ÑÖÔØNG NÔÛ HOA LEÂ THÒ THAØNH
Lm Duõng Laïc Traàn Cao Töôøng

CHAÂN DUNG MEÏ LEÂ THÒ THAØNH

Thaùnh Leâ Thò Thaønh sinh naêm 1781 taïi laøng Gia Mieãu tænh Thanh Hoùa trong moät gia ñình Coâng giaùo, ñöôïc röûa toäi laáy teân thaùnh laø A-neâ (hay I-neâ). Nhöng oâng boá thì khoâ khan vaø beâ boái. Coù gia ñình roài maø oâng coøn ñeøo boàng theâm moät baø vôï leõ nöõa. Khuyeân raên khoâng ñöôïc neân Ñöùc Cha Gia (Longer) giaùm muïc hieäu toøa Gortygne, luùc ñoù laø giaùm muïc toâng toøa ñòa phaän Taây Ñaøng Ngoaøi (Haø Noäi, Sôn Taây, Phaùt Dieäm, Thanh Hoùa), cho pheùp meï cuûa thaùnh nöõ ñöôïc ôû rieâng ra maø giöõ ñaïo. Vaø ñeå tìm ñöôïc hoaøn caûnh toát maø daïy doã con caùi, baø ñaõ daét beù Leâ Thò Thaønh môùi ñöôïc 7 tuoåi veà sinh soáng taïi queâ ngoaïi ôû xöù Phuùc Nhaïc tænh Ninh Bình thuoäc giaùo phaän Phaùt Dieäm baây giôø.

Meï con ñaõ soáng ñôøi ngheøo khoå. Coâ beù Thaønh ñaõ raát sieâng naêng, giuùp meï laøm vieäc kieám theâm côm aên, nhö nuoâi taèm keùo tô, vaø teâm traàu ñöa ra chôï baùn ñeå kieám theâm tieàn nuoâi gia ñình. Nhöng duø hoaøn caûnh gia ñình long ñong vaø vaát vaû laøm aên, ngöôøi meï luoân saên soùc cho con veà loøng ñaïo: soát saéng ñoïc kinh saùng toái, thöôøng hay ñi döï leã, naêng xöng toäi vaø röôùc leã.

LAÄP GIA ÑÌNH

Naêm 19 tuoåi, coâ Thaønh ñaõ laäp gia ñình vôùi Nguyeãn vaên Nhaát thuoäc xaõ Thoân Ñoàng xöù Phuùc Nhaïc, vaø sinh con ñaàu loøng ñaët teân laø Ñeâ. Vì theá Baø ñöôïc goïi laø Baø Ñeâ theo tuïc leä cuûa xöù Phuùc Nhaïc laáy teân con tröôûng maø goïi teân cha meï.

Gia ñình sinh soáng baèng ngheà laøm ruoäng, deät chieáu vaø nuoâi taèm keùo tô nhö ña soá daân trong vuøng ñaát Phaùt Dieäm. Vôùi neáp soáng caàn cuø vaø göông maãu, oâng baø ñöôïc caû laøng thöông meán, vì chaúng bao giôø thaáy hai oâng baø caõi nhau hay gaây chuyeän vôùi ngöôøi khaùc, chæ bieát nhòn nhuïc vaø thöông ngöôøi.

Thaùnh Leâ Thò Thaønh ñaõ soáng bí tích hoân nhaân moät caùch thieát thöïc, laø ñöa choàng con ñeán ñöôïc vôùi Chuùa, vaø chæ cho choàng con thaáy Chuùa hieän dieän trong gia ñình. Con maét ñöùc tin naøy ñaõ bieán gia ñình thaønh moät thieân ñaøng haïnh phuùc. Vì nôi naøo coù Chuùa thì nôi ñoù chính laø Thieân Ñaøng roài chöù coù caàn phaûi tìm maõi ñaâu xa. Vaø baø ñaõ bieán nhöõng boån phaän taàm thöôøng haèng ngaøy thaønh phi thöôøng theo maãu soáng cuûa Meï Maria taïi Na-gia-reùt. Baø ñaõ xaùc tín söùc maïnh cuûa caàu nguyeän laø chìa khoùa giaûi quyeát moïi khoù khaên. Chính Chuùa toaøn naêng bieán ñoåi moïi söï vaø chuyeån doøng nhöïa soáng laøm cho caây gia ñình xanh töôi troå sinh hoa traùi.

MEÏ LAØ TOÅ AÁM

OÂng Baø Ñeâ coù taát caû 6 ngöôøi con: 2 trai laø Ñeâ vaø Traân, vaø 4 gaùi laø Thu, Naêm, Nhieân vaø Nuï. Vaø luùc baø töû vì ñaïo thì naêm ngöôøi con ñaõ laäp gia ñình, vaø baø ñaõ ñöôïc 17 ngöôøi chaùu.

Baø ñaõ daïy doã con caùi raát chu ñaùo. Ñöùc tính nhaãn nhuïc queân mình vaø kieân taâm trong moïi khoù khaên vaø aâm thaàm trong boån phaän thöôøng ngaøy laø bí quyeát laøm cho gia ñình luoân ñöôïc an vui haïnh phuùc. Baø ñaõ ñi con ñöôøng soáng bình dò caän nhaân tình nhö ña soá caùc baø meï Vieät Nam, chöù khoâng phaûi laø nhöõng con ñöôøng khua muùa xaõ hoäi maø boû beâ traùch nhieäm chính laø lo taïo toå aám yeâu thöông gia ñình. Vì ngöôøi meï laø traùi tim cuûa thaân theå gia ñình, traùi tim coøn ñaäp thì coøn söùc chuyeån maùu cho cô theå soáng ñöôïc.

Coâ Lu-xi-a Nuï, con gaùi uùt, ñaõ cung khai vôùi giaùo quyeàn thaåm vaán trong vieäc ñieàu tra phong thaùnh nhö sau:

"Meï chuùng toâi raát chaêm lo vieäc daïy doã caùc con. Chính ngöôøi daïy chuùng toâi ñoïc chöõ vaø hoïc giaùo lyù, sau laïi daïy caùch tham döï thaùnh leã vaø xöng toäi röôùc leåõ. Ngöôøi khoâng ñeå chuùng toâi bieáng nhaùc vieäc xöng toäi. Khi chuùng toâi lô laø, ngöôøi thuùc giuïc chuùng toâi baèng ñöôïc môùi thoâi. Ngöôøi cho chuùng toâi nhaäp hoäi Con Ñöùc Meï, vaøo ban thieáu nöõ thöa kinh ôû nhaø thôø".

Duø con caùi ñaõ laäp gia ñình, baø vaãn coøn theo doõi thuùc duïc ñi leã vaø laõnh bí tích. Moät ngöôøi con khaùc, coâ Anna Naêm cuõng xaùc nhaän raèng:

"Cha meï chuùng toâi chæ gaû con gaùi cho nhöõng thanh nieân ñaïo haïnh. Sau khi toâi keát hoân, meï toâi thöôøng ñeán thaêm chuùng toâi vaø khuyeân baûo nhöõng lôøi toát laønh"

Coù laàn ngöôøi daïy toâi:

"Tuaân theo yù Chuùa con laäp gia ñình laø gaùnh raát naëng. Con phaûi aên ôû khoân ngoan, ñöøng caõi lôøi cha meï choàng. Haõy vui loøng nhaän thaùnh giaù Chuùa göûi cho".

Ngöôøi cuõng thöôøng khuyeân vôï choàng toâi:

"Hai con haõy soáng hoøa hôïp, an vui, ñöøng ñeå ai nghe chuùng con caõi nhau bao giôø".

MEÏ LAØ ÑAÙ

Maëc duø gia ñình cuõng chaúng khaù giaû laø bao, nhöng baø raát thöông ngöôøi ngheøo, khoâng bao giôø töø choái ngöôøi ñeán aên xin.

Trong thôøi gian vua Minh Trò beân Nhaät bieát thöùc thôøi ñöa nöôùc Nhaät tôùi tieán boä theo kòp neàn vaên minh môùi, thì ôû beân Vieät Nam, Vua Minh Maïng cuõng nhö vua Thieäu Trò vì thieån caän, muø quaùng vaø sai laàm traàm troïng, ñaõ ra leänh "beá quan toûa caûng" khoâng muoán giao dòch vôùi Taây Phöông vaø caám ñaïo gaét gao vôùi nhöõng saéc leänh vaøo naêm 1836 vaø 1838:

"Taû ñaïo Taây Döông laøm haïi loøng ngöôøi. Ñaõ laâu nay nhieàu chieác taøu cuûa Aâu Chaâu sang buoân baùn, thöôøng ñeå laïi caùc ñaïo tröôûng. Caùc ngöôøi ngöôøi aáy laøm meâ hoaëc loøng daân vaø baïi hoaïi phong tuïc. Nhö theá chaúng phaûi laø caùi tai hoïa lôùn cho nöôùc ta sao? Vaäy ta neân ngaên caám ñieàu baäy baï aáy, ñeå khieán daân ta quay veà vôùi chính ñaïo... Caám môû cöûa bieån cho taøu beø boïn moïi rôï vaøo, chæ tröø Cöûa Haøn (Ñaø Naüng). Heã giaùo só Aâu naøo bò baét treân taøu khaùch vaøo trong nöôùc phaûi xöû töû. Ngöôøi naøo chöùa chaáp hoï trong nhaø cuõng bò xöû töû".

Chính nhöõng quyeát ñònh sai laàm treân naøy ñaõ laøm cho nöôùc Vieät thuït luøi laïi bieát bao tröôùc ñaø tieán hoùa veà khoa hoïc vaø kyõ thuaät cuûa nhaân loaïi vaøo ñaàu theá kyû 19. Ñöùng tröôùc nhöõng baát coâng vaø muø quaùng cuûa trieàu ñình nhö vaäy maø ngöôøi Coâng Giaùo khoâng thuø oaùn hay choáng laïi, nhöng luoân nhaãn naïi chòu ñöïng vaø trung thaønh.

Trong thôøi caám ñaïo, moïi nhaø thôø bò phaù huûy, khoâng coøn choã daâng thaùnh leã vaø cöû haønh bí tích. Baø ñaõ neâu göông daán thaân xaây döïng Hoäi Thaùnh Chuùa trong coâng vieäc toâng ñoà giaùo daân, bieán nhaø baø thaønh nhaø xöù cho caùc cha döøng chaân, vöøa laøm nôi daäy giaùo lyù, vöøa laøm nhaø thôø, nhaø xöù "chui" ñuùng nhö lôøi Chuùa noùi vôùi Pheâroâ khi tuyeân xöng ñöùc tin: "Con laø ñaù, treân ñaù naøy Cha xaây Hoäi Thaùnh Cha".

OÂng baø ñaõ laøm moät ngoâi nhaø ôû vöôøn sau ñeå cho caùc linh muïc ngoaïi quoác cuõng nhö Vieät Nam truù aån trong thôøi gian baét bôù, töï tay mình coi soùc, baûo maät. Chính Baø Ñeâ lo lieäu côm nöôùc cho caùc ngaøi. Can ñaûm nhö Baø quaû laø hieám coù.

Caùc cha vaãn thöôøng leùn luùt tuï hoïp daân chuùng taïi nhaø baø ñeå daâng leã. Caùc cha Kim, Ngaân, vaø Thaønh, ñaõ nhieàu laàn truù aån taïi nhaø baø. Vaø nhaát laø Cha Thaùnh Phaïm Khaéc Khoan töø khi coøn laø thaày giaûng roài sau laøm chính xöù Phuùc Nhaïc, Toân Ñaïo, vaø hai thaày Thanh vaø Hieáu ñaõ duøng nhaø baø laøm nôi döøng chaân khi di chuyeån töø Hieáu Thuaän, Toân Ñaïo, ñeå laøm vieäc muïc vuï vaø daïy giaùo lyù cho taân toøng cuõng nhö treû em.

LIEÀU THAÂN

Vua Minh Maïng laø ngöôøi baét ñaïo döõ nhaát. Oâng cheát ñaàu naêm 1841 luùc môùi 50 tuoåi. Con laø Thieäu Trò leân noái ngoâi. Luùc ñaàu coù veû coøn nôùi tay, nhöng roài laïi tieáp tuïc chính saùch baét ñaïo cuûa vua Cha.

Nhöõng vieäc laøm cuûa baø Leâ Thò Thaønh trong vieäc chöùa chaáp caùc linh muïc trong nhaø ñaõ ñeán tai caùc quan, nhaát laø laïi nghe coù hai linh muïc thöøa sai ngöôøi Phaùp môùi tôùi Phuùc Nhaïc. Ngaøy 14 thaùng 4 naêm 1841 vaøo ñuùng leã Phuïc sinh, chính quan toång ñoác Trònh Quang Khanh chæ huy daãn 500 lính vaây laøng Phuùc Nhaïc vì nghe tin coù nhieàu linh muïc truù aån trong laøng. Cha Thaønh ñang ôû nhaø Baø troán thoaùt kòp, coøn cha Lyù thì voäi chaïy ra vöôøn sau, Baø Ñeâ chæ cho cha moät ñöôøng möông khoâ caïnh moät buïi tre, laáy rôm vaø caønh khoâ phuû leân treân roài daën cha:

"Xin Cha aån döôùi naøy, Ñöùc Chuùa Trôøi gìn giöõ thì Cha thoaùt, baèng khoâng cha vaø con ñeàu bò baét".

Nhöng quaân lính ñaõ troâng thaáy vaø ñuoåi theo baét ñöôïc Cha Lyù, neân hoï baét luoân caû OÂng Baø Ñeâ laø chuû nhaø vaø hai chò doøng Meán Thaùnh Giaù laø Thanh vaø Khieâm vaø moät soá ngöôøi. Taát caû bò giaûi veà ñình laøng roài ra Nam Ñònh. Nhaø Baø Ñeâø bò luïc soaùt: ñoà ñaïc, tieàn baïc vaø thoùc luùa bò tòch thu heát.

HOA HOÀNG ÑANG NÔÛ

Theo thö vieát tay cuûa Ñöùc Cha Lieâu göûi veà Hoäi Thöøa Sai Ngoaïi Quoác ôû Paris ngaøy 6 thaùng 7 naêm 1843, thì oâng Ñeâ bò ñaùnh ñaäp ñeå baét phaûi boû ñaïo, nhöng oâng khoâng chòu, neân bò keát aùn phaûi ñi laøm lính suoát ñôøi.

Coøn Baø Ñeâ thì bò tra taán ba laàn raát taøn nhaãn, luùc ñaàu baèng roi ngaén roài sau baèng gaäy tre vaø thanh cuûiù. Trònh Quang Khanh ra leänh: "Ñaïp Thaäp Giaù ñi, tao cho veà ñoaøn tuï vôùi choàng con". Nhöng baø lôùn tieáng tuyeân xöng ñöùc tin:

"Toâi tin theo Ñöùc Chuùa Trôøi, khoâng bao giôø toâi boû ñaïo".

- Hai giaùo só Taây ñeán Phuùc Nhaïc töø bao giôø? Töø ñaâu ñeán?

Hoï tìm caùch khai thaùc theâm tin töùc sinh hoaït caùc vò thöøa sai trong vuøng, nhöng baø Ñeâ chæ noùi:

"Thöa quan, toâi khoâng roõ töø ñaâu hoï tôùi vaø töø bao giôø. Toâi chæ bieát laø hoï bò baét ôû trong vöôøn nhaø toâi, vaø toâi bò coi nhö ngöôøi chöùa chaáp".

Coù laàn quan ñaõ duøng troø daõ man laø buoäc oáng quaàn aùo cuûa baø laïi roài vaát raén ñoäc vaøo trong ngöôøi baø laøm cho baø hoaûng sôï. Ñaây laø troø quaù aùc ñoäc. Con raén laønh laïnh boø tôùi boø lui. Côn sôï haõi taêng leân cuøng ñoä. Nhöng baø luoân mieäng caàu xin ôn Chuùa: "Gieâsu, Maria, Giuse, xin ba Ñaáng cöùu con". Vaø Baø can ñaûm ñöùng yeân khoâng nhuùc nhích neân raén khoâng caén maø töø töø boø ra. Baø ñaõ caàu nguyeän tha thieát vaø Chuùa ñaõ ban cho baø söùc maïnh phi thöôøng ñeå chòu ñöïng nhöõng thöû thaùch xem ra vöôït quaù söùc cuûa baø. Sau ñoù baø ñaõ noùi roõ bí maät naøy:

"Hoï ñaùnh ñaäp döõ tôïn laém. Ngöôøi theá gian khoâng coù söùc naøo maø chòu ñöôïc, song khi toâi phaûi ñoøn thì toâi caàu xin Ñöùc Meï phuø hoä theâm söùc maïnh cho toâi, neân toâi khoâng caûm thaáy ñau ñôùn".

Suoát ba thaùng trong tuø, baø khoâng heà than thôû gì, maët baø luoân vui töôi. Boïn lính loâi baø qua thaäp giaù thì baø cöï tuyeät, neân baø bò ñaùnh döõ hôn nöõa ñeán kieät söùc ñi khoâng noåi. Moät nhaân chöùng teân laø Ñang cho bieát raèng:

"Baø Ñeâ bò ñaùnh ñaäp taøn baïo ñeán noãi thaân mình baø ñaày maùu muû. Vaäy maø baø vaãn vui veû maø coøn muoán chòu khoù hôn nöõa".

Coâ con gaùi uùt laø Nuï coù laàn ñeán thaêm meï, nhöng lính khoâng cho vaøo. Hoï ñem baø ra saân noùi chuyeän vôùi con. Coâ Nuï laøm chöùng:

Toâi thaáy aùo quaàn meï toâi beâ beát maùu, chaân tay söng leân vaø nhöõng veát thöông thoái ra, nhöng neùt maët meï toâi vaãn vui töôi hôùn hôû. Thaáy meï toâi mang goâng boïc saét khoå sôû, toâi oøa leân khoùc thì meï toâi an uûi:

"Con ñöøng khoùc. Meï thaáy hoa hoàng ñang nôû ñoù con".

"Coù Chuùa lo lieäu cho meï, con cöù veà noùi cho anh chò em con chaêm soùc vieäc nhaø, saùng toái ñoïc kinh, döï leã, sieâng naêng xöng toäi röôùc leã, ñöøng khi naøo boû ñoïc kinh toái saùng vaø nhôù caàu nguyeän cho meï vaùc thaùnh giaù ñeán cuøng. Chuùng con phaûi thöông yeâu nhau, soáng hoøa thuaän, vaø nhaát laø lo giöõ ñaïo cho soát saéng. Meï maø boû ñaïo, boû Chuùa veà vôùi caùc con thì roài meï cuõng seõ cheát chöù coù loät xaùc maø soáng maõi vôùi caùc con ñaâu. Neáu meï trung thaønh vôùi Chuùa thì meï seõ sôùm veà vôùi Ngöôøi maø chôø ñôïi chuùng con ñoaøn tuï treân thieân ñaøng. Luùc ñoù gia ñình ta seõ ñöôïc haïnh phuùc maõi maõi."

Nöõ tu An ñi saên soùc nhöõng ngöôøi tuø coù ñaïo cuõng laøm chöùng:

"Baø Ñeâ raát soát saéng, khoâng nhöõng baø ñoïc kinh saùng toái ôû trong tuø, maø ban ngaøy baø cuõng hay laàn haït vaø ngaém ñaøng Thaùnh Giaù. Sau khi baø vaøo tuø maáy ngaøy, toâi ñaõ tìm caùch ñöa cha vaøo giaûi toäi vaø cho baø röôùc leã"

Nöûa thaùng tröôùc khi taét thôû, baø bò soát lieân mieân vaø kieät söùc daàn ñi. Nhöng baø vaãn luoân tænh trí caàu nguyeän:

"Laïy Chuùa, Chuùa ñaõ chòu ñoùng ñinh cheát vì con, Chuùa ñònh cho con theá naøo, con xin chòu laøm vaäy theo thaùnh yù Chuùa. Xin Chuùa tha moïi toäi loãi cho con".

Vaø vì kieät söùc, baø ñaõ cheát ruõ tuø ngaøy 12.7.1841 taïi Nam Ñònh luùc 60 tuoåi. Khi haáp hoái Baø ñaõ caàu nguyeän lôøi cuoái cuøng:

"Con xin phoù daâng hoàn xaùc con trong tay Chuùa, xin ban cho con ñöôïc tuaân theo thaùnh yù Chuùa trong moïi söï".

Sau khi baø taét thôû, theo thuû tuïc, ngöôøi lính canh nguïc cho ñoát ñaàu ngoùn chaân baø ñeå bieát chaéc ñaõ cheát thaät. Xaùc Baø ñöôïc choân ngay taïi phaùp tröôøng Baûy Maãu. Saùu thaùng sau ñöôïc ñöa veà choân ôû vöôøn sau gia ñình. Naêm 1881 ñöôïc caûi taùng veà choân ôû khu vöïc nhaø xöù Phuùc Nhaïc cuøng vôùi 7 Ñaáng Töû Ñaïo Phuùc Nhaïc. Ngaøy 2 thaùng 5 naêm 1909 Ñöùc Thaùnh Cha Pioâ X toân phong baø thaønh chaân phöôùc, vaø ngaøy 19 thaùng 6 naêm 1988, Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan Phaoloâ II ñaõ toân phong baø leân baäc hieån thaùnh.