XÖÛ LYÙ THANH ÑIEÄU NHÖ THEÁ NAØO 

TRONG NGAÂM TUÏNG, CA HAÙT?

3.1 Töø gioïng noùi ñeán gioïng haùt

Hình nhö ngoân ngöõ naøo cuõng phaân bieät gioïng noùi thoâng thöôøng vôùi gioïng haùt. Trong aâm nhaïc, ngöôøi ta coøn phaân bieät ñöôïc nhöõng möùc ñoä trung gian khaùc nhau giöõa gioïng noùi vaø gioïng haùt. Ñoù laø caùc loaïi gioïng keå (Recitativo). Chaúng haïn, trong nhaïc kòch phöông Taây (Opeùra) vaø trong caùc giaùo nhaïc kòch (Oratorio), ngöôøi ta phaân bieät gioïng keå khoâ (Recitativo secco) vôùi gioïng keå coù ñeäm ñaøn (Recitativo accompagnato).

Rieâng taïi Vieät Nam, vôùi moät ngoân ngöõ ña thanh, thì ngöôøi ta laïi phaân bieät ñöôïc nhieàu gioïng keå khaùc nhau, chaúng haïn gioïng ñoïc saùch, ñoïc dieãn vaên, ñoïc kinh, tuïng kinh ; gioïng hoâ, gioïng rao, gioïng noùi loái, noùi taïm, noùi veø…; gioïng ngaâm Sa maïc, Boàng maïc, Ñöôøng thi, Tao Ñaøn, Thô Hueá vaø caùc gioïng hoø ñuû loaïi. Caùc teân goïi, tuy khoâng phaûn aùnh ñaày ñuû caùc ñaëc tính aâm nhaïc beân trong cuûa moãi loaïi gioïng, nhöng coù theå cho ta moät khaùi nieäm veàø söï ña daïng cuûa caùc gioïng keå trong ngoân ngöõ Vieät Nam. Ta coù theå taïm thaâu toùm caùc gioïng keå trong 4 chöõ Ñoïc-Hoâ-Ngaâm-Hoø cho deã nhôù. Nhö vaäy, trong tieáng Vieät, ta coù moät chuoãi gioïng ñeå dieãn ñaït tình yù nhö sau:

Khaùc bieät cô baûn giöõa gioïng noùi vaø gioïng haùt laø:

Moät ñaøng, gioïng noùi theo cao ñoä coá ñònh cuûa caùc thanh ñieäu, nhöng cao ñoä thanh ñieäu laïi thöôøng khoù xaùc ñònh, töùc khoâng theå ghi ra chính xaùc thaønh nhöõng daáu nhaïc treân khuoâng nhaïc. Coøn gioïng haùt thì cao ñoä caùc thanh ñieäu khoâng coá ñònh ôû moät vò trí nhaát ñònh, maø coù theå xeâ dòch leân cao xuoáng thaáp tuøy theo tình yù cuûa ngöôøi saùng taùc, mieãn laø toân troïng cao ñoä töông ñoái cuûa thanh ñieäu trong töøng cuïm töø, vaø cao ñoä cuûa thanh ñieäu ñöôïc xaùc ñònh, töùc laø coù theå ghi ra töông ñoái chính xaùc baèng caùc kyù hieäu aâm nhaïc treân khuoâng nhaïc.

Ñaøng khaùc, tieát taáu cuûa gioïng noùi töï do theo tình yù cuûa ngöôøi noùi, trong khi tieát taáu cuûa gioïng haùt ñöôïc qui ñònh tröôùc theo tình yù cuûa ngöôøi saùng taùc, töùc laø hoaëc theo tieát taáu khoaùng ñaït, hoaëc theo tieát taáu chia ñeàu vôùi ñôn vò nhòp cô baûn aán ñònh.

Gioïng keå thì cao ñoä ñöôïc xaùc ñònh, nhöng thöôøng ñoùng khung trong moät soá cung baäc nhaát ñònh, chöù khoâng töï do bay boång nhö gioïng haùt. Coøn tieát taáu thì thöôøng khoaùng ñaït, nghóa laø döïa theo tieát ñieäu cuûa lôøi ca, laáy lôøi ca laøm goác. (xem chi tieát hôn trong Nhaïc Lyù Caên Baûn, Queâ Höông 1990, tr. 82-93)

Trong khuoân khoå baøi naày, chuùng toâi chæ döøng laïi ôû caùc gioïng keå trong ñaïo Coâng giaùo nhö gioïng ñoïc kinh, gioïng ñoïc saùch, gioïng ngaém.

3.2. Gioïng ngaâm tuïng (cantillation, reùcitatif liturgique) (xem Le Chant liturgique apres Vatican II,Editions Fleurus, 1966, ch.4: La cantillation des lectures et des prieres dans la messe, Don Luigi Agustoni, tr.79-110)

Gioïng ngaâm tuïng (cantillation) laø teân chuyeân moân ñeå chæ caùc loaïi gioïng keå trong caùc nghi leã toân giaùo, ñaëc bieät trong Do thaùi giaùo vaø Coâng giaùo. Cuõng nhö caùi chính trong gioïng noùi thoâng thöôøng laø lôøi noùi, vôùi ngöõ ñieäu vaø tieát ñieäu töï nhieân cuûa noù, thì caùi chính trong gioïng ngaâm tuïng cuõng laø lôøi noùi, laø baûn vaên, laø ngoân ngöõ, vôùi ngöõ ñieäu vaø tieát ñieäu voán coù cuûa chuùng. Caùi khaùc cô baûn laø trong gioïng ngaâm tuïng lôøi noùi, baûn vaên, ngoân ngöõ ñöôïc trang troïng hoùa, trôû thaønh moät thöù aâm nhaïc töï nhieân. Taùc giaû D.L. Agustoni goïi gioïng ngaâm tuïng laø ngheä thuaät caát cao gioïng coâng boá lôøi noùi, baûn vaên. Ñieàu ñoù, neáu noùi trong ngoân ngöõ tieáng Vieät, coù nghóa laø thoåi phoàng thanh ñieäu hôn bình thöôøng, vaø nhö vaäy caùc thanh ñieäu seõ ñöôïc caøi vaøo nhöõng cung baäc coù cao ñoä xaùc ñònh, laøm neân nhöõng giai ñieäu töï nhieân baùm saùt thanh ñieäu; ñoàng thôøi tieát ñieäu lôøi noùi, baûn vaên ñöôïc saép xeáp moät caùch phuø hôïp hôn ñeå taïo thaønh moät thöù tieát taáu khoaùng ñaït, böôùc ñaàu cuûa moät thöù aâm nhaïc töï nhieân.

3.3. Ngaâm tuïng trong ñaïo Coâng giaùo taïi Vieät Nam

Ñaõ coù kinh, coù saùch, taát phaûi coù gioïng ñoïc kinh, gioïng ñoïc saùch, gioïng ngaâm tuïng kinh saùch. Caùc ngoân ngöõ khoâng coù thanh ñieäu chaéc khoâng coù vaán ñeà bao nhieâu khi phaûi taïo ra nhöõng cung khaùc nhau ñeå ñoïc kinh, ñoïc saùch cuûa hoï. Thaäm chí hoï coù theå ñoïc bình cung (recto tono), khoâng caàn leân xuoáng gì caû. Rieâng vôùi ngoân ngöõ ña thanh, xem ra khoâng ñôn giaûn chuùt naøo. Tuy theá, cha oâng ta ñaõ coù raát nhieàu cung kinh cung saùch khaùc nhau, maø vaãn baûo toaøn thanh ñieäu ngoân ngöõ.

a) Ngaâm tuïng theo coâng thöùc nhò cung(quaõng ba thöù):

Duøng ñeå ñoïc moät soá kinh trong muøa thöông

(Reâ-Fa/Mi-Xon/La-ñoâ) 

(coâng thöùc nhò cung ñòa phaän goác mieàn Nam luyeán laùy caû treân thanh ngang vaø thanh saéc [fa-re]. Xin xem Höông Traàm 5, Ca Kinh Saùch cuûa Lm Nguyeãn vaên Minh, tr.17.)

Td1: Kinh aên naên toäi (chuùng toâi khoâng ghi laïi caùc luyeán laùy cuûa caùc thanh ñieäu keùp hoûi, ngaõ, naëng. Khi ñoïc kinh, tuøy nghi luyeán leân quaõng ba thöù. Ngay caû caùc thanh ñieäu ñôn nhö thanh ngang, thanh saéc, ñoâi khi cuõng ñöôïc luyeán laùy töông töï)

(coøn tieáp)