Thôøi Kÿ Baùch Haïi Coâng Giaùo

Ngay töø khi môùi nhaän haït gioáng Ñöùc Tin, Ñaát Meï Vieät Nam ñaõ ñöôïc thaám nhuaàn baèng maùu caùc vò Töû Ñaïo xuaát thaân trong haøng Giaùo Só ngoaïi quoác cuõng nhö trong haøng Giaùo Só baûn xöù vaø trong coäng ñoaøn giaùo daân Vieät Nam. Lôøi nhaän xeùt cuûa Tertulianoâ xöa ñaõ thaønh nhö di ngoân baát di baát dòch ngaøn ñôøi: " Sanguis Martyrum, semen Christianorum: Maùu caùc vò Töû Ñaïo laø haït gioáng sinh nhieàu giaùo höõu". Taát caû caùc vò ñaõ chung vai saùt caùnh trong lao khoå, trong hy sinh vun troàng thì cuõng saùt caùnh trong caùi cheát voâ cuøng anh duõng ñeå laøm chöùng taù cho Chuùa Kitoâ; "Khoâng coù tình yeâu naøo lôùn hôn söï hy sinh maïng soáng mình vì baïn höõu" (Gioan 15,13).

Ngay trong thôøi kÿ môùi khai nguyeân, lòch söû coøn ghi moät soá nhaø truyeàn giaùo ñaõ chieám ñöôïc caûm tình toát ñeïp nôi nhieàu vò caàm quyeàn Vieät Nam thôøi ñoù.

• Naêm 1591, Giaùo Só Ordeonez de Cevallos daïy Giaùo Lyù vaø laøm pheùp Thaùnh Taåy cho Coâng Chuùa Mai Hoa (phieân aâm töø Maria): Coâng Chuùa Mai Hoa laø chò cuûa Leâ Trang Toâng.

• Naêm 1624, taïi Thuaän Hoaù, Giaùo Só De Pina daïy giaùo lyù vaø chuaån bò cho baø Minh Ñöùc Vöông Thaùi Phi (1568-1648), vôï thöù cuûa Chuùa Nguyeãn Hoaøng, vaø Cha Ñaéc Loä laøm pheùp thaùnh taåy cho baø vôùi thaùnh hieäu Maria Madalena.

• Linh Muïc Ñaéc Loä, naêm 1627, tôùi kinh ñoâ Keû Chôï (Haø Noäi), ñaõ ñöôïc vaøo tieáp kieán Chuùa Trònh Traùng töùc laø Thanh Ñoâ Vöông. Trong quaõng thôøi gian ôû taïi thuû ñoâ, ngaøi ñaõ ñöa ñöôïc em gaùi Chuùa Trònh Traùng trôû laïi ñaïo Coâng Giaùo mang thaùnh hieäu laø Catarina coøn chính Chuùa Thanh Ñoâ Vöông cho pheùp ngaøi laäp moät nhaø thôø beân caïnh Phuû Chuùa.

Trong Nam Haø, döôùi thôøi Chuùa Voõ Vöông Nguyeãn Phuùc Khoaùt (1725-1765), Chuùa Nguyeãn môøi Giaùo Só Doøng Teân vaøo chính Dinh daïy toaùn vaø laøm y só rieâng cuûa Ngaøi.

Ngöôøi theo Ñaïo caøng luùc caøng ñoâng, coäng ñoaøn tuy môùi nhöng baét ñaàu lôùn maïnh do ñoù ñaõ laøm cho haøng taêng löõ vaø nho só lo ngaïi. Vua vaø Chuùa baét ñaàu hoaøi nghi Ñoûo môùi sôï bò maát aûnh höôûng cuûa Trieàu Ñình. Hôn nöõa, giaùo lyù Coâng Giaùo ñem tôùi coù veû xa laï vaø quaù nghieâm khaéc neân bò leân aùn laø gaây xaùo troän traät töï xaõ hoäi. Ñieån hình nhaát laø Coâng Giaùo chuû tröông "nhaát phu, nhaát phuï", trong khi Vua vaø Chuùa coù caû moät ñoaøn cung taàn myõ nöõ. Töø quan laïi trieàu ñình vaên voõ ñeán nho só vaø höông lyù laáy 5, 7 vôï laø vieäc thöôøng tình, döôùi moät cheá ñoä ña theâ ñaõ keùo daøi haøng ngaøn naêm. Ñoù laø lyù do chính ñaïo Coâng Giaùo ñaõ bò choáng ñoái maõnh lieät.

Luùc ban ñaàu moät soá nhöõng cuoäc baùch haïi khôûi xöôùng baèng nhöõng lyù do mô hoà vaø coù theå noùi ñeàu laø do thaønh kieán. Thí duï trong Nam, hai laàn leänh caám ñaïo ñßEÕc ban haønh: naêm 1617 döôùi thôøi Chuùa Saõi (Nguyeãn Phuùc Nguyeân, 1615-1635) nhaân vuï haïn haùn, vaø naêm 1663 (Nguyeãn Phuùc Taàn, 1648-1667) nhaân cô hoäi moät traän baõo luït.... Caùc thaày Taêng giaûi thích: vì söï coù maët cuûa Taây phöông Ñaïo Tröôûng vaø söï kieän nhieàu ngöôøi tin theo Ñaïo môùi laøm cho vò Thaàn Phaät "noåi giaän", neân ñaõ khoâng cho möa xuoáng, hay ñaõ khieán doøng nöôùc daâng cao laøm thieät haïi muøa maøng!

Nhöng veà sau, trong nhöõng cuoäc baùch haïi ñaãm maùu, daàn daàn hieän roõ lyù do chính thöùc toân giaùo: Sôû dó laø vì chính quyeàn thôøi ñoù ra maët choáng ñoái baøi baùc baét bôù Thieân Chuùa Giaùo, haønh quyeát nhöõng vò Thöøa Sai ngoaïi quoác hay Linh Muïc, giaùo daân baûn xöù vaø tìm caùch tieâu dieät Ñaïo Chuùa, noùi theo danh töø chuyeân moân, laø vì "haän thuø tín ngöôõng: odium fidei". Tín ngöôõng noùi ñaây laø nieàm xaùc tín saâu xa vaøo Thieân Chuùa, söï toân thôø Ngaøi laø ñöùng taïo döïng muoân loaøi, laø vò cöùu tinh nhaân loaïi vaø laø Thaåm Phaùn toái cao...vaø chæ khi naøo cheát vì tín ngöôõng, nghóa laø thaø cheát ñeå chöùng minh loøng mình trung kieân vôùi Thieân Chuùa, luùc ñoù caùi cheát môùi cao caû, môùi laø lyù töôûng baát dieät cuûa con ngöôøi: tröôùc maët giaùo Hoäi hoaøn vuõ, caùi cheát naøy môùi ñaùng tuyeân döông vaø ñöôïc ñeà cao laøm moâ phaïm cho toaøn daân Thieân Chuùa.