1.  THANH ÑIEÄU:

Thanh ñieäu laø gioïng leân xuoáng khaùc nhau cuûa töøng tieáng, töøng chöõ, töøng aâm tieát trong ngoân ngöõ Vieät Nam. Tieáng Vieät coù 6 gioïng( coøn goïi taét laø 6 thanh), nhöng chæ caàn 5 daáu ñeå theå hieän söï thay ñoåi cao ñoä cuûa töøng tieáng: Ñoù laø caùc thanh : (1) ngang, (2) huyeàn, (3) ngaõ, (4) hoûi, (5) saéc, (6) naëng ; ñöôïc kyù hieäu phieân aâm baèng soá 1 - 6 theo thöù töï treân. Trong phöông ngöõ Nam boä, khi noùi ngöôøi ta chæ phaân bieät 5 gioïng (thanh ngaõ vaø thanh hoûi phaùt aâm töông töï nhau), nhöng khi vieát, thì vaãn phaân bieät 6 gioïng nhö haàu heát caùc phöông ngöõ Vieät nam khaùc.

Td: MA, MAØ, MAÕ, MAÛ, MAÙ, MAÏ.

1.1. Moãi laàn ñoåi thanh ñieäu laø ñoåi nghóa hoaëc maát yù nghóa, khoâng coù nghóa. Nhôø thanh ñieäu maø vôùi moät soá löôïng phuï aâm vaø nguyeân aâm nhaát ñònh, chuùng ta coù theå coù soá löôïng tieáng gaáp 4-5 laàn nhieàu hôn. Ñaây laø moät neùt ñaëc tröng quyù giaù cuûa ngoân ngöõ Vieät Nam, raát neân baûo toaøn ñeå giöõ neùt ñaëc tröng cuûa mình.

1.2. Thanh ñieäu laø yeáu toá thay ñoåi cao ñoä cuûa aâm tieát. Noù aûnh höôûng leân toaøn boä aâm tieát, nhöng khi vieát, noù ñöôïc ghi treân hoaëc döôùi nguyeân aâm chính. Gaëp nguyeân aâm phöùc khoâng keøm theo aâm cuoái thì noù ñöôïc ghi treân yeáu toá ñaàu cuûa aâm phöùc (thí duï : Chuùa, chìa, chöøa). Neáu nguyeân aâm phöùc coù keøm theo phuï aâm cuoái thì thöôøng ghi thanh ñieäu treân yeáu toá thöù 2 cuûa aâm phöùc ñoù (thí duï : vöôùng, tieáng, chuoàng).

1.3. Phaân loaïi döïa teân aâm vöïc : coù 2 loaïi cao vaø thaáp

- AÂm vöïc cao : thanh ngang, thanh ngaõ, thanh saéc

- AÂm vöïc thaáp : thanh huyeàn, thanh hoûi, thanh naëng

1.4. Phaân loaïi döïa treân aâm ñieäu : coù 2 loaïi baèng vaø traéc

- AÂm ñieäu baèng : thanh ngang, thanh huyeàn

- AÂm ñieäu traéc : (khoâng baèng phaúng)

+ Coù ñoåi höôùng (gaõy) : thanh ngaõ, thanh hoûi

+ Khoâng ñoåi höôùng : thanh saéc, thanh naëng

Veà maët thuaàn tuùy ngöõ aâm, ta coù theå toùm keát trong baûng sau ñaây. Caùc chöõ ñeå trong ngoaëc ñôn laø tieáng Haùn maø cha oâng ta ñaõ duøng trong thi vaên coå. Rieâng “khöù” khaùc vôùi “nhaäp” ôû choã thanh nhaäp aâm ñieäu bò ruùt ngaén hôn thanh khöù. Thí duï : “maù, “haùn” (khöù) ñoïc daøi hôn laø “maùt” (nhaäp) (thanh nhaäp ñi vôùi caùc aâm cuoái p, t, ch, c).

XUAÂN THAÛO