Thnh cổ Girusalem

Người Thin Cha gio khi đến thăm thnh thnh Girusalem, chnh l về thăm nơi qu hương của mnh, v thnh Girusalem l trung tm tn gio nơi pht sinh ra Do thi gio, Thin Cha gio v Hồi gio, khởi nguồn từ tổ phụ Abraham. Cũng chnh tại Girusalem Cha Gisu đ chịu chết để đền tội cho nhn loại, do đ qua đức tin m mỗi người Thin Cha gio được ơn sự sống mới.

Tản bộ qua những dy phố v những con hẻm nhỏ hẹp đan st với nhau, du khch sẽ cảm nhận thấy sự linh thing của miền đất pht sinh ba tn gio lớn của thế giới. Cu ni: Chng ta đang đi qua lịch sử. Đy chnh l lịch sử dường như chỉ để dnh ring cho vng đất ny.

Girusalem, vin ngọc qu trn vương miện của Israel , đất thnh của Do Thi gio, Thin Cha gio v Hồi gio. Sự thnh thiện huyền nhiệm của vng đất ny đ sản sinh ra biết bao nhiu nh truyền gio, nghệ sĩ, nh thơ v học giả từ hơn 5.000 năm qua. Với đất thnh Girusalem, một ngy đi bụi chẳng thể cảm nhận hết sự huyền b, lịch sử hơn 5.000 năm dằng dặc đ tri qua.

Thnh cổ Girusalem c diện tch 1 km2. Những bức tường bao quanh được xy dựng dưới đế chế Ottoman của Sultan Suleiman (1520-1566). Thnh cổ c 8 cổng nhưng hiện nay chỉ mở 7 cổng l Cổng Jaffa (Cam Israel), Cổng Zion (Thin đường), Cổng Dung (Rc thải), Cổng Lion (Sư tử), Cổng Herod (Anh hng), Cổng Damascus (Cửa Bắc) v Cổng New (Cổng Mới). Một trong những cnh cổng hiện nay khng hoạt động l Cổng Vng hay Cổng Kim, nằm cao hơn mặt đất, dưới chn ni Đồi v chỉ nhn thấy khi đứng ngoi thnh phố. Theo quan niệm của người Do thi, khi Đấng Messiah tới, Người sẽ tiến vo Girusalem qua cnh Cổng Kim ny. Để ngăn Người tới, cc tn đồ Hồi gio kho chặt cnh cổng từ thời Suleiman.

Tất cả cc cnh cổng được xy dựng với nhiều gc cạnh, buộc người dn phải đi theo lối vung gc mới vo được thnh phố. Đy l cch ngăn cản kẻ th phi ngựa nước đại vo thnh phố v cũng gy kh khăn khi chng muốn ph cổng bằng những phiến gỗ nặng. Nằm ngoi khu vực của người Do thi v người Armenia cn c một lỗ hổng để đổ nước si ln kẻ th.

Cổng chnh dẫn vo thnh l cổng Jaffa , xy dựng năm 1538. Trong tiếng Arab, đy l Bab el-Halil, c nghĩa l Yu qu, để chỉ Abraham, một vị thần được chn ở Hebron . Hiện nay, t c thể vo thnh qua lối ny.

Girusalem c lịch sử lu di. Theo thần thoại v truyền thuyết Do thi, Girusalem được xy dựng bởi Shen v Ever, tổ tin của Abraham. Theo những đồ vật khảo cổ học đ được tm thấy, sự định cư tại Girusalem bắt đầu tồn tại từ 3 nghn năm trước Cng Nguyn. Theo những nguồn tin tức lịch sử, thnh phố được nhắc đến lần đầu tin vo những 2000 năm trước Cng Nguyn. Lc đầu, thnh phố được xy dựng v sng lập nn bởi người Canaanite (c thể, nhưng cũng khng nhất thiết phải l người Jebusite, người đ chiếm giữ thnh phố cuối thời kỳ đồng thiếc) v trở thnh thủ đ những vương quốc Do Thi: Israel, Judah v Judea trong thời kỳ Ngi đền Thứ nhất v thời kỳ Ngi đền Thứ hai. Thnh phố tiếp tục giữ vai tr quan trọng l Đất Thnh trong thời kỳ thống trị của Hồi Gio. Girusalem l thnh phố linh thing nhất của đạo Do Thi, v c nghĩa đặc biệt với đạo Cơ-đốc v đạo Hồi.

Từ năm 1948 đến 1967, phần pha Ty của Girusalem được quản l bởi Israel như thủ đ của đất nước, trong khi pha Đng Girusalem được quản l bởi Jordan. Thnh phố hợp nhất lại bởi thắng lợi của Israel trong Cuộc chiến su ngy, mặc d địa vị của thnh phố vẫn bị tranh chấp. Luật của Israel từ năm 1980 tuyn bố Girusalem như thủ đ 'vĩnh viễn, khng bị chia cch' của Israel, trong khi Đng Girusalem lại được cho l thủ đ đang được chờ đợi của đất nước Palestina sau ny. Địa vị của những nơi linh thing trong thnh phố cũng đang bị tranh ci.

Với số dn 704,900 (từ ngy 31 thng 12 năm 2004), Girusalem l thnh phố khng đồng nhất, tiu biểu cho nhiều loại dn tộc, tn gio v những nhm kinh tế x hội. Khu vực được gọi l "Thnh phố cổ" được bao vy bởi những bức tường v bao gồm bốn khu: Khu Armenia, Thin Cha gio, Do Thi gio v Hồi gio.

Bốn khu phố cổ

Thnh cổ được chia thnh bốn khu, được đặt tn theo sự sp nhập dn tộc của cư dn. Những khu vực ny hợp thnh hệ thống vung gc với diện tch khc nhau. Đường phn cch l những con phố nối từ cổng Damascus tới cổng Thin đường (chia thnh phố theo hướng đng-ty) v từ cổng Cam tới cổng Sư tử (bắc-nam). Nếu vo theo cổng Cam v đi trn phố David, du khch sẽ thấy khu vực của người Cơ đốc gio ở bn tri, khu vực của người Armeni ở bn phải. Khu vực của người Do thi nằm bn phải đường Do Thi, bn tri l khu Hồi gio.

Cch l tưởng nhất để thm hiểm thnh cổ Girusalem l tự để mnh lạc đường trong m cung. Tuy nhin, để đảm bảo an ton, khng nn đi một mnh. Bn tri cổng Cam, c một hng ro nhỏ bao quanh hai ngi mộ nằm dưới tn l. Người ta cho rằng, đy l mộ của hai kiến trc sư xy dựng tường thnh. C thể họ bị giết v Sultan Suleiman khng muốn trn đời xuất hiện thm một cng trnh no tuyệt vời hơn tường thnh Girusalem. Cũng c thể, họ mất mạng v chọc giận Sultan khi quyết định để ngọn ni Thin đường bn ngoi tường thnh.

Từ cổng Cam đi vo thnh phố, du khch sẽ nhận ngay ra di tch thnh luỹ với thp canh hnh trụ được xy dựng 2.000 năm trước. Trong thnh luỹ c sn chầu v bảo tng trưng by lịch sử của thnh luỹ v thnh cổ.

Bốn khu phố cổ l những vng khu vực linh thing của người Hồi gio, Cơ đốc gio, Do thi v người Armenia. Mỗi di tch nơi đy đều mang nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của cc tn đồ.

Khu Do thi

Ngy nay, khu Do thi lun bng nhong khiến du khch kh tin khu vực ny được xy năm 1400. Cng trnh của hội đạo Do thi, synagogues, nằm thấp hơn mặt đường v trước đy, người Do thi v Cơ đốc gio khng được xy bất cứ cng trnh no cao hơn cc kiến trc Hồi gio. Du khch c thể tới khu vực ny qua cổng Rc thải v Do thi. Do thi l cổng xy dựng sau cng trong ton bộ thnh cổ (1540) v được gọi l Cổng của David, Đấng cứu thế v quay mặt vo ngọn ni tương truyền l nơi chn vị thnh ny.

Bức tường Than Khc pha Ty

Khi người La M ph huỷ ngi đền của vua Solomon, họ để lại bức tường ngoi cng. C lẽ họ chong ngợp v sự kỳ vĩ của cng trnh ny v cũng v bức tường khng nằm trong khun vin ngi đền. Người Do thi tn sng bức tường v đy l phần duy nhất cn lại của một cng trnh từng l niềm tự ho của họ v nơi đy trở thnh nơi linh thing nhất. Nhiều thế kỷ qua, người Do thi hnh hương về Palestine v lun tới Kotel ha-Maaravi ny để tạ ơn Đấng ton năng. Cn những người ngoại đạo gọi đy l Bức tường cầu kinh v tn đồ no cũng quay mặt vo tường để cầu kinh, với hy vọng được gần gũi với Đấng ton năng về mặt tm linh. Trn tường cũng dn nhiều giấy kvitlach ghi lời cầu nguyện của cc tn đồ.

Ấn tượng nhất trong buổi chiều thnh cổ l khi tới thăm Bức tường Than Khc, cn st lại pha ty của đền thnh Girusalem sau khi ngi đền bị tấn cng v tiu huỷ bởi qun La M vo năm 70.

Người Do Thi tn sng bức tường ny v đy l phần duy nhất cn lại của một cng trnh lịch sử v l niềm tự ho của họ. Hơn hai ngn năm đ tri qua kể từ ngy Cha Gisu ging sinh, cc tn đồ vẫn đổ về đy từ khắp nơi trn thế giới, bất kể thời gian, tiền bạc hay hon cảnh chiến tranh. 

Họ tới cầu nguyện v hn ln Bức tường Than  Khc, tay cầm Thnh Kinh trong một bầu khng kh linh thing v trầm mặc. Than khc v Đền Thnh đ sụp đổ, than khc v khng được Jehovah (Thượng đế duy nhất của người Do Thi) cứu vớt, than khc cho qu khứ, cho hiện tại v dng nước mắt để mở cổng Nước mắt ln thin đường trong tương lai.

Khu Hồi gio v Đền Vm Hồi gio

Bn gc của Bức tường pha ty v ở pha đng nam của Ni Đền l Vườn địa chất Ophel. Cuộc khai quật tại đy tm thấy nhiều chứng tch lịch sử 2.500 năm của Girusalem với 25 tầng di tch kiến trc. Cổng Hulda, cầu thang cổ v nhiều cung điện đổ nt từ thế kỷ thứ 7 l những di tch được nằm dưới di chỉ ny.

Dưới mi vm mu hong kim ny l thnh tch Tảng đ Khởi thuỷ, một tảng đ lớn c hnh th kỳ lạ, nơi m người Hồi gio tin rằng Muhammad đ từ đ bay ln trời sau khi chết. Đối diện v cch Al Haram Al Sharif khoảng 500 mt về pha nam l thnh đường Al Aqsa nổi tiếng, cũng với chiếc mi vm hnh vng cung nhưng mu xm bạc. Al Aqsa được xy dựng vo năm 693 để lm nơi cầu nguyện cho cc tn đồ Hồi gio tại thnh phố ny.

Ni Đền, tiếng Arab l Haram es-Sharif (Vng đất cao qu) rộng 40 ha, c hai cng trnh c nghĩa thing ling với người Hồi gio: Vm đ (khng phải l nh thờ Hồi gio) v nh thờ al-Aksa. Kinh Koran gọi đy l Vng hẻo lnh của Girusalem. Khi đi vo Vm đ, cc tn đồ Hồi gio phải đi chn trần để thể hiện lng tn knh với thnh Allah. Theo tn ngưỡng v cc bản đồ cổ, đy được coi l trung tm của tri đất v l nơi nh tin tri Mohammed ln thin đường. Họ cũng tin rằng, những tảng đ cũng muốn theo bước chn của Mohammed v dấu chn của ng cn lưu lại trn những tảng đ ny. Ngy nay, khch hnh hương khng thể mang một tảng đ về nh để thờ cng nữa v họ chỉ c thể ngắm từ xa, qua một bức tường knh. Ngay cạnh đ, c một phng gỗ nhỏ lưu giữ những sợi tc của nh tin tri. Bn dưới những phiến đ ny l Giếng Hồn, tương truyền l nơi tập trung những linh hồn chết.

Nh thờ Al-Aksa vm xm nằm ở pha nam Ni Đền. Al-Aksa c nghĩa l Chốn xa xi v thực tế, nh thờ ny cũng nằm ở nơi xa nhất trong quần thể di tch của nh tin tri Mohammed. Năm 1951, vua Abdullah, cụ của vua Abdulla của Jordani hiện nay bị m st ngay trước cửa ngi đền ny. Giữa Vm đ v al-Aksa c một vi phun nước lớn để cc tn đồ rửa chn trước khi bước vo khu vực linh thing. Khu vực ny ngừng mở cửa cho du khch 5 lần một ngy, vo thời gian cầu nguyện của cc tn đồ.

Tuy c tn l Khu Hồi gio nhưng nơi đy lại c rất nhiều di tch của người Cơ đốc như Nh thờ St. Anne, Nh tu kn v Nh thờ Ecce Homo. Vi thập kỷ gần đy, người Do thi bắt đầu định cư tại khu vực ny.

Theo như trong Kinh Thnh th Girusalem thời dựng Ngi đền Thứ hai (500 TCN) c 11 cửa v cc tn gọi thời đ đều khc với cc tn gọi by giờ. Duy nhất chỉ c cổng Phn (Dung gate), cổng b nhất xưa kia chuyn dng vận chuyển phn sc vật để lm nguyn liệu đốt sưởi ấm l cn giữ nguyn tn cũ. Cổng Phn ngy nay đ được mở rộng ra v đ l cổng chnh để vo khu Do Thi.

Ton cảnh thnh phố Girusalem hiện đại dưới nh bnh minh hay lung linh trong đn đm cũng mang một vẻ đẹp thing ling v kỳ vĩ. Bầu khng kh trn ngập đức tin, niềm hy vọng v trn trề sức sống bao trm ln cả thnh phố.

Vo thăm thnh cổ qua cổng Jaffa được xy dựng vo năm 1538 (tiếng Ảrập c nghĩa l yu qu để chỉ tổ phụ Abraham), l 1 trong số 7 cổng thnh cn được mở ngy nay ở Girusalem. Cổng thứ 8 l cổng Vng gắn liền với Ni Đền đ bị xy bịt kn.

Khu c những di tch thnh của Thin Cha gio

Nếu vo thnh cổ từ cổng Lion, ngang qua nh thờ St. Anna (nơi sinh của Thnh Anna mẹ của Đức mẹ Maria) thuộc khu Hồi gio v hướng về nh thờ Mộ Cha (nơi Cực Thnh của đạo Cơ đốc, cũng l nơi Cha Gisu bị đng đinh v phục sinh), tức l bạn đang đi trn một con đường nổi tiếng: con đường chịu nạn của Gisu Christ, nơi Người đ phải vc thập gi v chịu 9 khổ nạn trn đường hnh khổ cng với 5 khổ nạn ở Ni Sọ Golgotha.

Tới thăm nh thờ Mộ Cha v tận mắt ngắm nhn nơi Cha Gisu đ bị đng đinh trn thnh gi, đặt tay ln chn cy thnh gi để cầu nguyện. Rồi đến nơi đ tm thấy cy thnh gi sau khi Cha bị đng đinh v cả nơi m người ta cho rằng thi hi Cha đ nằm tại đ, cc tn đồ đi qua đều quỳ xuống v hn ln phiến đ. Trn tường l cc bức tranh ti hiện lại cảnh Cha sau khi bị đng đinh v chuẩn bị đưa đi chn cất. Cc khu đền thờ đều hết sức trang trọng v huyền nhiệm.

Nếu bạn l một tn đồ hay đơn giản chỉ l một người ham hiểu biết v khm những điều kỳ diệu trn thế giới th hy một lần tới thăm Girusalem, để được sống, được tận hưởng bầu khng kh ngập trn đức tin của hng trăm triệu tn đồ trn khắp thế giới tại nơi ny.

Ni Đền linh thing nằm ở pha đng nam của thnh phố Girusalem với hai khu di tch c nghĩa cực kỳ quan trọng đối với người Hồi gio. Nh thờ Khối đ Al Haram Al Sharif (c nghĩa l Vng đất cao qu) với hnh ảnh mi vm mu vng rực rỡ l biểu tượng tiu biểu của Girusalem.

Đến Girusalem du khch thăm nh thờ Mộ Cha v một số tu viện. Xem bức tường bờ Ty, thăm mộ của Đức mẹ Maria, thăm căn phng Cha Gisu dng bữa tối cuối cng với cc mn đồ; thăm di tch Cha Gisu bị hnh hnh, xem mộ vua David trn ngọn ni Zion. Muốn nhn ton cảnh Girusalem th ln ngọn ni Olives. Ban đm Girusalem cng nguy nga trng lệ hơn.

Rời Girusalem đi theo hướng ty nam th đến biển Chết, nơi c độ mặn cao đến nỗi khng sinh vật no c thể sống được. C những vữa muối nh ln trn mặt biển như những chiếc nấm khổng lồ. Biển Chết cn l nơi thấp nhất trn Tri đất: thấp hơn mực nước biển đến 365,76m. Tắm ở biển Chết thch nhất l thả lỏng người trn mặt biển để thư gin v khng cần biết bơi vẫn khng bị chm.

Từ Girusalem ngược ln hướng bắc dọc theo bờ đng sng Jordan, du khch đến thăm vng thung lũng Sharon, thăm cng vin quốc gia Beit Shean v đất Nazaret, nơi Cha Gisu sinh ra v lớn ln. Sau đ tham quan xứ Galilee v đến Tabgha, nơi Cha Gisu lm php mầu chia bnh m v c cho mun dn. Thật thch th khi đến vng Golan với những dy ni đ dựng đứng tuyệt đẹp. C thể vng qua vng bờ biển Địa Trung Hải đến Acre xem thnh phố Crusader ngầm dưới mặt đất d đ bị ph hủy nhưng vẫn cn nguyn dấu tch. Hay đi xuống hướng nam để đến vng Eilat xem những vch ni đ granite hơn 600 triệu năm tuổi cao sừng sững.