30, Nr. 4; op. 50, Nr. 3, cung C#m; op. 56, Nr. 2
2. Polonaise: CHOPIN ñaõ vieát caû thaûy 17 baûn polonaises. Ñaùng keå nhaát laø Polonaise op. 53, cung AbM (1842). Baûn naøy raát ñoà soä, coù teân "Heroic" (Anh huøng), moâ taû hình aûnh baát töû cuûa toå quoác. Ngoaøi ra coøn coù: Polonaise op. 40, Nr. 1, cung AM, mang teân "Quaân ñoäi"; Polonaise op. 44, cung F#m (1840-1841).
3. Nocturne: Nocturne laø moät theå loaïi coù nguoàn goác töø Ireland. Ñoù laø "khuùc nhaïc ñeâm" (theo teân goïi cuûa noù), raát nheï nhaøng, nhö moät giaác mô. Maëc duø CHOPIN khoâng phaûi laø ngöôøi phaùt minh ra theå loaïi naøy, nhöng teân cuûa oâng ñaõ gaén lieàn vôùi noù. Sau khi CHOPIN qua ñôøi, FAUREÙ (Gabriel FAURE, 1845-1924, nhaø soaïn nhaïc ngöôøi Phaùp, ngöôøi doïn ñöôøng cho chuû nghóa aán töôïng trong aâm nhaïc) laø ngöôøi keá tieáp oâng khai thaùc theå loaïi naøy nhieàu nhaát. CHOPIN ñaõ vieát 19 nocturnes. Ñöôïc bieát ñeán nhieàu hôn caû laø: Nocturne op. 9, Nr. 3 cung EbM; Nocturne op. 37, Nr. 2 cung GM; Nocturne op. 27, Nr. 2 cung DbM; Nocturne op. 32, Nr. 1 cung BbM.
4. EÙtude: OÂng vieát 27 eùtudes. Nhìn chung, eùtude laø teân goïi cuûa moät loaïi baøi taäp daønh cho piano. Nhöng caùc eùtude cuûa CHOPIN ñöôïc coâng nhaän nhö nhöõng taùc phaåm aâm nhaïc ñoäc laäp. Chæ coù LISZT môùi coù ñöôïc nhöõng eùtude saùnh baèng vôùi CHOPIN. Coù leõ ñöôïc bieát ñeán nhieàu nhaát laø EÙtude cung EbM vôùi teân goïi "Tristesse". Ngoaøi ra phaûi keå ñeán EÙtude op. 25, Nr. 9 cung GbM vaø EÙtude op. 25, Nr. 11 cung Am
5. Preùlude: Taäp preùlude (khuùc daïo ñaàu) op. 28 (1836-1839) laø moät trong nhöõng taùc phaåm ñaùng chuù yù nhaát cuûa CHOPIN. Trong ñoù coù 2 preùludes quen thuoäc laø op. 28, Nr. 4 cung Em vaø op. 28, Nr. 15 cung DbM (coù teân: "Gioït möa"). CHOPIN vieát taát caû 26 preùludes.
6. Scherzo: CHOPIN vieát 4 scherzo (tieáng YÙ, nghóa laø: "haøi höôùc"). Thöôøng thì scherzo laø chöông thöù ba cuûa moät baûn sonate, giai höôûng hay töù taáu khuùc. Nhöng ôû CHOPIN, scherzo laïi laø moät tieåu phaåm bi kòch ñoäc laäp, gioáng nhö nhöõng scherzo cuûa BRAHMS. Ñaùng keå nhaát laø scherzo cung BbM vaø cung EM.
7. Ballade: Ballade laø moät hình theå loaïi khí nhaïc moät chöông, trong ñoù ngöôøi ta coù theå keát hôïp caùc nguyeân taéc cuûa sonate, rondo vaø variation. Ballade ñaùng chuù yù nhaát cuûa CHOPIN laø Ballade Nr. 4, cung Fm vaø Ballade Nr. 1, cung Gm.
8. Fantasie: Chuùng ta caàn chuù yù ñeán Fantasie op. 49 cung Fm (1840-1841) mang chuû ñeà anh huøng, yeâu nöôùc. Ñaây laø moät trong nhöõng taùc phaåm ñoà soä nhaát cuûa CHOPIN.
9. Sonate: CHOPIN coù 2 sonates cho piano raát noåi tieáng. Sonata Nr. 2 cung Bbm daønh cho piano coù mang moät haønh khuùc tang leã (funeral march) ñöôïc xem laø moät trong nhöõng haønh khuùc tang leã noåi tieáng nhaát theá giôùi (nhöõng haønh khuùc löøng danh khaùc coù trong Baûn giao höôûng soá 3 cuûa BEETHOVEN, baûn Goetterdaemmerung cuûa WAGNER).
10. Ca khuùc : Ngoaøi nhöõng hình thöùc khí nhaïc treân ñaây, CHOPIN coøn vieát cho thanh nhaïc, tuy raát ít. Ngöôøi ta ghi nhaän laïi ñöôïc 19 ca khuùc cuûa oâng.

Ñaùnh giaù chung toaøn boä taùc phaåm cuûa CHOPIN, nhieàu nhaø pheâ bình ñaõ ñoàng yù raèng caàn phaûi coù choã xöùng ñaùng trong lòch söû aâm nhaïc cho caùc taùc phaåm cuûa BACH, cho 32 sonatas cuûa BEETHOVEN vaø cho aâm nhaïc piano cuûa CHOPIN, bôûi aâm nhaïc cuûa CHOPIN mang nhöõng giai ñieäu tuyeät myõ vaø veû ñeïp thuaàn khieát cuûa aâm thanh. Tính tröõ tình – tính dieãn caûm ñaëc bieät tieâu bieåu cho phong caùch cuûa oâng – ñoùng vai troø quan troïng trong vieäc phaùt trieån aâm nhaïc cuûa thôøi kyø Laõng maïn. Rieâng ñoái vôùi vieäc phaùt trieån kyõ thuaät bieåu dieãn vaø saùng taùc cho piano, neáu LISZT ñöôïc coi nhö laø ngöôøi coá coâng ñöa moät mình piano ñoái ñaàu vôùi caû daøn nhaïc, thì CHOPIN chính laø ngöôøi ñaõ thöû nghieäm ñieàu tieân phong. Hai concerto vieát cho piano cuûa oâng laø baèng chöùng huøng hoàn cho ñieàu ñoù. Moät ñieåm khoâng theå queân khi noùi ñeán taùc phaåm cuûa CHOPIN ñoù laø hình aûnh cuûa toå quoác Ba-lan, tình yeâu oâng daønh cho queâ meï cuûa mình, noãi ñau khoå vì söï thaát baïi cuûa caùch maïng Ba-lan tröôùc quaân ñoäi cuûa Nga Hoaøng laø nhöõng chuû ñeà chieám gaàn nhö troïn veïn caùc taùc phaåm cuûa oâng. OÂng laø ngöôøi ñaàu tieân laøm cho caû theá giôùi thaáy ñöôïc veû ñeïp vaø ngöôõng moä neàn vaên hoùa Ba-lan. Moïi ngöôøi ñeàu ñoàng yù raèng tuy soáng ôû nöôùc Phaùp laâu naêm, nhöng Paris khoâng bao giôø coù theå taùch rôøi Ba-lan ra khoûi con ngöôøi ngheä só döông caàm thieân taøi naøy. Vaø ngöôïc laïi, ngöôøi daân Ba-lan bao giôø cuõng nghó ñeán oâng. Thaät vaäy, baûn nhaïc cuoái cuøng maø ngöôøi ta nghe ñöôïc treân ñaøi phaùt thanh Warszawa tröôùc khi noù rôi vaøo tay quaân Nazis Ñöùc chính laø 11 noát nhaïc ñaàu tieân cuûa baûn Polonaise cung AM.

Taøi lieäu tham khaûo:

1. Lòch söû AÂm nhaïc theá giôùi (Phaàn Ñaïi cöông) – LINH GIANG, Tp. HCM, 1988.
2. CLASSICAL MUSIC (The 50 Greatest Composers) – PHIL G. GOULDING, New York, 1992.
3. Woerterbuch der MUSIK – HEINRICH LINDLAR – Ausburg (Germany), 1997.
4. Neues Grosses Lexikon in Farbe – Muenchen (Germany), 1992.