2.1. Ba aâm vöïc : 

Trong ca haùt, thöôøng ngöôøi ta phaân bieät toái thieåu 3 möùc ñoä cao thaáp khaùc nhau:

- AÂm vöïc cao : thanh saéc, thanh ngaõ

- AÂm vöïc trung: thanh ngang (khoâng daáu)

- AÂm vöc traàm: thanh huyeàn, thanh hoûi, thanh naëng

(Trong tieáng Vieät coå, daáu ngaõ thuoäc aâm vöïc thaáp, coøn daáu hoûi thuoäc aâm vöïc cao. Vì theá, ngaøy nay coù theå coù tröôøng hôïp daáu ngaõ laùy thaáp hôn daáu saéc hoaëc daáu ngang)

2.2. Thanh ñôn, thanh keùp: caùc thanh gaõy Ngaõ, Hoûi ñeàu phaûi duøng töø 2 daáu nhaïc coù cao ñoä khaùc nhau trôû leân, thì haùt leân nghe môùi roõ lôøi roõ yù. Do ñoù, trong thanh nhaïc goïi caùc thanh gaõy laø thanh keùp. Coøn caùc thanh khaùc laø thanh ñôn, chæ caàn moät daáu nhaïc ñeå dieãn taû thanh ñieäu (td 1a). Caùc hö töø "seõ, ñaõ, haõy, cuûa..."khi khoâng quan troïng cho yù chính cuûa caâu, coù theå duøng khoâng keùp, nhaát laø khi neùt nhaïc ñi nhanh ; coøn caùc chöõ quan troïng thì phaûi keùp caån thaän (td 1b), neáu khoâng coù theå laøm maát neùt thaåm myõ cuûa ngoân ngöõ (td1c).Thí duï :

1a

1b

1c

2.3. Thanh Naëng, tuy khoâng phaûi laø thanh gaõy, nhöng laø thanh traàm taéc hoïng khaùc vôùi thanh Huyeàn cuõng thuoäc aâm vöïc traàm nhöng khoâng taéc hoïng : Vì theá, muoán cho thanh Naëng roõ raøng phaân bieät vôùi thanh Huyeàn, thì cuõng neân keùp thanh Naëng. Neáu khoâng keùp baèng 2 daáu nhaïc coù cao ñoä khaùc nhau (2a), thì ít nhaát baèng 2 daáu cuøng cao ñoä (2b):

Thí duï : 2a

Lyù ngöïa oâ (Daân ca)

Troáng côm(Daân ca)

Td 2b

2.4. Coù khi, ñeå coù söï thuaàn nhaát trong loái vieát, chuùng ta cuõng coù theå keùp caû caùc thanh ñôn, töùc daáu saéc, huyeàn, ngang (Td 3a: ). Ñoù thaät ra laø caùch ngaân nga ngaén, thöôøng thaáy, nhöng ñöøng quaù caàu kyø maø laøm sai daáu gioïng.

Thí duï: 3a

Coø laû (Daân ca)

2.5. Trong gioïng haùt, toaøn boä heä thoáng thanh ñieäu coù theå naâng leân raát cao hoaëc haï xuoáng khaù thaáp : "Ñeâm ñoâng laïnh leõo Chuùa sinh ra ñôøi, Chuùa sinh ra ñôøi…" (Hang Beâ-lem), nhöng phaûi giöõ töông quan caùch bieät giöõa 3 aâm vöïc CAO - TRUNG - THAÁP trong töøng töø keùp (td: laïnh leõo, Thieân Chuùa, haân hoan,ca möøng…) hoaëc töøng cuïm töø (ví duï: Chuùa sinh ra ñôøi, naèm trong hang ñaù…)

2.6. Trong ca haùt, hai tieáng cuøng moät thanh ñieäu trong cuøng moät cuïm töø coù theå ñöôïc deät baèng nhöõng daáu nhaïc coù cao ñoä khaùc nhau khi chuùng cuøng ñi leân ñeán moät tieáng coù thanh ñieäu cao hôn, (td: Cuøng daâng leân/ Thieân Chuùa), hoaëc cuøng ñi xuoáng ñeán moät tieáng coù thanh ñieäu thaáp hôn (td: tieáng haân hoan /ca möøng).

2.7. Caùc ca só, ca vieân, khi gaëp nhöõng caâu haùt chöa maáy phuø hôïp vôùi thanh ñieäu (a), thöôøng hoï cuõng töï nhieân tìm caùch haùt cho "Roõ lôøi ñeïp tieáng" hôn baèng caùch :

a. Theâm nhöõng daáu nhaïc phuï nhö daáu nhaán, daáu theâu thuøa, ñeå keùp caùc thanh HOÛI vaø NGAÕ.(b)

b. Haùt roõ daáu NAËNG baèng caùch theâm daáu nhaán cuøng cao ñoä.

                (a)                                                         (b)

2.8. Khoù khaên hôn caû coù leõ laø vaán ñeà baûo toaøn thanh ñieäu trong taát caû caùc beø hôïp ca (hôïp xöôùng) theo loái vieát ña aâm ñoàng ñieäu. Nhöng chính khi kheùo bieát "vaän duïng" caùc thanh ñieäu, thì ngöôøi ta cuõng coù theå phaàn naøo xoay xôû ñeå dung hoøa nhöõng ñoøi hoûi cuûa loái vieát hoøa aâm vôùi nhöõng ñoøi hoûi cuûa ngoân ngöõ ña thanh: chaúng haïn duøng kieåu ngaân nga ñeå taïo chuyeån ñoäng ngöôïc chieàu cho 2 beø:

Con ñöôøng naâng tieáng haùt Vieät nam töø ñôn aâm leân baäc ña aâm ñang coøn môû ngoû cho nhöõng tìm kieám, saùng taïo. Phaàn lôùn caùi khoù naèm ôû vaán ñeà baûo toaøn thanh ñieäu ngoân ngöõ daân toäc trong nhieàu beø haùt cuøng moät luùc. Thaùch ñoá ñoù ñaõ coù nhöõng ngöôøi môû ñöôøng vöôït qua, nhöng vaãn coøn ñang laø trôû ngaïi gai goùc cho nhieàu ngöôøi ñang noái goùt theo sau.

(coøn tieáp)