Thaùnh Toâma Traàn Vaên Thieän
Lm Duõng Laïc Traàn Cao Töôøng

Muoán xaây moät toøa nhaø hay cheá taïo moät chieác xe, ngöôøi ta caàn coù hoïa ñoà, moät caùi khuoân, caùi maãu. Muoán ñöôïc ñaøo taïo thaønh nhöõng ngöôøi toát, ngöôøi ta caàn nhöõng ngöôøi maãu lyù töôûng ñeå raäp khuoân theo. Soáng trong moät xaõ hoäi ñaày nhöõng quaûng caùo qua nhöõng ngöôøi maãu "model" nhaèm thu huùt ñeå baùn ñoà duøng, neân khoù phaân bieät ñaâu laø maãu thaät toaøn veïn. Thì nay caû theá giôùi Coâng Giaùo trong ngaøy 19.6.1988 ñaõ coâng khai xaùc nhaän vaø giôùi thieäu moät ngöôøi maãu lyù tuôûng chaéc chaén ñaùp öùng neáp soáng xoâ boà hieän taïi, baûo ñaûm mang laïi neáp soáng an vui haïnh phuùc vaø treû trung. Ñoù laø Thaùnnh Toâma Traàn vaên Thieän.

Traàn vaên Thieän sinh naêm 1820 trong moät gia ñình ñaïo haïnh taïi Trung Quaùn tænh Quaûng Bình, con oâng baø Hieâroânimoâ Mieân, hai chò laø Yeán vaø Saøo. Chò Yeán veà sau ñi tu. Caäu Thieän ñöôûc ngöôøi dì teân laø Nghi laøm beà treân nhaø doøng, heát söùc thöông yeâu giuùp vun troàng ôn goïi ñi tu. Moà coâi cha töø luùc 10 tuoåi, caäu Thieän ñöôïc cha Chính giuùp ñôõ daïy doã ñeå söûa soaïn cho vaøo chuûng vieän.

Vaøo thôøi ñoù, vua Minh maïng raát gheùt ngöôøi Coâng Giaùo, muoán tieâu dieät taän goác, neân ra leänh caám ñaïo, baét ngöôøi Coâng Giaùo phaûi ñaïp aûnh Thaùnh Giaù ñeå toû daáu boû ñaïo.

Naêm 18 tuoåi, Toâma Thieän ñöôïc leänh beà treân goïi vaøo Di Loan ñeå nhaäp chuûng vieän An Ninh. Duø ñang luùc baét ñaïo döõ doäi, caäu Thieän vaãn cöông quyeát leân ñöôøng cuøng vôùi chò Saøo ñi Di Loan tuaân haønh leänh beà treân chaúng neà quaûn nguy hieåm ñang chôø ñôïi. Khi chò Yeán cho bieát tình hình baét ñaïo ôû Di Loan, vaø cha beà treân Kim ñaõ troán aån, caäu Thieän ñaõ noùi vôùi chò:

- "Duø khoâng gaëp Ngaøi, em cuõng phaûi tôùi nôi cho chaéc. Cha goïi em, em khoâng theå khoâng ñi."

Ñoù laø tinh thaàn kính phuïc ngöôøi treân trong ñöùc vaâng lôøi vaø chu toaøn boån phaän traùch nhieäm. Treân ñöôøng ñi Di Loan caäu ñaõ bò baét, ñeo goâng giaûi veà Quaûng Trò. Caäu bò ñaùnh ñaäp tra taán : "Haõy boû ñaïo thì seõ ñöôïc tha."

Caäu Thieän traû lôøi:

_- "Ñaïo daïy toâi thôø kính Thieân Chuùa laø ñaïo thaät, toâi khoâng theå boû ñöôïc."

Quan laïi noùi: "Coù leänh vua caám. Neáu khoâng boû ñaïo thì seõ bò cheùm ñaàu."

Caäu Thieän hieân ngang traû lôøi:

- "Toâi saün saøng bò cheùm ñaàu chöù khoâng chòu boû ñaïo."

Duøng bieän phaùp maïnh khoâng ñöôïc, caùc quan laáy lôøi ngon ngoït duï doã:

- "Neáu caäu boû ñaïo thì Ta gaû con gaùi cho vaø giuùp cho laøm quan."

Caäu Thieän cöông quyeát traû lôøi:

- "Toâi chæ öôùc mong laøm quan coù ñòa vò treân trôøi, chöù laøm quan döôùi ñaát thì toâi khoâng theøm."

Quan laïi toû daáu thöông meán:

- "Ngöôøi coøn treû laïi khoâi ngoâ tuaán tuù, haõy ñaïp aûnh theo leänh vua ñeå ñöôïc tha, roài sau ñoù veà giöõ ñaïo theá naøo thì giöõ. Cöù boû ñaïo ñi ñaõ roài tính sau."

Ñuùng laø moät taám göông cöông quyeát döùt khoaùt choïn roõ lyù töôûng, khoâng giaû vôø toa raäp vieän côù naøy côù kia ñeå ñöôïc lôïi nhaát thôøi. Ñaây laø côn thöû thaùch "caùm doã" naëng neà nhaát ñoái vôùi caäu Thieän, vì chæ caàn nhaém maét chieàu theo moät chuùt coù sao ñaâu. Roài vì coøn treû, coøn ñuû giôø laøm laïi cuoäc soáng maø.

Cuõng gioáng nhö caâu chuyeän Chuùa Gieâsu treân hoang ñòa, Toâma Thieän cuõng phaûi ñöông ñaàu vôùi nhöõng thöû thaùch: bò caùm doã bieán nhöõng nhu caàu vaät chaát vaø thaân xaùc nhö baùnh aên hay vieäc laáy ñöôïc con gaùi quan laøm ñích ñieåm ñôøi soáng, ngoaøi ra khoâng coøn gì hôn nöõa; bò caùm doã ñaït thaønh coâng tröôùc maét baèng söùc trai treû cuûa mình; bò caùm doã thôø laïy taø thaàn ñeå ñöôïc laøm quan coù ñòa vò chöùc töôùc quyeàn uy, vaø höôûng nhöõng thuù vui choùng qua.

Nhöng caäu Thieän vöõng moät loøng kieân trung khoâng sôï cheát ñeå giöõ ñöùc tin. Caäu ñaõ döùt khoaùt löïa choïn giaù trò thaät laø linh hoàn cao quí cuûa mình. Caäu bieát raèng chæ coù söï löïa choïn döùt khoaùt naøy môùi laø choïn löïa ñöôïc haïnh phuùc. Caäu xaùc tính vaøo baûn chaát cuûa mình nhö lôøi Chuùa xaùc quyeát: "Con thaät quí baùu tröôùc maét Cha vaø thaät danh giaù, cha yeâu thöông con" (Is. 43:5), vaø con "thuoäc doøng gioáng ñöôïc tuyeån choïn" (1 Pheâroâ 2:9), laø doøng gioáng tieân roàng vöôn leân, laø loaøi phöôïng hoaøng bay cao, chöù khoâng thaáp heøn saø saø maët ñaát nhö gaø, vôùi nhöõng baû moài teïp nheïp. Caäu haõnh dieän mình laø doøng gioáng Vieät, nghóa laø luoân vöôït tôùi, luoân vöôn leân vaø bay cao, chöù khoâng luøi böôùc. Vì theá quan ñaõ töùc giaän cho lính ñaùnh khoâng thöông tieác, roài baét ngoài phôi naéng giöõa tröa muøa heø cuøng vôùi Cha Phan, vaø caám khoâng cho aên uoáng. Phôi naéng xong, quan laïi laáy kìm nung noùng ñeå tra taán, thòt da chaùy keâu xeøo xeøo toûa muøi kheùt. Coù luùc quan laïi tra taán baèng kìm soáng cho ñau hôn. Nhöng Toâma Thieän luoân mieäng caàu xin Chuùa ban ôn söùc maïnh ñeå chòu noåi cöïc hình vaø cöông quyeát trung thaønh vôùi ñöùc tin.

Cuoái cuøng quan phaûi laøm aùn xöû töû. Toâma Traàn vaên Thieän bò thaét coå cheát vì ñaïo ngaøy 21.9.1838 luùc t8 tuoåi taïi phaùp tröôøng Nhan Bieàu.

Hoïc Hoûi Vaø Thöïc Haønh

1. Thaùnh Toâma Traàn vaên Thieän ñaõ laøm chöùng nhaân tin möøng gì?

"Nöôùc trôøi gioáng nhö ngöôøi kia khaùm phaù ra vieân ngoïc quí baùu thì saün saøng baùn moïi söï ñeå mua laáy" (Mt 13:46). "Ñöôïc lôõi laõi caû theá gian maø maát linh hoàn thì ích gì ! (Mt 16:26).

Thaùnh Toâma Thieän ñaõ nhìn thaáy roõ ñích ñieåm vaø giaù trò ñôøi soáng. Khi ñaõ nhìn thaáy roõ lyù töôûng cao ñeïp mình laø phöôïng hoaøng bay cao, caäu seõ khoâng bao giôø chòu laøm kieáp gaø chæ bieát coi nhöõng con saâu con boï laø moùn aên ngon laønh.

Moïi söï Chuùa ban nhö phöông tieän ñeå giuùp tieán veà ñích ñieåm ñoù, maø neáu chuùng caûn trôû thì saün saøng caét boû. Ñoù laø nguyeân lyù neàn taûng ñôøi soáng. Thaùi ñoä döùt khoaùt choïn löïa lyù tuôûng naøy ñaõ laøm cho Thaùnh Toâma Thieän coù theå tung mình bay leân ñöôïc nhö phöôïng hoaøng.

2. Caâu noùi naøo cuûa Thaùnh Toâma Thieän chöùng toû thaùi ñoä döùt khoaùt choïn lyù töôûng chöù khoâng phaûi nhöõng giaù trò traàn gian ?

Toâi quyeát ñònh aùp duïng cuï theå gì trong neáp soáng hieän taïi cuûa toâi veà söï choïn löïa giöõa nhieàu thöù "duï ngoït" nhö treân vaø thaùi ñoä döùt khoaùt cuûa ñöùc tin Coâng Giaùo ? Xin keå ra roõ raøng.

3. Thaùi ñoä naøo cuûa Thaùnh Toâma Thieän chöùng toû duø coù khoù khaên maáy cuõng vaãn thi haønh ñöùc vaâng lôøi vaø chu toaøn traùch nhieäm boån phaän ? Chuyeän gì trong ñôøi soáng cuûa toâi ñang caàn coù thaùi ñoä nhö vaäy ?