Thaùnh Nhaïc vaø Phuïng Vuï
Thaùnh Nhaïc trong töông quan vôùi Phuïng Vuï
Ñöùc Thaùnh Cha Pio X goïi Thaùnh nhaïc laø “Nöõ tyø cuûa Phuïng vuï”, nghóa laø Thaùnh nhaïc hoaøn toaøn leä thuoäc vaøo Phuïng vuï, nhaèm “phuïc vuï” Phuïng vuï maø thoâi. Vaø cuõng coù theå hieåu laø khoâng coù Thaùnh nhaïc, Phuïng vuï vaãn ñaày ñuû vaø ñöùng vöõng, chaúng maát maùt gì.
Ñöùc Thaùnh Cha Pio XII trong Thoâng ñieäp “Mediator Dei” ñaõ coi Thaùnh nhaïc nhö laø “thaønh phaàn caàn thieát cuûa Phuïng vuï”. Caùi nhìn veà vai troø cuûa Thaùnh nhaïc trong Phuïng vuï ñaõ thay ñoåi. Töø nay Thaùnh nhaïc ñaõ coù choã ñöùng thöïc söï trong Phuïng vuï, vaø laø choã ñöùng caàn thieát.
Ngaøy nay, vôùi Hieán cheá veà Phuïng vuï cuûa Coâng ñoàng Vaticano (soá 112), Giaùo Hoäi ñaõ coi Thaùnh nhaïc laø “thaønh phaàn hoaøn chænh” (pars integrans) cuûa Phuïng vuï. Nhö vaäy, coù nghóa laø : Phuïng vuï maø khoâng coù Thaùnh nhaïc, Phuïng vuï coøn thieáu xoùt. Vaø chuùng ta coù theå keát luaän laø : moät nghi leã Phuïng vuï chæ ñöôïc coi laø ñaày ñuû vaø hoaøn haûo, khi ñöôïc cöû haønh vôùi Thaùnh nhaïc :“Leã nghi Phuïng vuï seõ mang hình thöùc cao quyù hôn, khi ñöôïc cöû haønh keøm theo ca haùt, khi moãi thöøa taùc vieân chu toaøn ñuùng nhieäm vuï cuûa mình, vaø khi coù daân chuùng tham döï” (Huaán thò “De musica in sacra liturgia” soá 5, PV soá 113).
I.
THAÙNH NHAÏC TRONG TÖÔNG QUAN VÔÙI PHUÏNG VUÏ :
Döïa treân caùc vaên kieän cuûa Giaùo Hoäi lieân quan ñeán Phuïng vuï vaø Thaùnh nhaïc, chuùng ta thaáy coù nhöõng moái töông quan sau ñaây :
(1) Thaùnh nhaïc phaûi tuøy thuoäc vaø theo saùt nghi thöùc Phuïng vuï chöù khoâng theå ñöùng ñoäc laäp, vaø caøng khoâng theå baét Phuïng vuï phaûi nhöôøng böôùc. Nhö theá, Thaùnh nhaïc môùi chu toaøn nhieäm vuï cuûa mình trong Phuïng vuï :“Thaùnh nhaïc caøng lieân keát chaët cheõ vôùi hoaït ñoäng Phuïng vuï bao nhieâu, thì caøng thaùnh hôn baáy nhieâu” (PV 112).
Do ñoù khoâng theå chaáp nhaän vieäc moät soá ca ñoaøn haùt nhöõng baûn nhaïc ñaâu ñaâu khoâng aên nhaäp gì vôùi Phuïng vuï, hoaëc haùt nhöõng baûn nhaïc daøi doøng leâ theâ laøm giaùn ñoaïn nghi thöùc Phuïng vuï, baét chuû teá vaø coäng ñoaøn phaûi chôø ñôïi, nhö theå trong caùc raïp haùt ...
(2) Thaùnh nhaïc goùp phaàn vaø laøm cho leã nghi Phuïng vuï mang moät hình thöùc cao quyù vaø long troïng hôn :“Hoaït ñoäng Phuïng vuï mang moät hình thöùc cao quyù hôn khi caùc vieäc phuïng töï ñöôïc cöû haønh moät caùch long troïng vôùi tieáng haùt do caùc thöøa taùc vieân coù chöùc thaùnh chuû söï vaø giaùo daân tích cöïc tham döï” (PV soá 112, 113; x. “De musica in sacra liturgia” soá 5).
(3) Thaùnh nhaïc laøm cho coäng ñoaøn tín höõu tham döï moät caùch linh ñoäng vaø tích cöïc vaøo Phuïng vuï Thaùnh, ñoàng thôøi Thaùnh nhaïc cuõng giuùp cho tín höõu caàu nguyeän vaø bieåu loä söï hieäp nhaát vaø tính coäng ñoàng trong Phuïng vuï :“Quaû vaäy, döôùi hình thöùc naøy (hình thöùc cöû haønh Phuïng vuï coù ca haùt) lôøi kinh ñöôïc dieãn taû caùch thaâm thuùy hôn; maàu nhieäm cuûa Phuïng vuï, vôùi ñaëc tính ñaúng caáp vaø coäng ñoàng, ñöôïc bieåu loä roõ raøng hôn; söï hieäp nhaát taâm hoàn nhôø söï keát hôïp tieáng noùi, maø ñöôïc ñaït tôùi caùch saâu xa hôn; nhöõng taâm tö ñöôïc naâng leân töø veû ñeïp cuûa söï vaät thaùnh, tôùi thöïc taïi voâ hình caùch deã daøng hôn”. (MS. soá 5; x. PV soá 112 vaø 114; x. Huaán thò “De musica in sacra liturgia” soá 5).
(4) Thaùnh nhaïc dieãn taû ñöôïc tính phaán khôûi vaø nieàm vui trong cöû haønh Phuïng vuï, vì moïi cuoäc hoïp Phuïng vuï ñeàu laø cuoäc “hoïp möøng”, laø “tham döï vaø neám tröôùc Phuïng vuï treân trôøi”, “laø nôi chuùng ta hôïp cuøng toaøn theå ñaïo binh treân trôøi ñoàng thanh ca ngôïi toân vinh Chuùa” (x. PV soá 8). Nhaát laø vieäc cöû haønh Leã Taï Ôn trong ñoù hieän taïi hoùa “söï vinh thaéng vaø khaûi hoaøn nhôø caùi cheát cuûa Ngöôøi” (x. PV soá 6).
(5) Moät baøi thaùnh ca coù tính daãn nhaäp vaøo vieäc cöû haønh Phuïng vuï, laøm noåi baät yù nghóa cuûa thaùnh leã ngaøy hoâm ñoù, hoaëc cuûa muøa Phuïng vuï ñang cöû haønh. Thí duï : baøi Ca nhaäp leã, Thaùnh vònh ñaùp ca trong suoát muøa Phuïc sinh coù theå ñöôïc thay baèng HA-LEÂLUI-A.
II.
NHÖÕNG NHAÂN VAÄT PHUÏNG VUÏ :
“Muoán toå chöùc moät buoåi cöû haønh Phuïng vuï cho ñích ñaùng thì tröôùc tieân phaûi phaân chia vaø thi haønh caùc chöùc vuï cho ñuùng, khieán moãi thöøa taùc vieân hay moãi tín höõu, khi thi haønh caùc chöùc vuï, seõ chæ laøm vaø laøm heát nhöõng gì thuoäc phaän söï cuûa mình thoâi, chieáu theo baûn tính cuûa söï vaät vaø nhöõng qui taéc Phuïng vuï (PV soá 28). Nhöõng coâng vieäc toå chöùc cuõng ñoøi ta phaûi giöõ ñuùng yù nghóa vaø baûn chaát cuûa moãi phaàn vaø moãi baøi haùt. Muoán ñaït muïc ñích aáy thì phaûi haùt thaät söï, ñaëc bieät nhöõng baûn vaên naøo ñöông nhieân caàn haùt, vaø phaûi toân troïng theå loaïi cuõng nhö hình thöùc cuûa nhöõng baûn vaên ñoù, do baûn tính chuùng ñoøi hoûi” (Huaán thò “De musica in sacra liturgia” soá 6).
Nhö theá roõ raøng phaûi coù söï phaân chia chöùc vuï giöõa nhöõng ngöôøi tham gia cöû haønh Phuïng vuï, vaø “trong caùc leã nghi phuïng vuï, caùc ngöôøi sau ñaây chieám moät vò trí ñaëc bieät : linh muïc vaø caùc thöøa taùc vieân, vì chöùc thaùnh cuûa hoï, roài ñeán ngöôøi ñoïc saùch thaùnh, daãn leã, vaø caùc ngöôøi thuoäc ca ñoaøn, vì thöøa taùc vuï cuûa hoï (PV soá 29)” (id. soá 13)
Ñeå giôùi haïn vaán ñeà, chuùng ta chæ xeùt ñeán vai troø cuûa caùc nhaân vaät Phuïng vuï lieân quan ñeán phaïm vi Thaùnh nhaïc trong Phuïng vuï. Sau ñaây laø qui taéc toång quaùt :“Khi choïn nhöõng baøi ñeå haùt, phaûi daønh öu vò cho nhöõng baøi do baûn tính coù taàm quan troïng hôn : tröôùc heát nhöõng phaàn linh muïc chuû söï hay thöøa taùc vieân haùt vaø giaùo daân thöa ñaùp; thöù ñeán nhöõng baøi do linh muïc vaø giaùo daân cuøng haùt ; sau ñoù môùi theâm daàn nhöõng baøi chæ daønh rieâng cho giaùo daân, hoaëc daønh rieâng cho ca ñoaøn” (id. soá 7).
A)
Linh muïc vaø thöøa taùc vieân :
Huaán thò “De musica in sacra liturgia” vaø Qui cheá toång quaùt Saùch leã Roma chuù troïng raát nhieàu ñeán nhöõng caâu tung hoâ vaø ñoái ñaùp giöõa chuû teá hay thöøa taùc vieân vôùi coäng ñoaøn vaø nhöõng baøi daønh cho chuû teá vaø giaùo daân cuøng haùt, nhö ñaõ noùi ôû treân. Vì theá vai troø cuûa chuû teá vaø thöøa taùc vieân trong vaán ñeà haùt raát quan troïng. Bôûi vaäy chuû teá vaø thöøa taùc vieân khoâng ñöôïc boû haùt ñeå ñoïc chæ vì nhö theá ñôõ maát coâng luyeän taäp cho mình (id. soá 8). Vaø ngay caû khi haùt ñöôïc thì seõ khoâng haùt chæ vì phaûi haùt, hoaëc haùt maø khoâng luyeän taäp hay chuaån bò gì. Tuy nhieân, neáu haùt maø laøm ngaên trôû cho coäng ñoaøn vì ngang cung hay khoâng ñuùng gioïng hoaëc leäch laïc caùch naøo ñoù, thì phaûi ñoïc thong thaû, nghieâm trang roõ raøng nhöõng choå caàn phaûi haùt. Ñaëc bieät nhöõng phaàn coù giaùo daân ñoái ñaùp thì chuû teá vaø thöøa taùc vieân phaûi coá gaéng ñeå haùt nhöõng caâu xöôùng nhö “Ñaây laø Maàu nhieäm Ñöùc tin” chaúng haïn, ñeå cho giaùo daân tung hoâ vaø ñaùp laïi.
Nhöõng phaàn daønh cho chuû teá vaø coäng ñoaøn cuøng haùt thì chuû teá phaûi haùt, chöù khoâng neân ñöùng yeân hay laøm coâng vieäc khaùc, nhö môû saùch tìm lôøi nguyeän nhaäp leã, kinh tieàn tuïng hay kinh nguyeän thaùnh theå :“Linh muïc chuû teá vaø caùc thöøa taùc vieân thuoäc moïi caáp neân haùt vôùi giaùo daân vaø toaøn theå coäng ñoàng tín höõu khi hoï cuøng haùt” (id. soá 26). Chuû teá laø ngöôøi ñöùng ñaàu coäng ñoaøn Phuïng vuï neân coù boån phaän phaûi chuaån bò, toå chöùc, khích leä vaø linh ñoäng hoùa coäng ñoaøn caû veà phöông dieän aâm nhaïc nöõa.
Haàu heát caùc vaên kieän lieân quan ñeán Phuïng vuï vaø Thaùnh nhaïc ñeàu khuyeán khích vaø ñeà cao vai troø cuûa coäng ñoaøn trong vieäc tích cöïc tham gia vaøo nhöõng phaàn ca haùt trong caùc leã nghi Phuïng vuï. Lyù do laø vì :
1- Chæ khi “tham gia troïn veïn, yù thöùc vaø tích cöïc nhö chính baûn chaát cuûa Phuïng vuï ñoøi hoûi” (id. soá 15), caùc tín höõu môùi chu toaøn nhieäm vuï Phuïng vuï cuûa mình. Söï “tham gia troïn veïn” naøy tröôùc heát phaûi noäi taïi, nghóa laø “phaûi keát hôïp loøng trí mình vôùi ñieàu hoï ñoïc hay nghe, vaø coäng taùc vôùi ôn treân ban xuoáng” (id. soá 15a). Nhöng söï tham gia naøy cuõng phaûi coù tính chaát ngoaïi taïi nöõa, nghóa laø “ñöôïc bieåu loä ra baèng nhöõng caâu tung hoâ, nhöõng lôøi ñoái ñaùp vaø nhöõng baøi ca” (id. soá 15b).
2- Nhö ñaõ noùi ôû treân, moãi cuoäc cöû haønh phuïng vuï laø moät “cuoäc hoïp möøng”. Theá nhöng, “khoâng coù gì töng böøng vaø vui veû hôn trong moät buoåi cöû haønh phuïng vuï maø toaøn theå coäng ñoaøn bieåu loä ñöùc tin vaø loøng ñaïo ñöùc cuûa mình ra baèng lôøi ca tieáng haùt” (id. soá 16).
Chính vì theá “phaûi nghieâm tuùc vaø kieân trì huaán luyeän ca haùt cho toaøn theå giaùo daân cuøng moät luùc vôùi vieäc huaán luyeän phuïng vuï, tuøy theo tuoåi taùc, hoaøn caûnh, neáp soáng, vaø trình ñoä kieán thöùc toân giaùo cuûa hoï”. (id soá 18).
Ca ñoaøn laø moät boä phaän caàn thieát, coù moät vai troø roõ reät ñöôïc qui ñònh trong caùc vaên kieän veà Thaùnh nhaïc. Treân nguyeân taéc, trong taát caû nhöõng phaàn nghi thöùc coù ca haùt, lyù töôûng nhaát laø toaøn theå coäng ñoaøn cuøng chung lôøi ca tieáng haùt. Tuy nhieân, trong thöïc teá “neáu giaùo daân chöa ñöôïc luyeän taäp ñuû, vaø neáu duøng nhöõng baøi haùt nhieàu beø, thì coù theå giao moät soá baøi haùt cuûa coäng ñoaøn cho nguyeân ca ñoaøn thoâi, mieãn laø khoâng loaïi hoï ra khoâng cho haùt nhöõng phaàn daønh cho hoï” (id. soá 16c).
Caùc huaán thò veà Thaùnh nhaïc cuõng nhö Hieán cheá veà Phuïng vuï ñeàu löu taâm coå voõ vieäc thaønh laäp caùc ca ñoaøn hay ít laø caùc ban haùt, nhoùm ca vieân trong caùc doøng tu, caùc chuûng vieän, caùc nhaø thôø chính toøa cuõng nhö caùc nhaø thôø, nhaø nguyeän lôùn nhoû.
1- Phaûi coá gaéng thaønh laäp caùc “Ca ñoaøn”, hay ít laø “Nhöõng ban haùt nhaø nguyeän” hoaëc “Caùc nhoùm ca vieân” ñeå hoï coù theå haùt nhöõng baøi maø coäng ñoaøn khoâng theå haùt noåi, hay chöa ñöôïc chuaån bò ñeå haùt (id. soá 19a). Tuy nhieân “khoâng ñöôïc chaáp nhaän thoùi quen giao heát cho moät mình ca ñoaøn haùt Phaàn Rieâng leã vaø Phaàn Thöôøng leã, maø loaïi haún khoâng cho coäng ñoaøn haùt” (id. soá 16c).
2- Neáu khoâng coù ñieàu kieän ñeå thaønh laäp moät ca ñoaøn, duø chæ laø moät “ca ñoaøn khieâm toán” thì phaûi lieäu cho coù “ít nhaát moät hoaëc hai ca vieân ñöôïc huaán luyeän vöøa ñuû. Ca vieân ñoù phaûi coù theå xöôùng leân moät vaøi baøi ñôn giaûn cho daân chuùng tham gia, ñoàng thôøi cuõng phaûi bieát ñieàu khieån vaø yeåm trôï chính caùc tín höõu ñoù nöõa” (id. soá 21).
Vì vaäy phaûi huaán luyeän cho ca ñoaøn khoâng nhöõng veà aâm nhaïc maø caû veà Phuïng vuï vaø ñaïo ñöùc (id. soá 24), ngoõ haàu ca ñoaøn hieåu roõ yù nghóa vaø muïc ñích cuûa Phuïng vuï ñeå phuïc vuï cho höõu hieäu. Ñaùng tieác laø phaàn ñoâng caùc ca ñoaøn cuûa chuùng ta chæ chuù troïng ñeán haùt maø ít ñeå taâm hay chaúng ñeå taâm gì ñeán phuïng vuï, tuy raát nhieät thaønh vaø coù nhieàu naêng khieáu. Neáu khoâng hieåu bieát gì veà Phuïng vuï vaø khoâng yù thöùc veà muïc ñích cuûa vieäc ca haùt trong Phuïng vuï, thì thaät “toäi nghieäp” cho hoï, vì trình dieãn maø khoâng ñöôïc thuø lao, haùt thaùnh ca maø khoâng ñaït muïc ñích.
III.
ÑAØN HAÙT TRONG PHUÏNG VUÏ : A)
Haùt luùc naøo ? 1-
Haùt khi cöû haønh Thaùnh leã : "Khi
cöû haønh Thaùnh leã coù giaùo daân tham döï, nhaát laø nhöõng
ngaøy Chuùa nhaät vaø ngaøy leã, neân heát söùc coi troïng hình
thöùc leã haùt hôn, duø cöû haønh nhieàu laàn trong cuøng moät
ngaøy" (id. soá 27). Nhö vaäy roõ raøng phaûi coá gaéng cöû
haønh moïi Thaùnh leã coù keøm theo ca haùt, duø phaûi phaân bieät
"leã troïng, leã haùt vaø leã ñoïc". Vaäy
phaûi haùt nhöõng baøi gì khi cöû haønh Thaùnh leã ? Huaán thò
"De musica in sacra liturgia" soá 29,30,31 phaân bieät 3 caáp
baäc tham gia leã haùt. Ñoù laø : a.
Baäc nhaát goàm coù : +
Lôøi chaøo cuûa linh muïc vaø lôøi ñaùp cuûa giaùo daân. +
Lôøi nguyeän. +
Caùc caâu tung hoâ Tin Möøng. +
Lôøi nguyeän tieán leã. +
Kinh tieàn tuïng vôùi nhöõng caâu ñoái ñaùp vaø Kinh
"Thaùnh, Thaùnh, Thaùnh". +
Lôøi tuïng ca keát thuùc kinh taï ôn. +
Kinh Laïy Cha vôùi lôøi nhaén nhuû vaø lôøi caàu nguyeän tieáp. +
Lôøi chuùc bình an. +
Lôøi nguyeän hieäp leã. +
Nhöõng coâng thöùc keát leã. b.
Baäc hai goàm : +
Kinh Xin Chuùa thöông xoùt, Vinh Danh vaø Laïy Chieân Thieân Chuùa. +
Kinh Tin Kính. +
Lôøi nguyeän giaùo daân. c.
Baäc ba goàm : +
Nhöõng baøi haùt luùc nhaäp leã vaø röôùc leã. +
Baøi haùt sau baøi ñoïc hoaëc thaùnh thö. +
Ha-leâ-lui-a tröôùc khi ñoïc Tin Möøng. +
Baøi haùt tieán leã. +
Caùc baøi ñoïc saùch thaùnh, tröø khi thaáy neân ñoïc hôn
haùt. "Caùch
söû dung caùc caáp baäc tham gia ñöôïc qui ñònh nhö sau : baäc
nhaát coù theå duøng rieâng moät mình; baäc hai vaø baäc ba chæ
ñöôïc duøng taát caû hay moät phaàn chung vôùi baäc nhaát. Nhö
vaäy, caùc tín höõu seõ luoân luoân ñöôïc khuyeán khích döï
phaàn ca haùt moät caùch ñaày ñuû" (id. soá 28). Ngoaøi
ra Huaán thò "De musica in sacra liturgia" coøn coù nhöõng chæ
daãn roõ raøng vaø cuï theå veà vieäc haùt caùc phaàn Thöôøng leã
vaø Rieâng leã nhö sau : (i)
Ñoái vôùi caùc phaàn Thöôøng leã, coäng ñoaøn tín höõu neân
tham gia moät caùch ñoàng boä vaø tích cöïc chöù khoâng ñöôïc
giao khoaùn cho ca ñoaøn. Luùc ñoù nhöõng baøi trong phaàn naøy
"coù theå chia cho ca ñoaøn vaø giaùo daân, hoaëc chia cho hai
phía giaùo daân; coù theå haùt luaân phieân töøng caâu thích hôïp,
hoaëc töøng khuùc trong toaøn theå baûn vaên" (id. soá 33). Ñaëc
bieät neáu laø nhöõng baøi taï ôn, thì coù theå giao cho ca ñoaøn
mieãn laø khoâng loaïi tröø hoaøn toaøn söï tham gia cuûa coäng
ñoaøn. (id soá 33) (ii)
Ñoái vôùi caùc baøi haùt phaàn Rieâng leã thì khoâng baét buoäc
coäng ñoaøn tín höõu tham gia ñoàng boä vaø tích cöïc nhö phaàn
Thöôøng leã. Coù theå giao cho ca ñoaøn phuï traùch. Tuy nhieân khi
coù nhöõng ñieäp khuùc deã haùt vaø "nhöõng hình thöùc aâm
nhaïc thích hôïp" thì "coäng ñoaøn tín höõu neân heát
söùc tham gia haùt phaàn Rieâng leã", ñaëc bieät laø "baøi
haùt sau caùc baøi ñoïc, döôùi hình thöùc ñaùp ca (thaùnh vònh
xöôùng ñaùp)" (id. soá 32). 2-
Haùt khi caùc Bí tích vaø AÙ bí tích : "Neân
heát söùc cöû haønh keøm theo ca haùt caùc Bí tích vaø AÙ bí tích
coù taàm quan troïng ñaëc bieät trong ñôøi soáng cuûa coäng ñoàng
xöù ñaïo, nhö caùc leã Theâm söùc, Truyeàn Chöùc Thaùnh, Hoân
Phoái, Cung hieán Thaùnh ñöôøng hay baøn thôø, leã An taùng, v.v...
Tính caùch leã laïc cuûa caùc nghi thöùc ñoù seõ giuùp cho vieäc
muïc vuï höõu hieäu hôn" (id. soá 42) Cuõng
Huaán thò naøy soá 44 khuyeân neân soaïn nhöõng cung ñieäu thích
hôïp ñeå duøng trong luùc cöû haønh caùc Bí tích vaø AÙ bí tích,
cuõng nhö caùc leã nghi ñaëc bieät khaùc trong naêm Phuïng vuï,
mieãn laø phuø hôïp vôùi nhöõng qui ñònh cuûa Giaùo quyeàn vaø
coù löu yù ñeán khaû naêng cuûa moãi Coäng ñoaøn. Ngay
caû nhöõng buoåi tónh taâm, giôø thaùnh, suy toân Lôøi Chuùa, cöû
haønh Lôøi Chuùa, v.v ... thì "Thaùnh nhaïc cuõng raát höõu
hieäu ñeå nuoâi döôõng loøng ñaïo ñöùc cuûa tín höõu".
Ñaëc bieät nhöõng luùc naøy neân söû duïng caùc Thaùnh vònh, caùc
baøi haùt toân giaùo bình daân, ñaøn ñaïi quaûn caàm vaø caùc
nhaïc khí khaùc, ... coù theå giuùp ích cho vieäc ñaïo ñöùc,
thaùnh thieän (id. soá 45). 3-
Haùt kinh Phuïng vuï : "Haùt
kinh Phuïng vuï laø hình thöùc thích hôïp nhaát vôùi baûn tính
cuûa kinh naøy" (id. soá 36) Huaán
thò khuyeân caùc giaùo só, tu só neân haùt kinh Phuïng vuï, ít laø
vaøo nhöõng giôø chính nhö Kinh Saùng vaø Kinh Chieàu neân haùt
moät phaàn kinh, hay ít laø vaøo caùc ngaøy Chuû nhaät vaø caùc
ngaøy leã (id. soá 36, 39). Ñaëc bieät neân "haùt nhöõng phaàn
töï baûn chaát ñoøi phaûi haùt nhö Xöôùng ñaùp, Thaùnh thi,
Thaùnh ca" (id. soá 37). Huaán
thò cuõng khuyeân caùc vò coù traùch nhieäm "thuùc ñaåy caùc
tín höõu ñoïc chung moät vaøi phaàn kinh Phuïng vuï vaøo nhöõng
ngaøy Chuû nhaät vaø leã Troïng, ñaëc bieät giôø Kinh Chieàu hoaëc
nhöõng giôø kinh khaùc". (id. soá 38) 1-
Tieáng La-tinh : a.
Phaûi öu tieân duøng ca ñieäu Gregorio trong nhöõng leã nghi Phuïng
vuï coù ca haùt cöû haønh baèng tieáng La-tinh (id. soá 49a). b.
Ngay caû nhöõng nôi ñaõ duøng tieáng baûn quoác trong khi cöû haønh
Thaùnh leã, caùc vò chuû chaên cuõng thænh thoaûng neân duy trì moät
hoaëc vaøi Thaùnh leã cöû haønh baèng tieáng La-tinh - ñaëc bieät
laø leã haùt - trong moät vaøi Thaùnh ñöôøng (id. soá 47), hay ít ra
laø lieäu cho tín höõu bieát haùt chung vôùi nhau baèng tieáng
La-tinh nhöõng baøi trong phaàn Thöôøng leã daønh rieâng cho hoï (id.
soá 46; hieán cheá PV soá 54). c.
Vieäc söû duïng caùc baøi thaùnh ca La-tinh (ñaëc bieät laø Bình ca)
trong nhöõng leã nghi Phuïng vuï cöû haønh baèng tieáng baûn xöù
khoâng coù gì baát tieän caû. Bôûi vì theo Huaán thò "trong
cuøng moät buoåi cöû haønh Phuïng vuï vaãn coù theå haùt moät vaøi
baøi baèng moät ngoân ngöõ khaùc" (id. soá 50). 2-
Tieáng baûn quoác : Coâng
ñoàng Vaticanoâ 2 trong hieán cheá Phuïng vuï soá 36 ñaõ môû ra
moät kyû nguyeân môùi khi cho pheùp caùc Giaùo hoäi ñòa phöông
duøng tieáng baûn quoác trong caùc leã nghi Phuïng vuï. Ñieàu ñoù
ñoàng thôøi ñi ñoâi vôùi vieäc cho pheùp söû duïng nhöõng cung
ñieäu soaïn cho nhöõng baûn vaên baèng tieáng baûn quoác : a.
"Phaûi toân troïng ñaëc tính vaø nhöõng qui luaät cuûa moãi
ngoân ngöõ cuõng nhö phaûi ñeå yù ñeán ñaëc tính cuûa moãi daân
toäc" (id. soá 53). b.
Phaûi tuaân theo nhöõng qui luaät cuûa Thaùnh nhaïc (id. soá 53), vaø
caùc cung ñieäu môùi phaûi ñöôïc thaåm quyeàn ñòa phöông pheâ
chuaån môùi ñöôïc söû duïng trong Phuïng vuï (id. soá 54, 56). c.
Phaûi tham khaûo caùc cung ñieäu coå truyeàn cuûa Phuïng vuï La-tinh
(id. soá 55), phaûi nghieân cöùu, khaûo saùt caùc hình theå thaùnh ca
La-tinh (id. soá 58) ñeå ruùt ra ñöôïc nhöõng gì coøn phuø
hôïp vôùi nhu caàu môùi cuûa Phuïng vuï. C)
Caùc hình theå thaùnh ca trong Phuïng vuï : Nhö
treân ñaõ noùi, cho duø Giaùo hoäi cho pheùp chuùng ta söû duïng
nhöõng cung ñieäu môùi soaïn cho caùc baûn vaên tieáng baûn xöù
trong caùc leã nghi Phuïng vuï, chuùng ta cuõng phaûi tham khaûo toái
ña caùc hình theå thaùnh ca La-tinh khi soaïn nhöõng cung ñieäu môùi
ñoù. Bôûi vì caùc hình theå naøy ñaõ ñaït tôùi möùc ñoä
hoaøn chænh vaø hoøa hôïp moät caùch tuyeät dieäu vôùi caùc ñoäng
taùc phuïng vuï. Ñaëc bieät thaùnh leã ñöôïc tieán haønh nhö
moät vôû kòch vôùi caùc vai chaùnh teá, phoù teá, giaùo daân,
ngöôøi ñoïc saùch, ca xöôùng vieân, ca ñoaøn ... luùc ñoïc, luùc
haùt, luùc ngaâm vònh, luùc ñoäc taáu, luùc hôïp xöôùng, luùc
ñoái ñaùp, ... vôùi caùc hình theå hoaøn chænh vaø hôïp lyù nhö
: 1-
Hình theå tuïng kinh (psalmodie) duøng ñeå ngaâm thaùnh vònh. 2-
Hình theå Thaùnh vònh coù ñaùp ca (Psalmus responsorius) duøng cho
caùc baøi Ñaùp ca. 3-
Hình theå Ñoái ca vôùi Thaùnh vònh (Antiphona cum psalmo suo) duøng
cho ca Nhaäp leã, ca Daâng leã, ca Hieäp leã (x. Qui cheá Toång quaùt
cho caùc soá 26, 50, 56i). 4-
Hình theå ñoïc (Toni communes) duøng cho caùc baûn vaên coù tính
caùch vaên xuoâi nhö : Cung lôøi nguyeän (Toni orationum), caùc loaïi
Cung saùch nhö Cung tieân tri (Tonus prophetiae) - Cung thaùnh thö (Tonus
Epistolae) - Cung Phuùc aâm (Tonus Evangelii) ... 5-
Hình theå ca vaõn (Hymnus) duøng cho caùc baøi Ñoái ca ñi vôùi
Thaùnh vònh ... Töø
ñoù coù nhöõng tuyeån taäp Thaùnh ca duøng trong Phuïng vuï La-tinh
nhö : Antiphonarium goàm caùc baøi Ñoái ca duøng cho caùc giôø Kinh
Chieàu, Kyriale goàm caùc Boä leã, Graduale goàm caùc baøi söû duïng
trong thaùnh leã nhö ca nhaäp leã - ca daâng leã - ca hieäp leã,
Ceremoniale, Missale, Officium divinum, Lectionarium, v.v ... D)
Vieäc söû duïng nhaïc khí trong Phuïng vuï : 1-
Phuïng vuï La-tinh vaãn coi troïng vai troø cuûa ñaïi quaûn caàm trong
Phuïng vuï. Ngoaøi ra, noùi chung, Giaùo hoäi cho pheùp söduïng caùc
loaïi nhaïc khí khaùc trong phuïng vuï, keå caû caùc nhaïc khí ñaëc
bieät cuûa caùc daân toäc, mieãn laø "chuùng thích hôïp
ñöôïc ñeå duøng vaøo vieäc thaùnh vôùi coâng duïng thieâng
thaùnh, hay hôïp vôùi veû trang troïng cuûa ñeàn thôø, vaø thöïc
söï giuùp cho caùc tín höõu soát saéng hôn" (id. soá 61). 2-
Caùc nhaïc khí ñöôïc duøng ñeå ñeäm cho tieáng haùt, nhöng
khoâng ñöôïc laán aùt tieáng haùt (id. soá 61, 63, 64). 3-
Coù theå ñoäc taáu nhaïc khí (hay caû daøn nhaïc) tröôùc khi linh
muïc tieán vaøo baøn thôø, luùc daâng leã vaät, trong khi röôùc
leã vaø luùc cuoái leã (id. soá 64). Nhöng khoâng ñöôïc ñoäc taáu
caùc nhaïc khí trong Muøa Voïng vaø Muøa Chay, trong tuaàn Tam nhaät
Vöôït Qua, vaø trong giôø Kinh Leã caàu hoàn (id. soá 65). Thaùnh
Nhaïc laø boä phaän tuyø thuoäc cuûa phuïng vuï. Thaùnh Nhaïc, hay
noùi cho ñuùng hôn theo ngoân ngöõ baây giôø, nhaïc trong Phuïng
vuï, laø nhaïc ñeå duøng trong caùc nghi leã phuïng vuï. Vì laø
nhaïc duøng trong Phuïng vuï neân phaûi theo caùc quy taéc Phuïng vuï.
Moät trong nhöõng quy taéc ñoù laø phaûi theo phuïng vuï ñeå phuïc
vuï phuïng vuï. Tröôùc ñaây ngöôøi ta duøng moät töø nghe coù
veû phong kieán, nhöng boùc loät vaø dieãn taû ñöôïc ñaày ñuû
vai troø cuûa nhaïc trong phuïng vuï, ñoù laø Thaùnh nhaïc laø
"nöõ tyø" cuûa Phuïng vuï. Cuõng chính vì laø "nöõ
tyø" neân thaùnh nhaïc phaûi "naèm" trong khuoân khoå
cuûa Phuïng vuï. Maø noùi ñeán khuoân khoå, töï nhieân ngöôøi ta
nghó ñeán goø boù. Maø nhaïc trong Phuïng vuï coù goø boù thaät. Ñaây
laø moät thöù goø boù caàn thieát ñeå giuùp cho nhaïc trong phuïng
vuï laøm troøn chöùc naêng cuûa mình laø toân vinh Thieân Chuùa vaø
thaùnh hoaù caùc tín höõu. Ngöôøi ta khoâng theå thöïc hieän hai
chöùc naêng naøy baèng aâm nhaïc theo baát cöù caùch naøo, maø
traí laïi phaûi theo caùc quy taéc do Hoäi Thaùnh ñaët ra cho vaán
ñeà naøy laø nhaïc phaûi theo dieãn tieán cuûa nghi leã phuïng vuï.
Nhaïc caøng ñi saùt vôùi caùc phaàn ñoaïn cuûa phuïng vuï bao
nhieâu thì caøng thaùnh baáy nhieâu. Nhaïc caùng duøng lôøi Kinh
Thaùnh hay Phuïng vuï bao nhieâu, caøng dieãn taû ñuùng taâm tình
vaø tö töôûng phaûi coù khi caàu nguyeän, nhaát laø trong Thaùnh
leã vaø caùc leã nghi phuïng vuï baáy nhieâu. Do ñoù nhöõng ñieäu
nhaïc laû löôùt, nhöõng lôøi ca mô moäng, uyû mò, troáng roãng
laø hoaøn toaøn khoâng thích hôïp cho loái caàu nguyeän phuïng vuï
vaø phaûi loaïi ra ngoaøi. Nhö vaäy, nhaïc jazz döôùi moïi hình
thöùc khoâng phaûi laø loaïi nhaïc duøng trong nhaø thôø vaø thích
hôïp vôùi lôøi caàu nguyeän theo Kitoâ giaùo. Ngöôøi
ta seõ baûo nhö vaäy laø quaù ngaët vaø coøn maáy ai ñeán nhaø
thôø nöõa. Phaûi ñeå cho töï do thoaûi maùi trong vaán ñeà haùt
xöôùng môùi loâi cuoán ñöôïc giôùi treû. Thöïc ra, neáu
ngöôøi ta ñeán nhaø thôø chæ vì söùc loâi cuoán cuûa loaïi
nhaïc goïi laø treû vôùi troáng phaùch vaø caùc loái chôi nhaïc
nhö ôû ngoaøi ñôøi thì söï loâi cuoán ñoù hôi khaû nghi, vaø
coù leõ khoâng coù hay ít coù taùc duïng veà ñaïo giaùo ñoái
vôùi nhöõng ai ñeán chæ vì muïc ñích aáy. Trong tröôøng hôïp
naøy, ngöôøi ta neân ñeán caùc tuï ñieåm ca nhaïc hôn laø ñeán
nhaø thôø, vì nhaø thôø chôi nhaïc khoâng hay baèng phoøng traø
vaø ñaùp öùng ñöôïc caùc thò hieáu cuûa ngöôøi nghe baèng caùc
tuï ñieåm ca nhaïc. Baây giôø neáu laøm moät cuoäc kieåm ñieåm
vaø neáu tính thaønh tích, thöû hoûi coù bao nhieâu ngöôøi ñi
döï caùc leã giôùi treû thieân veà phong caùch bieåu dieãn phoøng
traø, ñoùn nhaän ñöôïc ñöùc tin vaø hieåu bieát theâm veà
ñaïo. Nhaø
thôø laø nôi nuoâi döôõng vaøo giaùo duïc ñöùc tin. Thaùnh nhaïc
cuõng phaûi goùp phaàn vaøo ñoù baèng lôøi ca tieáng haùt cuûa ca
ñoaøn vaø coäng ñoaøn. Vaø nhö vaäy, khoâng theå boû qua caùch
choïn caùc baøi haùt, loái haùt vaø phong caùch ñeäm ñaøn. Nhöõng
ñieàu noùi treân ñeàu naèm trong phaïm vi thaùnh Nhaïc trong Phuïng
vuï. Vì vaäy, vaán ñeà khoâng theå ñöôïc giaûi quuyeát, bao laâu
nhöõng ngöôøi coù traùch nhieäm khoâng ñoân ñoác, khuyeán khích
vaø taïo ñieàu kieän cho ngöôøi lo coâng vieäc ñaøn haùt trong
nhaø thôø ñöôïc hoïc haønh vaø hieåu bieát vöøa ñuû veà vaán
ñeà naøy, vaø bao laâu nhöõng ngöôøi ñi nhaø thôø khoâng ñoøi
cho ñöôïc phuïc vuï ñuùng möùc, baèng moät loái nhaïc hôïp
vôùi nhaø thôø theo chæ daãn vaø lôøi daïy cuûa Hoäi Thaùnh.
Ñoã Xuaân Queá
This site was created by COMMUNIO FROM VIETNAM
© 1998 - 2000, All Rights Reserved.