dòp 10 naêm phong thaùnh

GIAÁC MÔ CHO TROØN
VÔÙI THAÙNH CA
CUÛA CHIM THAÊNG CA NGOÂ DUY LINH
Lm Duõng Laïc Traàn Cao Töôøng

 

Keå truyeän chim Thaêng Ca thì phaûi baét ñaàu baèng nhöõng con chim "baïn". Töø luùc veà höu naêm 1991 ñeán thaùng 9 naêm 1996, chim Thaêng Ca Ngoâ Duy Linh ôû laïi vôùi chuùng toâi taïi nhaø xöù ñöôøng Westwood, Marrero Louisiana. Caùi thuù cuûa ngaøi laø tuï hoïp caùc loaøi chim veà ôû vöôøn sau nhaø. Ngaøi ra chôï mua gaïo vaø ñaäu phoäng veà duï chim hoàng y (cardinal). Loøai chim coù tieáng hoùt tuyeät vôøi naøy maøu ñoû, coù maøo raát sang vaø oai, chaéc vì vaäy maø ñöôïc ñaët teân laø hoàng y. Chim Thaêng Ca nhaø mình veà tuoåi muøa thu laù bay thì raêng cuõng bay theo chæ coøn laïi haøm raêng giaû, vaäy maø huyùt saùo theo ñieäu chim hoàng y thì heát xaåy: boång leân voøi voïi thaønh ba hoài roài keát baèng ba tieáng chuït chuït chuït ngaén maø thanh, raát taøi tình. Nghe tieáng "baïn beø" goïi, con chim hoàng y töø maõi ñaâu lieàn bay saø xuoáng. Theá laø chim Thaêng Ca maét saùng leân, neùt maët töôi roùi, vung tay tung moät haït ñaäu phoäng cuõng gioáng nhö khi vôøn nhòp moät baøi haùt ñaéc yù cho "thaàn nhaïc leân ngoâi", hai beân taâm tình gì vôùi nhau maø ríu rít laém. Cöù theá, cöù theá maø caùc loaøi chim keùo nhau veà tôùi taáp caû vöôøn laøm thaønh moät lieân ca ñoaøn nhieàu beø nhieàu gioïng vui veû quaù chöøng, nhaát laø vaøo luùc sau tröa.

Coù thôøi gian toâi nuoâi moät con chim cockatiel maøu vaøng oùng raát ñeïp vaø khoân. Loaøi chim naøy raát thaân ngöôøi, thöôøng ñaäu treân vai vaø aên nhöõng gì mình ñang aên treân baøn côm. Moãi laàn toâi ñi ñaâu veà laø noù nhaûy nhoùt hoùt vang ñoùn möøng heù loâ heù loâ thaät lí laéc. Chim Thaêng Ca nhaø mình laïi cuõng meâ noù laém, ñaët teân cho noù laø Duõng Laïc. Moät hoâm toâi ñeå noù chôi ngoaøi saân maø ñaâu coù ngôø noù leo leân maùi nhaø hoài naøo khoâng bieát. Thay vì leân baét noù xuoáng toâi laïi laáy caùi que kheàu noù laøm noù hoaûng sôï vuït bay leân caây maø khoâng bieát caùch naøo bay xuoáng, vì noù chöa bao giôø hoïc baøi ñoù. Toâi laïi giô que leân hy voïng noù ñaäu vaøo ñoù maø ñöa xuoáng. Laàn naøy noù coøn hoaûng hôn nöõa, lieàn tung caùnh bay ñi maát veà phía taây. Toâi thua xa chim Thaêng Ca veà chuyeän naøy. Caùch toû tình cuûa toâi vaø noù khaùc nhau, neân sinh hieåu laàm tai haïi. Buoàn quaù!

Toâi thì buoàn vaøo trong, nhöng Chim Thaêng Ca nhaø mình thì buoàn ngô ngaùc toû loä ra ngoaøi, troâng thaáy maø toäi. Caû buoåi chieàu hoâm aáy, ngaøi vaùc xe ñi tìm chim baïn Duõng Laïc, laùi töø töø qua caùc con ñöôøng gaàn ñoù, roài boïc leân khu röøng caây phía treân: vaøo röøng nhö theå tìm chim. Maõi gaàn toái môùi laùi xe veà, maø hai maét ñoû hoe. Chim Thaêng Ca laåm baåm: trôøi laïnh quaù, khoâng bieát ñeâm nay noù nguû ôû ñaâu, laáy gì maø aên, toäi nghieäp!

Hai ngaøy tröôùc khi chim Thaêng Ca qua ñôøi, linh muïc Vuõ Haân vaø toâi ñi thaêm ngaøi ôû Arlington Texas, vaãn chöùng kieán caûnh ngoaøi vöôøn ñang ñaày chim seû nhaûy nhoùt vui veû. Haèng ngaøy ngaøi vaãn cho chuùng aên. Ngaøi bay ñi, chaéc chuùng ñoùi, toäi nghieäp. Vaø maét chuùng theá naøo cuõng ñoû hoe vì nhôù "baïn".

CHIM THAÊNG CA TUNG CAÙNH GOÏI ÑAØN

Vaãn bieát luùc môùi saùng taùc vaøo giöõa thaäp nieân '40, nhaïc só Ngoâ Duy Linh laáy teân laø Thaêng Ca, nhöng maõi cho ñeán khi ngaøi qua ñôøi, caùi ñaàu oùc toái taêm cuûa toâi môùi ñöôïc vôõ leõ ra raèng Thaêng Ca laø teân moät loaøi chim. Linh muïc Vuõ Haân trong baøi vieát "Nhöõng Nieàm Vui Beân Cha Ngoâ Duy Linh" ñaõ dí doûm taû laïi caûm nghó haùo haác vaøo thôøi ñöôïc haùt nhöõng baøi ñaàu tieân trong nhaø thôø baèng tieáng Vieät, vì tröôùc ñoù chæ haùt baèng tieáng La-Tinh hay tieáng Phaùp thoâi. Khi haùt nhöõng baøi nhö Con Thôø Laïy Chuùa Gieâsu vaø Chuùa Yeâu Beù Thô cuûa Thaêng Ca thì ai cuõng ao öôùc ñöôïc gaëp chính nhaïc só môùi toanh naøy, vaø trong trí veõ ra ngay hình aûnh moät nhaïc só treû "coù daùng voùc maûnh mai nheï nhaøng, gioáng nhö loaøi chim thaêng ca ôû bôø bieån, thaân hình nhoû beù nhö con seû, saéc loâng maàu naâu, moû maøu vaøng, moãi laàn hoùt laø bay leân cao chöøng möôi möôøi laêm feet, bay ñöùng taïi moät choã treân khoâng vaø hoùt khuùc saùo líu lo daøi tôùi ba boán phuùt. Chuùng toâi vaãn khoâng ñoaùn ra Thaêng Ca laø ai, cuoái cuøng nhaïc só Thanh Höông Leâ Vaên Teá cho bieát Thaêng Ca laø cuï hai Lieân (töùc laø thaày Linh). OÂi chao, Thaêng Ca to theá, coù leõ cuï naëng tôùi 70 kí. Cuï coù thaân hình to lôùn, daùng ñi ñöùng vöõng chaõi, gioïng noùi nhö saám. Cuï maø vaøo chôi saân tuùc caàu hoaëc boùng roå thì caùc baïn ñoàng ñoäi yeân taâm deã thaéng. Chuùng toâi thaéc maéc laøm sao cuï daùm bay leân cao maø hoùt líu lo nhö chim thaêng ca!".

AÁy theá maø chim Thaêng Ca Duy Linh laïi coù theå bay ñöôïc vaø taäp cho ngöôøi khaùc cuøng bay. Trong baøi haùt cho Nhoùm Chim Non Duõng Laïc cuûa ngaøi coù caâu: "Chim Thaêng Ca tung caùnh goïi ñaøn: Thieáu Nhi, Thieáu Nhi, cuøng chen vai saùt caùnh. Chim Thaêng Ca ñang thuùc giuïc raèng: Thieáu Nhi, Thieáu Nhi, tieán tieán leân khoâng ngöøng".

Trong nghi thöùc an taùng, treân quan taøi thöôøng ñaët moät vaät gì töôïng tröng nhaát cho cuoäc soáng cuûa ngöôøi vöøa qua ñôøi. Nhö vaäy, ngaøy 28 thaùng 2 naêm 1998 trong leã an taùng cuûa Cha Ngoâ Duy Linh taïi nhaø thôø Ñöùc Meï Leân Trôøi ôû Avondale, Louisiana, phaûi ñeå bieåu hieäu moät con chim thaêng ca laø ñuùng nhaát. ÔÛ ñaây, con chim thaêng ca ñaõ hieän hình thaønh moät taäp saùch caùc baøi haùt soaïn cho Ngaøy Toân Phong Caùc Thaùnh Töû Ñaïo Vieät Nam naêm 1988 taïi Roma maø nhaïc sö Ngoâ Duy Linh ñaõ daày coâng taäp luyeän vaø ñieàu khieån thaùnh ca cho bieán coá quan troïng naøy. Trong ñoù baøi "Ngaøy Vinh Thaéng" cuûa ngaøi coù theå coi laø cao ñieåm cuûa öôùc mô vaø vieãn kieán cuûa ñôøi ngaøi: 117 con chim Duõng Laïc ñang tung caùnh bay leân goïi ñaøn.

GIAÁC MÔ CHÖA TROØN

Ñang hoïc ôû Paris ñeå laáy theâm baèng chuyeân moân cho vieäc môû theâm ngaønh aâm nhaïc cho Tröôøng Ñaïi Hoïc Sö Phaïm Ñaø Laït, muøa heø naêm 1973, linh muïc Ngoâ Duy Linh trôû laïi Vieät Nam ñeå xeáp saép vieäc khai giaûng cho nieân khoùa 1973-1974. Ngaøy 11 thaùng 10 naêm 1973 ngaøi ñaõ vieát thö cho oâng toång giaùm ñoác Vieät Taán Xaõ ñeå phoå bieán roäng treân ñaøi truyeàn hình qua moät cuoäc phoûng vaán trong ñoù ngaøi noùi roõ quan ñieåm:

"AÂm nhaïc laø moân hoïc raát caàn thieát cho vieäc giaùo duïc con ngöôøi toaøn dieän. Thaät vaäy, ngoaøi hai moân ñöùc duïc vaø theå duïc, chuû ñích thieát yeáu cuûa neàn giaùo duïc con ngöôøi laø lyù trí vaø tình caûm. Tình vaø Lyù phaûi ñöôïc giaùo hoùa song song, neáu khoâng, con ngöôøi seõ maát theá quaân bình. Lyù deã chia reõ, Tình deã hoøa hôïp. Theá maø aâm nhaïc laø tieáng noùi tröïc tieáp cuûa tình caûm. Noùi caùch khaùc, aâm nhaïc laø phöông theá truyeàn caûm höõu hieäu, laø ngoân ngöõ dieãn taû taâm tình xöùng hôïp nhaát. Hoäi nghò quoác teá veà giaùo duïc aâm nhaïc coù moät quyeát ñònh raát ñaùng chuù yù: "Ta:t caû treû em coù quyeàn hoïc taäp aâm nhaïc". Treû em caùc nöôùc taân tieán haàu heát ñaõ ñöôïc höôûng quyeàn lôïi ñoù. Tæ duï taïi nöôùc Phaùp, aâm nhaïc ñaõ ñöôïc giaûng daäy caån thaän töø maãu giaùo ñeán ñaïi hoïc. Ngoaøi vieäc ñaët aâm nhaïc laø moân nhieäm yù trong moïi ngaønh thi tuù taøi, Phaùp coøn thieát laäp nhöõng tröôøng trung hoïc coâng laäp veà nhaïc ñeå thi laáy baèng tuù taøi aâm nhaïc, giaù trò töông ñöông vôùi moïi baèng tuù taøi kyõ thuaät khaùc. Taïi Nhaät Baûn, töø lôùp maãu giaùo ñeán heát baïc trung hoïc, caùc hoïc sinh ñeàu buoäc phaûi hoïc aâm nhaïc. Trong caùc kyø thi tuù taøi, aâm nhaïc laø moân thi baét buoäc vaø mang heä soá 2, ngang haøng vôùi toaùn, lyù hoùa.

Vieän Ñaïi Hoïc Ñaø Laït caûm thaáy söï cheânh leäch trong neàn giaùo duïc "troïng lyù khinh tình", ñoàng thôøi nhaän thöùc roõ reät taàm quan troïng cuûa aâm nhaïc trong vieäc giaùo duïc tình caûm ñeå kieän toaøn söù maïng giaùo duïc toaøn dieän con ngöôøi, neân keå tö nieân khoùa 73-74, vieän quyeát ñònh môû ngaønh chuyeân moân aâm nhaïc song song vôùi hai ngaønh coá höõu Khoa hoïc vaø Vaên chöông cuûa Tröôøng Ñaïi Hoïc Sö Phaïm. Muïc ñích cuûa ngaønh chuyeân moân naøy laø ñaøo taïo nhöõng giaùo sö giaûng daäy aâm nhaïc trong caùc tröôøng trung hoïc, nhôø ñoù con em chuùng ta ñöôïc höôûng quyeàn giaùo duïc aâm nhaïc ñeå phaùt huy tình caûm cuûa mình song song vôùi söï lôùn maïnh cuûa lyù trí, haàu trôû neân con ngöôøi tröôûng thaønh caû Tình laãn Lyù".

TAÂM HUYEÁT CUÛA MOÄT LOAØI CHIM

Giaác mô cuûa linh muïc Ngoâ duy Linh ñöa nhaïc vaøo chöông trình giaùo duïc taïi Vieät Nam chöa troøn vì côn loác 1975. Nhöng neùt nhaïc cuûa ngaøi luoân höôùng tôùi hoaøi baõo laøm cho nhöõng ñöùa con cuûa chim Tieân coù theå moïc caùnh. Chaû leõ meï laø chim Tieân maø caùc con laïi khoâng bieát bay! Hôn nöõa, nhöõng baøi haùt cuûa ngaøi thöôøng mang nhieàu laøn ñieäu nguõ cung saéc neùt vaên hoùa Vieät coù söùc naâng cao taâm hoàn, cho con ngöôøi coù theå moïc caùnh bay leân. Hoàn daân toäc khoâng phaûi laø caùi gì ñöôïc taïo ra, nhöng noù ñaõ coù saün trong huyeát quaûn, ñôïi ñuùng ñoä rung cuûa aâm giai nguõ cung laø böøng soáng daäy. Trong leã an taùng cuûa nhaïc sö Ngoâ Duy Linh, nhaïc só Phaïm Duy ñaõ noùi leân vaøi lôøi ai ñieáu, keå laïi kyû nieäm laàn ñaàu tieân veà cuoäc gaëp gôõ naêm 1954 giöõa ba chaøng sinh vieân treû tuoåi du hoïc veà nhaïc laø Duy Linh, Haûi Linh vaø Phaïm Duy, taïi mieäng haàm meùtro Opeùra ôû Paris. Caû ba ñeàu cuøng moät chí höôùng phaûi xaây neàn taân nhaïc Vieät treân baäc nguõ cung.

Töø bieán coá phong thaùnh naêm 1988, trong maét cuûa con chim Thaêng Ca, moät thò kieán ñaõ baät saùng, phöông caùch vaø con ñöôøng cho ngöôøi mình coù theå moïc caùnh vöôn leân ñaây roài: moät ñaøn chim maø con chim ñaàu ñaøn laø Duõng Laïc ñang bay leân trong "Ngaøy Vinh Thaéng". Ngaøi vaãn thöôøng taâm söï: phong thaùnh ñaâu phaûi ñeå an uûi lôùp daân mình thaáp coå beù mieäng cho bôùt tuûi, cuõng khoâng phaûi ñeå haõnh dieän haõo cho ñôõ maëc caûm raèng mình cuõng oai vì coù nhieàu vò thaùnh töû ñaïo nhö ai, nhöng laø aân hueä cuûa Hoäi Thaùnh ñeå ngöôøi mình coù theå hình thaønh moät con ñöôøng, goïi laø ñöôøng tu ñöùc, laø moät loái soáng laøm moïc caùnh maø vöôn leân ñöôïc, bay leân theo ñaøn chim Duõng Laïc, soáng thaûnh thôi hôn, an nhieân sung maõn vöôït khoûi côn loác xoâ boà luùc chuyeån mình böôùc sang ngaøn naêm môùi. Linh muïc Phaïm Vaên Tueä cuõng moät loøng nhö vaäy: "Moïi leã kính, moïi ñieàu haõnh dieän, neáu khoâng laø hoa traùi cuûa ôn thaùnh vaø cuûa söï ñoåi môùi, thì ñeàu laø nhöõng ñieàu voâ tích söï vaø thaät laø luoáng coâng". Ñaõ coù thôøi ñieåm toân phong vò thaùnh treû Teâreâsa laøm tieán só Hoäi Thaùnh vôùi loái soáng giaûn ñôn raát caàn cho theá giôùi phöùc phaïp ñeán rôïn ngöôøi naøy, thì cuõng coù thôøi ñieåm tìm ra ñöôïc giaûi phaùp soáng an nhieân thanh thaûn qua ñöôøng Duõng Laïc giöõa nhöõng roái loaïn trong luùc cöïa mình böôùc vaøo ngaøn naêm môùi:

Ñoâng qua tieát laïi thôøi xuaân tôùi
Khoå taïm mai sau höôûng phuùc an.
Con ñöôøng Duõng Laïc troøn daâng
An nhieân ñaïo soáng chöùng nhaân anh huøng

(baøi Göông Baát Khuaát)

ÑÖÔØNG DUÕNG LAÏC, LOÁI BAY LEÂN

Nieàm haõnh dieän vôùi theá giôùi naèm ôû choã laø caû moät ñaïo soáng Phuùc AÂm theo tinh thaàn Vieät ñaõ ñöôïc coâng nhaän vaø giôùi thieäu cho con ngöôøi thôøi ñaïi ñaùp öùng ñuùng thôøi ñieåm. Ñaây quaû laø moät tin vui göûi thôøi ñaïi môùi. Nieàm haõnh dieän naøy phaûi nhö moät traøo löu boäc phaùt, gôïi höùng cho nhöõng saùng taùc thô vaên Coâng Giaùo, cho nhöõng saùng taùc veà thaùnh ca ñaày thaàn khí coù söùc taùc ñoäng taäp theå daân Chuùa cuõng nhö chuyeån ñaït ñöôïc söù ñieäp Tin Vui ñeán vôùi anh chò em ngoaøi Coâng Giaùo. Chim Thaêng Ca Duy Linh ñaõ vang leân tieáng hoùt goïi ñaøn, vôùi yù thöùc roõ raøng veà "söùc caûm hoùa vaïn naêng cuûa aâm nhaïc". Ngaøi ao öôùc coù nhieàu nhaïc só cuøng gom söùc khôi leân nguoàn caûm höùng naøy.

Vôùi taâm huyeát boài ñaép cho neùt vaên hoùa vaø neáp soáng ñaïo ñaëc saéc cuûa ngöôøi Vieät maø dòp phong thaùnh laø cô hoäi quí baùu phaùt trieån tinh thaàn naøy, naêm 1988 linh muïc Ngoâ Duy Linh daán thaân nhaän nhieäm vuï tröôûng ban thaùnh ca cho Leã Phong Thaùnh Caùc Thaùnh Töû Ñaïo Vieät Nam taïi Roma, ñöa neùt daân nhaïc vaøo phuïng vuï vôùi nhoùm Phöôïng Ca Daân Ca Quoác Nhaïc cuûa Phöông Oanh töø Paris. Baûn "Ngaøy Vinh Thaéng" ñaõ ñi vaøo lòch söû Giaùo Hoäi Vieät Nam qua bieán coá naøy. Thaùng 7 naêm 1989, ngaøi ñieàu haønh thaùnh ca cho Ñaïi Hoäi Coâng Giaùo Kyø III taïi California vôùi chuû ñeà Soáng Tinh Thaàn Caùc Thaùnh Töû Ñaïo Vieät Nam. Ñuùng hoaøi baõo cuûa ngaøi roài. Chim Thaêng Ca ñaõ laøm böøng böøng löûa daäy giöõa "thuû ñoâ tî naïn" ôû Cali vôùi Ngaøy Vinh Thaéng. Vaø nhieàu laàn ngaøi ñaõ heát mình chuyeån löûa cho Mieàn Ñoâng Nam Hoa Kyø trong nhöõng dòp tuï hoïp möøng leã Caùc Thaùnh Töû Ñaïo Vieät Nam, ñaëc bieät laø dòp kyû nieäm 5 naêm phong thaùnh naêm 1993 taïi Baton Rouge, vôùi nhöõng Nhoùm Chim Non Duõng Laïc do ngaøi ñaøo taïo môùi ra raøng.

Vaø töø ngaøy ñoù, caùc baøi saùng taùc cuûa nhaïc sö Ngoâ Duy Linh ñeàu höôùng veà moät chuû ñeà maø thoâi, keå caû nhöõng baøi ñaøo taïo caùc nhoùm Chim Non nhö Ñaøn Chim Duõng Laïc, Chim Thaêng Ca... Khôûi ñaàu laø baøi "Ngaøy Vinh Thaéng" vôùi nhöõng tieáng troáng leänh nhö tieáng troáng ñoàng vang leân töø ñoäng Ñoâng Sôn, böøng leân nhöõng boù ñuoác töø ñoäng Meâ Linh, ñoäng Hoa Lö, ñoäng Lam Sôn. Ai nghe baøi naøy maø chaû thaáy maùu mình soâi leân, maét mình saùng röïc nhìn thaáy thò kieán moät ñaøn chim Vieät ñang bay leân theo caùnh chim Tieân suoát doïc daøi lòch söû, vöôït leân khoûi nhöõng baàm daäp bi thaûm cuûa Vieät toäc. Tieáp ñeán laø caùc baøi nhö Göông Baát Khuaát, Tình Yeâu Tuyeät Ñoái, Khuùc Saùo AÂn Tình, Ngoaøi Vuõ Truï, AÂu Ca Duõng Laïc...

Ñaây laø moät thí duï quaûng dieãn ñöôøng tu ñöùc hay phöông caùch moïc caùnh cuûa Ñaøn Chim Duõng Laïc, theå hieän Tin Vui Ñaïo Chuùa baèng hình aûnh neùt vaên hoùa Vieät: "Ngöôøi treû thì nghieâng ngaû ñoå nhaøo, ngöôøi giaø thì raõ rôøi meät moûi, nhöng ai tin vaøo Chuùa thì hoï seõ moïc caùnh bay cao nhö chim phöôïng hoaøng, hoï ñi maø khoâng moûi, hoï chaïy maø khoâng meät" (Isaia 40:31). "Ai tin vaøo Thaày thì töø loøng hoï moät doøng söùc soáng seõ böøng leân" (Gioan 7:37). Con chim phöôïng hoaøng noùi leân duõng löïc cuûa Chuùa, cuõng nhö chim boà caâu voán laø hình aûnh Chuùa Thaùnh Thaàn trong Kinh Thaùnh. Ñuùng laø chim thaàn. Trong vaên hoùa Vieät coù hình aûnh chim tieân vaø roàng löûa. Con chim tieân chính laø loaøi chim aâu thöôøng bay rôïp ôû caùnh ñoàng Töông cuûa soâng Döông Töû nôi phaùt xuaát toäc Vieät, vì theá maø toå maãu ngöôøi mình coù teân laø AÂu Cô. Nhö vaäy, trong huyeát quaûn daân Vieät ñaõ coù saün moät caùi gì na naù gioáng trong tieàm thöùc coäng thoâng töø Kinh Thaùnh moät caùch thaät söûng soát roài. Veà yù nghóa bieåu töôïng, chim aâu raát gioáng chim boà caâu trong hình daùng vaø tính tình: maét saùng, nheï nhaøng, thanh thaûn, hieàn töø, ñôn sô, khoân ngoan, xinh ñeïp... neùt huøng duõng cuûa roàng, neùt an laïc cuûa tieân, gioáng neùt baåy ôn laøm neân ñöôøng bay cuûa chim Duõng Laïc. Chaúng laï gì daân Vieät tieáp nhaän Tin Vui Ñaïo Chuùa nhanh hôn caùc nöôùc AÙ Ñoâng nhieàu.

Nieàm tin moïc caùnh chim aâu,
Loøng ñaày thaàn löïc tuoân traøo suoái thieâng.
Ñöôøng Duõng Laïc, loái bay leân
Huøng duõng an laïc nhö tieân nhö roàng.
Böôùc theo ñaïo soáng vuoâng troøn
Mang göôm thaäp giaù khôi doøng tình yeâu
Con ñöôøng nghieàn naùt traàu cau
Neân maøu ñoû thaém neân maøu saét son.

(baøi AÂu Ca Duõng Laïc)

Cuõng trong baøi treân, hình aûnh thaäp giaù trong Ñaïo Chuùa ñöôïc dieãn taû qua phong tuïc traàu cau. Khi bò nhai naùt töôûng nhö ñaõ vaát ñi thì traàu cau laïi trôû thaønh maøu ñoû thaém laø maøu tình yeâu son saét thuûy chung. Ñaây cuõng laø hình aûnh na naù gioáng löôõi göôm ñaõ ñaâm vaøo caïnh söôøn Chuùa Gieâsu treân ñoài Can-Veâ khôi maïch doøng tình maø moãi ngaøy treân baøn thôø hy teá, linh muïc caàm laáy cheùn röôïu do bao traùi nho bò nghieàn naùt maø thaønh "cuûa uoáng thieâng" doøng söùc soáng tình yeâu.

GIAÁC MÔ ÑAÕ TROØN

Ñaøn chim Duõng Laïc 117 con ñaõ coù theå moïc caùnh bay leân, khoâng gì caûn trôû noåi, khoâng moät söùc maïnh naøo khoáng cheá ñöôïc nöõa nhö ñöôïc dieãn taû trong baøi Tình Yeâu Tuyeät Ñoái:

Khoâng coù gì, khoâng coù gì, khoâng coù gì taùch ñöôïc chuùng ta ra khoûi tình yeâu cuûa Thieân Chuùa. Khoâng coù gì, khoâng coù gì, khoâng coù gì taùch ñöôïc chuùng ta ra khoûi tình yeâu cuûa Ñöùc Kitoâ.

Duø laø gian truaân hay cuøng khoán, baét bôù, ñoùi khaùt hay bò loät traàn, duø laø hieåm nguy hay göôm giaùo... Duø laø söï soáng hay söï cheát, quyeàn thaàn, quaûn thaàn hay thieân söù...

Con ñöôøng coù theå moïc caùnh bay leân cuûa ñaøn chim Duõng Laïc ñaõ trôû thaønh ñöôøng tu ñöùc. Caû theá giôùi coâng nhaän roài. Giaác mô tröôùc kia chöa troøn thì nay ñaõ troøn. Ñöôøng vöôn leân cao naøy do chính Ñöùc Gieâsu daãn loái: "Chuùa Gieâsu ñöa Pheâroâ, Giacoâbeâ vaø Gioan leân nuùi caàu nguyeän. Vaø ñang khi caàu nguyeän, dieän maïo Ngöôøi bieán ñoåi khaùc thöôøng, vaø aùo Ngöôøi trôû neân traéng tinh saùng laùng... Baáy giôø töø trong ñaùm maây coù tieáng phaùn ra: Ñaây laø Con Ta raát yeâu daáu, caùc ngöôi haõy nghe lôøi Ngöôøi" (Luca 9:28,29,35)

Ñöôïc ñöa leân cao moät chuùt thì taàm nhìn seõ ñoåi nhieàu laém, nhöõng tieâu chuaån giaù trò cuõ ñeàu trôû thaønh heát söùc töông ñoái. Töø treân phi thuyeàn, töø treân maùy bay hay töø treân nuùi nhìn xuoáng, nhöõng nhaø choïc trôøi, nhöõng baèng caáp, nhöõng choã ngoài theá ñöùng ñòa vò, nhöõng chieác xe laùng, nhöõng bon chen hôn thieät... ñeàu trôû thaønh nhoû nhoi moät caùch toäi nghieäp. Maø caû traùi ñaát cuõng laø moät phi thuyeàn ñang bay vaøo khoaûng troáng voâ bieân, ñang chuyeån vaøo ngaøn naêm môùi. Nhìn laïi lòch söû con ngöôøi töø caùi ngaøy coøn ôû trong hoác ñaù cho ñeán khi bieát maëc quaàn jean, maáy ngaøn ngaøn naêm töôûng nhö moät nhaùy maét. Nhöõng thaønh quaû, nhöõng phaùt minh, nhöõng laäp thuyeát, nhöõng "ñænh cao trí tueä loaøi ngöôøi", nhöõng ñeàn ñaøi laêng taåm, nhöõng bon chen ñaäp ñaùnh, nhöõng kinh teá thò tröôøng hay quoác doanh, nhöõng veânh maët töï haøo veà trí löïc con ngöôøi, nhöõng con taøu vó ñaïi nhö Titanic... taát caû boãng choác thaønh chuyeän nhaûm nhí. Cuoái moät theá kyû, cuoái moät ngaøn naêm, cuoái moät voøng xoay cuûa moät chaám nhoû li ti trong giaûi ngaân haø, loaøi ngöôøi ngoài tính soå, roát cuïc roài cuõng phaûi buoâng moät caâu nhö tieáng thôû daøi thaønh moät coâng aùn vôùi Du Töû Leâ: hoa naøo tin quaû ñaéng ñeán khoâng ngôø.

Doøng nhaïc vaø höôùng bay cuûa chim Thaêng Ca Duy Linh ñang giuùp moãi ngöôøi ñöa taàm maét leân cao moät chuùt, seõ khaùm phaù ra veû saùng laùng huy hoaøng ñích thaät cuûa con ngöôøi mình, vöôït qua ñöôïc lôùp buïi baëm phuø du. Con maét ngöôøi thôøi ñaïi ñang bò bít laïi, nhìn leân chæ thaáy nhöõng oáng khoùi ñen thay cho maây trôøi theânh thang, nhìn xuoáng chæ thaáy baày nhaày nhöõng bò thòt ham hoá ñam meâ, nhìn gaàn chæ thaáy nhöõng bon chen choäp giaät cuûa baày keân keân treân xaùc cheát cuoái moät theá kyû, cuoái moät ngaøn naêm. Thì ñaây moät nhaõn quan môùi cuõng ñöôïc khai môû nhö taâm tình cuûa nhaø thô Nguyeãn Khaùnh Hoøa ôû New Orleans:

Con maét nhìn leân trôøi cao xanh ngaùt
Con maét nhìn xuoáng bieån roäng bao la
Con maét nhìn gaàn queân ñieàu nhoû nhaët...

Moät trong nhöõng baøi saùng taùc cuoái cuøng cuûa nhaïc sö Ngoâ Duy Linh laø baøi "Ngoaøi Vuõ Truï" trong Ngaøy Haøn Maëc Töû dòp Phaïm Duy veà New Orleans trình baøy Tröôøng Ca Haøn Maëc Töû taïi hoäi tröôøng Leâ Baûo Tònh (Avondale). Nhaïc sö Ngoâ Duy Linh nhö ñaõ linh caûm thaáy ngaøy bay leân cuûa con chim Thaêng Ca. Ñaây cuõng laø lôøi thô cuûa Haøn Maëc Töû dieãn taû thò kieán veà caûnh saùng laùng khi ñöôïc ñöa leân cao moät chuùt. Nghe baøi naøy, moãi ngöôøi coù theå cuøng hoøa nhaäp vôùi thò kieán cuûa con chim Thaêng Ca maø ñöa taàm maét nhìn cao hôn, vöôït ra khoûi nhöõng tuø tuùng, cho taâm hoàn tìm laïi neùt ñeïp nguyeân sô:

Ra khoâng gian laø vöôït haún thöôïng taàng
Taáp tôùi ñeán ôû ngoaøi kia vuõ truï,
Nôi khí töôïng boác nguøn muoân tinh tuù,
Nôi khoâng cho hoàn lai vaõng quan chieâm.
Saùng voâ cuøng, saùng laùng caû moïi mieàn,
Khoâng u aùm nhö coõi loøng ma quæ.
Vì coù Ñaáng Haèng Soáng haèng ngöï trò,
Nhaïc thieâng lieâng doàn troåi khaép hö linh.

NGAØN NGAØN DAËM BAY ÑI

Phaïm Duy ñaõ coù laàn mô sau hai ngaøn naêm leû ñöôïc döøng chaân cuoái Con Ñöôøng Caùi Quan ôû Long Xuyeân, Raïch Giaù, Caø Mau, ñeå "aên caù nöôùng trui ngaøy möa" vôùi nieàm haân hoan "ñöôøng ñi ñaõ tôùi".

Cöûu Long Giang, gioù veà vui treân soùng soâng
Uoán quanh nhö chín con roàng oâm chaët ñöùa con...
Ngöôøi veà Haäu Giang xaây toå uyeân öông
Coù caùnh ñoàng luùa chín uoán mình treân soùng soâng...

Nhöng roài bieán coá '75 ñaõ haát ñaøn chim bay loaïn xaï khaép nôi. Naêm möôi con bò ñaåy leân nuùi vaøo "Coång Trôøi" hay ñi kinh teá môùi trôû veà thôøi ñoà ñaù ñuùng chæ tieâu. Naêm möôi con xuoáng bieån vöôït bieân khoå nhuïc, nhöõng xaùc con cuûa meï laøm moài cho haûi taëc Thaùi hay cho caù maäp bieån Ñoâng.

Baøi haùt "Giaác Mô Chöa Troøn" cuûa Nhaát Chi Vuõ vôùi nhaïc nguõ cung ñaõ dieãn taû ñuùng taâm traïng cuûa thôøi ñieåm naêm 1984 qua ñaïi hoäi Coâng Giaùo Kyø II taïi New Orleans sau 9 naêm ly höông maø vaãn thaáy mình chaúng gioáng ai. Vaø töø ñoù baøi haùt naøy vôùi hoøa aâm cuûa chim Thaêng Ca Duy Linh, ñaõ trôû thaønh baát huû, khôi ñoäng töø trong maïch maùu nhöõng sôïi rung ray röùt nhöùc nhoái khieán phaûi traên trôû traèn troïc khoân nguoâi. Chim xa baøy coøn thöông caây nhôù coäi, ngöôøi xa ngöôøi toäi laém ai ôi. Noù xoaùy saâu vaøo tim ñen cuûa Baày Chim Boû Xöù nhö Phaïm Duy: "Baày chim buoàn baõ ruû nhau troán queâ höông. Vì ñaâu boû xöù ñeå leâ kieáp tha phöông. Chim hôõi chim ôi!"

Daâng leân Cha töø nhaân, giaác mô chöa troøn oâm aáp bao thaùng ngaøy,
Neân nhö röôïu thaùnh, baùnh tinh tuyeàn daâng tröôùc thieân toøa.
Xin Cha thöông nhaän ñaây, giaác mô chöa troøn nôi xöù laï queâ ngöôøi,
Cho bao ngöôøi Vieät Nam ñoùn nhau veà khaép trôøi nôû hoa.

Ñaây laø nhöõng giaác mô chöa troøn: Giaác mô "ñem eâm aám thanh bình cho daân" khi vaøo lính. Giaác mô hy sinh taàn taûo "cuoäc ñôøi buoân thuùng baùn böng, ñeå ñem côm aùo nuoâi ñaøn con thô". Giaác mô ñi tu "ñeå neân nhaân chöùng cho tình yeâu thöông". Giaác mô goùp phaàn xaây döïng moät queâ höông ngoùc ñaàu leân ñöôïc. Keå caû giaác mô ñöa "söùc caûm hoùa vaïn naêng cuûa aâm nhaïc" laøm moïc caùnh trong chöông trình giaùo duïc Vieät Nam. Taát caû moïi giaác mô ñeàu tan vôõ, ñeàu huït chaân, ñeàu lôõ böôùc!

Giôø gaëp nhau treân vuøng ñaát laï
OÂi bao laø nhôù queâ nhaø xa xaêm.

Quaû thöïc ngöôøi Vieät luùc aáy vôùi taâm traïng nhö caây taøn luïi, chaúng ai nghó tôùi chuyeän an cö laïc nghieäp ôû queâ ngöôøi naøy, maø chæ mong heïn ñoùn nhau veà thì ñôøi môùi nôû hoa ñöôïc thoâi. Nhöng roài vôùi söùc nhaãn naïi chòu ñöïng vaø vôùi neáp soáng ñöùc tin vöõng maïnh do gia saûn tieàn nhaân ñeå laïi, sau vaøi chuïc naêm, ñaàu caønh khoâ boãng hoa nôû traøn. ÔÛ khaép caùc giaùo phaän, nhieàu coäng ñoaøn aùi höõu ñaõ trôû thaønh giaùo xöù phaùp nhaân chính thöùc nhö baát cöù giaùo xöù ñòa phöông naøo khaùc. Nhaø thôø moïc leân khaép caùc tieåu bang, do söùc ñoùng goùp cuûa giaùo daân chöù khoâng phaûi ñi aên xin nöõa. Töø nhöõng ngöôøi ñöôïc môû tay ñoùn nhaän, baây giôø trôû thaønh choã troâng chôø "vieän trôï" cho giaùo phaän ñòa phöông göông soáng ñaïo vaø tieàm löïc gia saûn coù theå ñoùng goùp hoài sinh tinh thaàn baïc nhöôïc vaø roái loaïn cuûa xaõ hoäi naøy.

THEÅ HIEÄN HOAØI BAÕO

Thôøi ñieåm 1998 luùc chim Thaêng Ca vuït caùnh bay leân, nhieàu ngöôøi boãng nhaän ra lôøi traên troái cuûa Meï Huyeàn Traân vôùi khoâng phaûi chæ ngaøn daëm ra ñi vaøo ñaát Hueá, maø laø ngaøn ngaøn daëm bay ñi: con ñöôøng theá giôùi xa xoâi, trong loøng daân chuùng nôi nôi. Thì ra bieân cöông nöôùc Vieät khoâng coøn bò chaën laïi ôû muõi Caø Mau, maø nay ñaõ bung ra khaép caùc luïc ñòa. Baây giôø laø nhöõng coäng ñoàng Vieät khaép nôi vôùi nhaø thôø, ñình chuøa, hoäi tröôøng. Baây giôø laø Saøi Goøn Nhoû ôû quaän Cam, laø phoá Vieät ôû San Jose, ôû Houston, ôû Boston, ôû Sidney, ôû Paris... laø laøng Vieät thuaàn tuùy ôû New Orleans.

Cuoäc soáng cuûa moãi ngöôøi Vieät hoâm nay cuõng ñöôïc ñaùnh ñoåi baèng bao tuûi nhuïc cuûa bieát bao nhieâu ngöôøi ñaõ ngaõ guïc naèm xuoáng, cheát töùc töôûi treân moïi neûo ñöôøng ñaát nöôùc, treân ñöôøng vöôït bieân, trong caùc nhaø tuø, cho mình soáng coøn maø laøm moät caùi gì traû nôï, traû ôn, traû nghóa cho queâ höông, cho daân mình. Xaùc cuûa baèng aáy ngöôøi ñaõ cheát khoâng phaûi laø phi lyù voâ nghóa, maø ñang doàn laïi, tích tuï thaønh tinh anh cho lôùp treû ñöùng leân, chöù khoâng chòu cuùi maët nhuïc nhaèn maõi ñöôïc. Cuoäc ra ñi vaø soáng soùt cuûa moãi ngöôøi ñaâu coù phaûi laø tình côø.

Vieäc ra ñi laø moät ñau buoàn cuøng khoán, nhöng cuõng coù theå laø moät cô may ñeå daân mình vöôït ra khoûi maûnh ñaát ñaõ quaù chaät heïp maø vöôn leân vôùi theá giôùi. Haõy quí yeâu xaây döïng maûnh ñaát môùi, do maùu xöông vaø khoå nhuïc cuûa nhöõng Huyeàn Traân môùi. Vaø haõy coá maø ngoùc ñaàu leân, traû moùn nôï cho xöùng vôùi nhöõng ngöôøi ñaõ cheát cho mình. Moãi ngöôøi trong vò theá khaùc nhau ñeàu coù theå goùp tay "môû mang bôø coõi môùi", baèng caùch laøm moät caùi gì tích cöïc, cuï theå, ñeå boài ñaép cho coäng ñoàng mình, nhö lôøi ngöôøi vöôït bieân theo böôùc meï Huyeàn Traân trong Con Ñöôøng Caùi Quan cuûa Phaïm Duy:

Ai ñi treân ñöôøng laø daëm ñöôøng?
Ñi ñaâu maø voäi vaõ, cuøng laø hoø khoan...
Naêm teâ trong luùc sang xuaân
Toâi theo coâng chuùa Huyeàn Traân toâi leân ñöôøng.
Ñöôøng maùu xöông ñaõ laém oaùn thöông
Ñoåi saéc höông laáy coõi giang san.

CHO VUOÂNG TROØN GIAÁC MÔ

Thaêng Ca laø teân moät loaøi chim maø cuõng laø khuùc haùt naâng cao, laø hoaøi baõo goùp phaàn laøm cho ngöôøi mình coù theå ngoùc ñaàu leân. Maø ñeå coù theå ngoùc ñaàu leân, thì gia taøi giaàu quí nhaát cha meï ñeå laïi cho con chính laø caùi goác vaø ñoâi caùnh. Caùi goác laø caên cöôùc goàm nhöõng neùt vaên hoùa reã cuûa moät saéc daân. Ñoâi caùnh laø höôùng ñi vaø caùch thöùc vöôn leân chöù khoâng ñoùng bít ñeå bò ñaøo thaûi.

Ngöôøi Do Thaùi ñaõ coù theå taùi laäp quoác vaøo naêm 1948 baèng saùch löôïc Kibbutz cuûa phong traøo Sion, töùc laø taïo laäp ñöôïc nhöõng laøng coäng ñoàng laøm caên baûn. Caùc thaønh vieân ñeàu phaûi qua hai naêm "nhaø taäp" hoïc hoûi tinh thaàn Do Thaùi vôùi nhöõng neùt vaên hoùa caên baûn vaø thao luyeän ñoái ñaàu vôùi gian khoå roài môùi coù theå ñöôïc nhaän vaøo laøng. Ben Gurion thuû töôùng ñaàu tieân cuûa Do Thaùi ñaõ tuyeân boá moät caâu ñeå ñôøi: "Haèng traêm baøi dieãn vaên, haèng ngaøn cuoäc hoäi thaûo ñieàu nghieân veà caùch thöùc phuïc höng ñaát nöôùc cuõng khoâng baèng laäp ñöôïc moät laøng coäng ñoàng Kibbutz".

Chim Thaêng Ca ñaõ theå hieän caùi goác vaø ñoâi caùnh töø naêm 1982 cuï theå nôi moät coäng ñoaøn nhoû beù nhöng mang ñaày chaát Vieät taïi Avondale, Louisiana, thuoäc toång giaùo phaän New Orleans. "Môû mang bôø coõi" thì phaûi coù ñaát, phaûi coù löïc, chöù khoâng phaûi nhöõng khua muùa beà ngoaøi cho ñôõ tuûi. Chính nôi ñaây, ngaøi ñaõ xaây döïng ngoâi nhaø thôø ñaàu tieân cho hoï ñaïo. Khi veà höu naêm 1991, ngaøi baét ñaàu ñaøo taïo nhöõng caùnh Chim Non Duõng Laïc, vaø tieáp tay taäp bay cho ca ñoaøn Ca Leân Ñi cuûa hoï ñaïo cuøng vôùi Nhò Long vaø Hoaøng Boån cho tôùi naêm 1996. Cuõng vaãn chæ moät hoaøi baõo, moät taâm huyeát, nhö khi coøn laøm giaùm ñoác nhaïc vieän Hueá hay phoù vieän tröôûng ñaïi hoïc Ñaø Laït, laø xaùc tín vaøo baûn saéc ngöôøi mình vôùi nhöõng neùt vaên hoùa coù söùc moïc caùnh vöôn leân, ñaùng cho caùc saéc daân khaùc kính phuïc. Cuõng vaãn laø ñöôøng bay cuûa ñaøn chim Duõng Laïc ñöôïc coâng nhaän vaø giôùi thieäu cho theá giôùi qua dòp phong thaùnh.

Chim Thaêng Ca ñaõ ñem neùt vaên hoùa Vieät vaøo thaùnh ca, môû ra moät höôùng bay roõ reät. Dòp ngaøi bay ñi, Nhaát Chi Vuõ laïi boãng nghe theo tieáng goïi ñaøn maø xoøe caùnh göûi ñeán toâi baûn "Leã Vaät Ñaàu Xuaân". Giaác Mô Chöa Troøn tröôùc kia thì nay ñang vuoâng troøn vôùi nieàm tin yeâu cuûa ñaøn chim Duõng Laïc. Boán goùc caïnh cuûa cuoäc ñôøi vaãn luoân laø nhöõng chuyeän trôøi ôi ñaát hôõi töù tung. Vaãn luoân laø nhöõng maøn bò ñuoåi baét phaûi chaïy troán, vaãn luoân laø caûnh tuø ñaày cöïc khoå. Vaäy maø chim Duõng Laïc ñaõ coù theå bieán cheá thaønh töù linh, thaønh leã vaät troøn daâng maø bay leân. Hình aûnh vaø cung ñieäu mang baûn saéc vaên hoùa Vieät, ñöôøng tu ñöùc Vieät:

Naøy ñaây taám baùnh chöng xanh
Ñöôïm tình höông laù öôm tình queâ höông.
Naøy ñaây taám baùnh daày troøn,
Ñôn sô töø boät, saét son moät loøng.
Vaø ñaây ly röôïu neáp trong,
Caát loïc töø luùa chín thôm ñaàu muøa.
Daâng leân yù töù xuaân sang
Daâng leân taát caû loøng thaønh,
Xin Ngöôøi nhaän laáy roäng ban ôn laønh.

"Con ñaõ döï ñònh seõ trao taän tay cha dòp leã an taùng coá Ngoâ Duy Linh nhöng laïi ñình hoaõn veù maùy bay, vì loøng con luùc naøy hoang mang nhö taâm traïng moät con chieân maát chuû, maát trí. Buoàn chôi vôi vaø laïc loõng voâ cuøng. Bôûi leõ haàu heát nhöõng baøi haùt cuûa con ñeàu ñöôïc cha Ngoâ Duy Linh xem tröôùc trong suoát möôøi naêm nay. Leã Vaät Ñaàu Xuaân khoâng kòp tôùi tay Ngaøi ñeå ñöôïc xem laïi vaø hoøa aâm cho ca ñoaøn lôùn. Thoâi thì chuùc ngöôøi ra ñi an taâm vöõng chí, ngöôøi nhôùn giao vieäc cho treû ôû laïi".

NHAÄN ÑUOÁC CHUYEÅN LÖÛA

Löûa laø bieåu töôïng cuûa söùc maïnh, cuûa huøng khí. Trong caùc theá vaän hoäi, löûa ñöôïc chaâm thaønh ñuoác chuyeån tôùi töø goác beân Hy Laïp nôi phaùt sinh truyeàn thoáng ñua taøi löïc só. Ngöôøi tröôùc chaïy heát quaõng ñöôøng thì trao boù ñuoác laïi cho ngöôøi chaïy tieáp cho tôùi khi ñaït ñích. Dòp leã an taùng nhaïc sö Ngoâ Duy Linh, raát ñoâng moân sinh töø caùc tieåu bang tuï hoïp veà haùt baøi ca baùi bieät. Chim Thaêng Ca Duy Linh an nghæ beân caïnh nhaïc sö Haûi Linh taïi nghóa trang Avondale, Louisiana. Hai ngöôøi baïn tri kyû chaéc laïi tieáp tuïc haøn huyeân öôm mô giaác moäng vaøo ñôøi vôùi ñieäu nhaïc "vinh danh Thieân Chuùa, taùn tuïng queâ höông" vaø tieáng chim hoùt theo laøn ñieäu Vieät líu lo goïi ñaøn.

Ñieäu vuõ vuoâng troøn moïc caùnh ñaây roài. Ñöôøng tu ñöùc Vieät ñaây roài. Höôùng bay ñaây roài. Ñaõ ñeán luùc nhaän boù ñuoác ñeå tieáp noái chuyeån löûa baèng nhaïc, baèng thô, baèng vaên, baèng moïi hình thöùc ngheä thuaät, goùp phaàn khôi leân höùng khôûi theo ñöôøng bay Duõng Laïc cho vuoâng troøn giaác mô, thaønh phong traøo Duõng Laïc. Cuoäc phuïc höng naøo cuõng baét ñaàu baèng nhöõng goùp söùc xem ra nhoû beù, nhö saùch löôïc phong traøo Kibbutz, nhö caâu truyeän chuù beù laøng Phuø Ñoång, ñeå boãng moät ngaøy vöôn vai thaønh roàng löûa.

Tieáng haùt ñôn thaønh cuûa caùc em Chim Non Duõng Laïc vang leân tieãn ñöa chim Thaêng Ca bay vaøo trôøi môùi vaø ñaát môùi, dieãn taû thaät caûm ñoäng ñeán traøo nöôùc maét veà cuoäc haønh trình cuûa moät loaøi chim, vôùi lôøi thô Tagore quyeän theo doøng nhaïc eâm aû nhö ñieäu ru:

Chính Chuùa laø baàu trôøi vaø cuõng laø toå aám,
Chuùa aáp uû hoàn con baèng maøu saéc aâm thanh,
Baèng höông hoa ngaøo ngaït, laø tình yeâu cuûa Ngaøi.
Con nhö caùnh vaïc bay vaøo khoâng gian voâ haïn
Leân taän coõi thinh khoâng, nôi Chuùa ngöï huy hoaøng.

Luùc naøy thì chim Thaêng Ca ñaõ vuùt caùnh bay veà mieàn aùnh saùng nhö trong thò kieán cuûa Haøn Maëc Töû: Phöôïng hoaøng bay trong moät toái traêng sao, maø aùnh saùng khoâng coøn khieâm nhöôïng nöõa.

Ai tôùi ñoù maø chaúng nao thaàn trí,
Toøa chaâu baùu keát baèng höông kyø dò
Cuûa tình yeâu rung ñoäng lôùp haøo quang...