Nhöõng Lyù Do Ñaïo Chuùa Bò Baùch Haïi

Nhaø vieát söû thaân coäng Leâ Thaønh Khoâi cho raèng: "Caùc vua Vieät Nam caám ñaïo khoâng phaûi vì cuoàng tín, nhöng vì caùc oâng muoán baûo toàn neàn thoáng nhaát quoác gia veà tinh thaàn vaø chính trò? Vieäc ngöôøi Coâng Giaùo khoâng thôø cuùng toå tieân laøm thöông toån ñeán neàn thoáng nhaát tinh thaàn aáy... Caùc Thöøa Sai ñaõ khuyeán khích caùc giaùo höõu taân toøng ñöùng leân choáng chính quyeàn ñeå laäp neân moät chính phuû phoø Coâng Giaùo". Noùi nhö vaäy, oâng Khoâi ñaõ toû ra chöa nghieân cöùu kyõ veà Giaùo Lyù ñaïo Coâng Giaùo, oâng cuõng khoâng coù moät phaùn ñoaùn khaùch quan ñeå höôùng daãn ñoäc giaû.

Trong möôøi Giôùi Raên, coù giôùi raên thöù boán buoäc thaûo kính cha meï. Thaûo kính coù nghóa laø yeâu meán, vaâng lôøi vaø giuùp ñôõ cha meï luùc coøn soáng, caû khi caùc ngaøi ñaõ qua ñôøi, cuõng coù theå giuùp ñôõ qua lôøi caàu nguyeän, qua leã Misa, nhöng hoï chæ thôø moät Chuùa. Coù thöøa Sai naøo khuyeán khích giaùo höõu choáng chính phuû? - Caâu traû lôøi tuyeät ñoái laø khoâng.

1. Vì cuoàng tín:

Linh Muïc Phan Phaùt Huoàn sau khi trình baøy nhöõng lyù do taïi sao caùc vua Vieät Nam ñaõ caám ñaïo Coâng Giaùo, ñaõ keát luaän: "Vó cuoàng tín maø caùc vua chuùa Vieät Nam ñaõ haï duï baét Ñaïo. Söï cuoàng tín ñaõ thuùc ñaåy caùc oâng cheùm gieát ngöôøi Coâng Giaùo".

2. Vì sôï maát aûnh höôûng:

Khi thaáy caùc Linh Muïc thuyeát phuïc ñöôïc nhieàu ngöôøi nhaäp ñaïo Coâng Giaùo, caùc nhaø sö, caùc thaày cuùng maát tín ñoà, maát aûnh höôûng lieàn baét ñaàu vu caùo laø caùc linh muïc Thöøa Sai laø nhöõng tay phuø thuyû chieâu moä ngöôøi laøm noâ leä cho caùc vua Boà Ñaøo Nha".

3. Vì caùc baø vôï leõ sôï maát choàng:

Vì Giaùo Lyù Coâng Giaùo daïy "nhaát phu nhaát phuï". Chuùng ta nghe cha Ñaéc Loä noùi: "Côn gioâng baõo ñaàu tieân ñaõ noåi leân cuõng töø moät lyù do ñöa ñeán söï roái loaïn trong traàn gian thôøi khôûi thuyû, ñoù laø caùc baø vôï bò caùc oâng choàng Kitoâ höõu môùi loaïi boû ñeå chæ giöõ laïi moät, caùc baø bò loaïi boû naøy ñaõ keâu gaøo laøm toaøn theå vöông quoác bò rung ñoäng.

4. Vì dò ñoan:

Khi gaëp trôøi haïn haùn, caùc nhaø sö ñoå toäi cho taïi caùc tín ñoà Coá Ñaïo giaûng ñaïo laïc neân Thaàn Phaät giaän khoâng ban möa. Naêm 1617, leänh ñaàu tieân truïc xuaát caùc vò Thöøa Sai vì lyù do naøy. Hoï cuõng xin caám Giaùo höõu ñeo aûnh töôïng ra ngoaøi keûo "ngöôøi cheát treân Thaäp Töï choïc giaän toå tieân".

5. Vì ghen gheùt vaø ñoá kò:

Ñaây laø lyù do quan troïng nhaát thuoäc veà phaïm vi tö töôûng, hoïc thuaät, ñònh cheá vaên hoaù tinh thaàn vaø keå caû cô caáu quoác gia ôû thöôïng taàng.

Theo Khoång Giaùo vôùi quan nieäm trieät ñeå toân quaân thì Vua laø "theá thieân haønh ñaïo", Vua thöøa meänh trôøi trò daân. Chæ Vua môùi coù quyeàn teá trôøi ôû ñaøn Nam Giao. Vua laø vò "Giaùo chuû Thöôïng Phaåm", vua môùi coù quyeàn phong thaàn caø keå caû quyeàn phaù huyû Chuøa, Ñình, Ñeàn. Ñaúng caáp Nho Só laø ñaúng caáp laõnh ñaïo tinh thaàn vaø laø ñaúng caáp trieät ñeå thôø Vua. Teá Nam Giao ôû Trieàu Ñình, teá thaàn ôû thoân xaõ vaø cuùng toå tieân oâang baø ñaõ thaønh ñònh cheá cuûa nghi leã. Ñoù laø lyù do khieán Vua, Trieàu ñình vaø ñaúng caáp Nho Só coi Coâng Giaùo laø Taû Ñaïo "meâ hoaëc loøng ngöôøi" khi rao giaûng veà ñôøi sau vaø cho raèng xuùi baåy thaàn daân cuûa Vua "sao laõng boån phaän Vua toâi, cha con, côï choàng".

6. Vì lyù do chính trò:

Caùc quan sôï ngöôøi Coâng Giaùo taêng soá vaø coù toå chöùc seõ trôû thaønh löïc löôïng chieám chính quyeàn, hoaëc giuùp thöïc daân chieám chính quyeàn khi coù bieán.

7. Vì tham tieàn:

Caùc quan ñòa phöông doaï baét caùc Thöøa Sai, Giaùo höõu ñeå nhaän nhöõng moùn tieàn chuoäc, hoaëc phaàn thöôûng cuûa trieàu ñình vaø ñöôïc phong chöùc. "Ai baét ñöôïc Ñaïo Tröôûng Taây Döông seõ ñöôïc thöôûng 3 traêm laïng baïc vaø thaêng quan chöùc" (Töï Ñöùc thaùng 8-1859). Nôi naøo khoâng coù tieàn baïc ñuùt loùt ñaõ bò baét bôù cheùm gieát nhieàu hôn.