Thanh Nhac - HAT LEN MUNG CHUA

Than the S nghiep cac Nhac s

RICHARD WAGNER

(1813-1883)

Richard WAGNER la mot con ngi ang s. Ong la mot ke lng gat, noi lao, chiem oat v ngi khac, pha hoai gia cang, la loc ban be. o la mot hnh anh ma chung ta khong bao gi tng tng en c, nhng ngi ng thi a ngh ve ong nh vay. WAGNER con la mot ke thieu ao c, khong trong danh d, Nhng, ong cung la mot thien tai kho tin c trong lanh vc am nhac. Chung ta ang tm hieu ve nhan vat th 10 trong bang Top Ten nhng nha soan nhac ln nhat cua the gii am nhac co ien.

BE TRAI CUA MOT THIEN TAI

Richard WAGNER ra i vao ngay 22 thang 5 nam 1813 tai Leipzig (ong c). Ve mat phap ly, ong la con cua Karl Friedrich WAGNER, mot nhan vien canh sat  Leipzig va ba Johanna, con gai cua mot ngi th lam banh. Ong khong tha hng nang khieu am nhac nh mot tnh di truyen t ai ca. That ra, ong la mot a con ngoai hon thu gia ba Johanna vi dien vien nam Ludwig GEYER. Co le ay la nguon goc duy nhat co the giai thch c cho tnh nghe thuat trong mau huyet cua ong. Nhng b mat ve GEYER va WAGNER luon luon la nhng ieu hap dan cho cac nha viet s tm toi. Ngi ta a phat hien ra rang: GEYER (ngi cha that s cua WAGNER) chnh la mot ngi Do-Thai. Trong khi o, c Quoc Xa sau nay lai e cao WAGNER. Anh hng cua GEYER len WAGNER rat sau am. Khong ch la mot dien vien, GEYER con la mot nguoi rat me van hoc, mot nha van, va la mot hoa s ve chan dung. Suot thi th au cua mnh, WAGNER a song trong moi trng o, va khi cau be WAGNER len 8 th ngi cha ke (that ra la cha ruot) a qua i.

Moi tnh au cua WAGNER khong phai la am nhac ma chnh la van chng. Ong hoc tieng Hy-lap va say me Homere, nghien cu them tieng Anh e chet me chet met vi Shakespeare. Ch mi 11 tuoi, WAGNER a viet v kch th mang ten Leubald, cam hng t Shakespeare va van chng Hy-lap. Ong en vi am nhac ch sau khi a "co quan he" sau am, thanh cong trong nhng lanh vc o. Bai hoc piano au tien cua ong lai la bang chng hung hon cho thay ong khong a g am nhac. WAGNER ch thc s b n than Am nhac loi cuon khi ong xem buoi trnh dien v nhac kch "Der Freischutz" cua WEBER. Va, ch en khi c nghe cac giao hng cua BEETHOVEN  Leipzig, va sau o, c xem buoi trnh dien v nhac kch Fidelio (cung cua BEETHOVEN), WAGNER mi thc s chon lay nghiep am nhac. Ong khong con thay hng thu g vi viec oc cac tac pham van hoc na va vui vao mot cuon sach noi ve ly thuyet am nhac (do ong mn cua Friedrich WIECK, cha cua Clara, v SCHUMANN). ay la cong cu tr thu ac lc cua WAGNER trong nhng sang tac au tien. e nghien cu sau hn am nhac cua BEETHOVEN, WAGNER viet lai cac giao hng so 5, so 9 va Missa Solemnis ("bo le trong" cua BEETHOVEN) thanh cac ban an cho piano. ay la mot cach hoc tap khac thng va ang cho hau the noi gng. Sau o, ong co viet mot so tac pham au tay va hoan tat hai overtures viet cho dan nhac.

WAGNER chnh thc hoc nhac (trong 6 thang, ve ly thuyet) vi Theodor WEINLIG, mot ca s cua trng thanh Thomas vao nam 1831. Sau o, ong a co nhng sang tac quan trong la mot symphony va hai v opera au tay: Die Hochzeit ("am ci"), Die Feen ("Nhng nang tien"). Luc nay, nha soan nhac tre bat au gap nhieu chuyen rac roi trong i song rieng. Do am me c bac, WAGNER lam vao canh n nan. Ong b cac chu n san lung rao riet. Ben canh o, ong dan du vi nhieu cuoc tnh va nhieu chuyen kho x. en noi, me ong a tng san sang "phui tay" trc ngi con trai vo trach nhiem cua ba. Mot phan e tron khoi canh n nan tai Leipzig, mot phan e tao lai khuon mat mi cho mnh, WAGNER a nhan li mi lam ch huy dan nhac cho nha hat kch Magdeburg (mot thanh pho nho cua c thi bay gi, khong co g tieng tam cho lam). Nhng tai ay, WAGNER lai ri vao mot cuoc phieu lu mi. Ong say me va theo uoi mot n dien vien tre ep cua nha hat nay, co Mianna PLANER. Phai mat gan hai nam eo uoi, ong mi danh c con tim cua co thieu n xinh ep. am ci cua ho c c hanh vao ngay 24 thang 11 nam 1836. Nhng chang bao lau, gia hai ngi xay ra nhieu bat ong ln. Ong bat au thay chan ngan ngi mnh a tng say me. t lau sau buoi trnh dien v opera au tien cua mnh, "Das Liebesverbot" (Lenh cam yeu - da tren tac pham "Measure for measure" cua SHAKESPEARE), ong lai b ngap au vi nhng n nan. Nha hat kch b giai the. Ong phai sang Riga, mot thanh pho noi tieng cua ba nc vung Baltic thuoc Nga trc ay - ba nc nay chu nhieu anh hng van hoa Thuy ien hn la cua Nga. WAGNER  ay c hai nam, cuoc song cung chang tot ep hn chut nao. Mot hom, khi en nha hat kch lam viec, ong mi biet ngi ta a quyet nh cho ong ngh viec. WAGNER lai b san lung bi cac chu n. Ho a tch thu giay t, ho chieu cua ong. Hai v chong WAGNER phai bo tron khoi Nga tren mot con tau cua nhng ke buon lau e i Paris! Trong hanh ly mang theo, co ban thao cua mot tac pham con d dang, v Rienzi va nhng la th gii thieu ong vi nha soan nhac opera lng danh tai Phap luc bay gi la Giacomo MEYERBEER. WAGNER luon tin rang mnh la mot thien tai va rat tin tng vao mot tng lai rc r ang chao on mnh tai "Kinh o Anh sang"

Gia nh WAGNER  Paris t nam 1839 en nam 1842. en ni nao, WAGNER cung c on tiep cach niem n, lch thiep, nhng cuoi cung cung b t choi mot cach rat Paris! Nha hat "Theatre de la Renaissance" ("Nha hat Phuc Hng") nhan dan dng v opera "Das Liebesverbot" nhng lai b pha san trc khi v nhac kch c cong dien! Cai ngheo va noi khon kho cung cc a ap xuong gia nh WAGNER. Co oi lan, ho a gan b chet oi, va hai lan WAGNER b bo tu v n nan! Ho a phai en nhng nha tro toi tan e tm viec lam. Minna, v ong, phai cui mnh xuong e lau giay cho nhng khach tro; con WAGNER th buoc long lam nhng viec nang nhoc cua mot ke lam mn. Luc nay, WAGNER ch la mot ngi an ong tam thng, ha cap, phai t choi danh hieu cua mot nha soan nhac. Nhng mot tac pham nghiem tuc van c tiep tuc. V "Rienzi" c hoan thanh vao nam 1840. Va lan lt sau o, v opera quan trong khac ra i, "Der fliegende Hollander" ("Ngi Hoa-lan bay"). Tin mng en cho ong, v Rienzi c nha hat kch Dresden (ong c) nhan dan dng. WAGNER vay mn c t tien e ri Paris tr ve que hng.

Tai que hng, trong sau nam tiep theo, WAGNER gat hai c mot so thanh cong vang doi. Ong co gang tao mot phong cach opera c rieng biet va a lam cho the gii phai cong nhan Trong thi gian tai Dresden, WAGNER viet mot so v nhac kch noi tieng nh: "Tannhauser" , "Lohengrin". V "Lohengrin" c xem la v opera c ln nhat vao thi bay gi. Vao nam 1848, toan chau Au soi suc bi hao kh cach mang. WAGNER cung tham gia phong trao cach mang  Saxony (uc) vao nam 1849. Va, ch mot chut na la ong b bat, neu khong co c ho chieu e ri c (lan nay, nha soan nhac Franz LISZT a giup ong). WAGNER ri Weimar i Paris.

Mi ba nam tiep theo o, WAGNER song nh mot ke lu vong. Ong khong c diem phuc chng kien s thanh cong vang doi ra ca the gii cua v "Lohengrin". No c Franz LISZT ch huy vao nam 1850 tai Weimar. Mot thi gian sau, gia nh WAGNER nh c tai Zurich (Thu S). Tai ay, WAGNER hnh thanh mot cach co he thong nhng t tng mi va nang cao nghe thuat opera cua mnh. Trong khi ong tiep tuc viet nhng v opera ln khac va ban tam vi nhng y tng cach tan cua mnh th i song gia nh vi Mianna ngay cang toi te. Mianna ngay cang khong hieu c WAGNER cung viec lam cua ong. Ben canh o, WAGNER lien tuc lao vao nhng cuoc phieu lu ai tnh vi nhieu phu n khac. Co mot ngi buon lua ten la Otto WESENDOCK, rat ton sung ong en noi au t tai chnh cho nhieu v nhac kch cua ong c trnh dien tai Zurich va tang ong ca mot ngoi biet th. Nhng WAGNER a dan du vi chnh Mathilde, ngi v 28 tuoi cua ong ta. Chnh t cuoc tnh vi Mathilde ma WAGNER a cho ra i v opera lng danh trong lch s am nhac the gii: "Tristan und Isolde". Tnh cach cua WAGNER ngay cang c hnh thanh mot cach mau thuan. Ong khong the trung thanh vi bat c ai hoac vi bat c ieu g ngoai nghe thuat cua mnh. Ong vay mn tien cua ngi khac ma chang can quan tam en viec hoan tra. Tham ch, WAGNER a tng noi mot cach t hao rang: "The gii n toi nhng g toi can co". Ong quan he tnh cam, dan du vi phu n ma chang can biet rang mnh se gay hau qua va kho au cho ho. oi vi cac nha nhac s hoc, WAGNER la mot con ngi bo i ngoai tr no lc cua ong vn cao trong nghe thuat.

Khi tr ve c, song tai Munchen (Munich). Ngi viet bai nay a tng song tai Munich trong gan 8 nam, chng kien c niem t hao va ton sung Wagner cach ac biet, van con c lu truyen ti ngay nay. Mot tng ai WAGNER to ln c dng tren con ng Prinzregenten dan en nha hat noi tieng mang cung ten.WAGNER gat hai c nhieu vinh quang ong thi vi so lng ke thu, va ngi ghen ghet ngay cang tang. Nam 1862, WAGNER va Mianna chia tay nhau. Nhng ngay trc o, WAGNER a dnh lu vao hai cuoc phieu lu tnh cam ln nhat cua i mnh, o la vi Cosima, con gai soan nhac Franz LISZT, ngi a tng giup  ong va vi v cua Hans von Bulow, mot ngi ban ch than cua ong. Gia Cosima va WAGNER co c hai con gai. Luc nay d luan chong oi WAGNER a len cao o. Hai ngi phai bo tron sang Thuy s. Nhng ky la thay, mac du au buon v WAGNER, Franz LISZT va Hans von Bulow van la hai ngi tuyen truyen va ung ho ln cho nghe thuat cua WAGNER. en ay WAGNER a dng lai nhng phieu lu ai tnh khong met moi cua mnh.  Cosima, ong a tm thay c va noi am me, va tnh yeu va va s ho tr can thiet cua mot ngi ban ng luon luon hieu thau ao ong. Ong va Cosima a chnh thc thanh hon ve phap ly. Mot nam sau, thang 6 nam 1869, hai ngi co them a con th ba, cau be Siegfried. S bnh an trong tam hon bay gi mi tr ve vi ong. Trong hanh phuc vi Cosima, WAGNER a cho ra i nhieu opera quan trong khac nh: "Ring" ("Chiec nhan"), "Siegfried" (1871) "Gotterdammerung" ("Ngay tan cua cac v than") va mot tac pham san khau khac mang ten "Siegfried Idyl" nh qua tang cho mot lan mng sinh nhat cua Cosima.

Sau khi viet va cho trnh dien v nhac kch cuoi cung "Parfisal" (1882), WAGNER va Cosima ri c e en song tai Vienna. WAGNER ieu khien buoi trnh dien cuoi cung nh qua tang cho v mnh e roi qua i vao 6 tuan sau o, ngay 24 thang 12 nam 1882 v benh nhoi mau c tim. Cosima co mat ben ong en gi phut cuoi cung.

AM NHAC CUA WAGNER

n thng oc ma e thay oi ca so phan cua opera. o la anh gia quan trong cua cac nha chuyen mon sau nay ve ong. Ong a t thiet lap nen chnh nhng quy luat tham my cho rieng mnh, sang tao nhng cau truc rieng biet cua mnh va dan than vao chnh the loai cua rieng mnh. Trng phai Wagner (hay con goi la trng phai Weimar) ch co mot mnh ong la thanh vien ton tai oi lap vi cac trng phai khac. Mot mnh ong la oi thu cua MENDELSSOHN, BRAHMS va nhieu nha soan nhac ln khac. Nhieu ngi ghet va thu ong, nhng ca the gii va nc c a phai kham phuc ong bi chnh ong a c nghe thuat opera cua c len en nh cao. WAGNER a dung am nhac cua mnh e at en ly tng la tong hp cac loai hnh nghe thuat trong mot "sieu nghe thuat" (superart). Ong coi superart nay nh cuoc nh hon hoan hao gia am nhac, th ca, b kch, san khau va dien xuat. ay la mot trng hp duy nhat trong lch s am nhac c (va co the cua ca the gii).

e at c ly tng nay, WAGNER a phai viet li th cho chnh nhac kch cua mnh en noi tao nen c mot quan he sau kn, mat thiet gia giai ieu va th ca, gia am nhac va hanh ong. Quan trong hn ca la, ong a phai sang che nhng cong cu am nhac mi. Tieu bieu nhat cua nhng cong cu mi nay la "chu e dan ao" (Leitmotif) ma ong xem la mot chu e am nhac can ban (Grundthema)

Richard WAGNER t goi am nhac cua mnh la "Nghe thuat cua Tng Lai". Cau noi nay a tr thanh li hieu trieu cho cuoc au tranh tm cai mi trong am nhac trong ca hn na the ky sau o. Cuoc cach mang cua WAGNER a anh hng en tng nhac s sau thi ong. WAGNER la nha soan nhac cuoi cung cua thi ky Lang man, ngi a lam cho chu ngha lang man n ro hoa lan cuoi trong vn am nhac. Cai oc ao cua WAGNER la, neu bat c nha soan nhac theo chu ngha lang man nao muon gi lay phong cach cho rieng mnh th eu phai chong lai phong cach cua WAGNER. Co ngi a goi hien tng o bang nhom t: "chu ngha Wagner".

Saigon, 9/1/2000

(Bai viet au tien cua nam cuoi cung mot thien nien ky)

Nguyen Bach

This site was created by COMMUNIO FROM VIETNAM