Baøi 52

Ñieàu raên thöù V
Toân troïng söï soáng.

(x. SGLC töø 2258 ñeán 2330).

"Ngöôi seõ khoâng phaïm toäi gieát ngöôøi" (Xh 20,13). "Anh em ñaõ nghe luaät daïy ngöôøi xöa raèng: chôù gieát ngöôøi. Ai gieát ngöôøi thì ñaùng bò ñöa ra toøa. Coøn Thaày, Thaày baûo anh em bieát, ai giaän anh em mình thì phaûi bò ñöa ra toøa" (Mt 5, 21-22). "Ai yeâu ngöôøi thì ñaõ chu toaøn leà luaät" (Rm 13,8). Tình yeâu phaûi ñöôïc theå hieän qua thaùi ñoä toân troïng ngöôøi khaùc maø tröôùc heát laø toân troïng söï soáng cuûa hoï, vì söï soáng laø quaø taëng quyù giaù nhaát Thieân Chuùa ban cho con ngöôøi. Vì theá, ñieàu raên thöù naêm naày daïy "khoâng ñöôïc gieát ngöôøi", hôn theá nöõa, coøn phaûi toân troïng söï soáng con ngöôøi, söï soáng toaøn dieän vaø trong moïi chieàu kích.

I. Toân troïng söï soáng con ngöôøi.

Söï soáng con ngöôøi coù giaù trò linh thaùnh vì ngay töø khôûi ñaàu, söï soáng ñaõ do chính Thieân Chuùa taïo döïng, vaø maõi maõi coù lieân heä ñaëc bieät vôùi Ñaáng Taïo Hoùa laø cuøng ñích cuûa noù. Caâu chuyeän Cain gieát em laø Abel cho thaáy ngay töø ñaàu lòch söû loaøi ngöôøi ñaõ coù caûnh maùu ñoå do huynh ñeä töông taøn. Cöïu öôùc luoân coi maùu nhö daáu hieäu linh thaùnh cuûa söï soáng (x.Lv 17,14) vaø xaùc ñònh raèng: "Ngöôi khoâng ñöôïc gieát ngöôøi voâ toäi cuõng nhö ngöôøi coâng chính" (Xh 23,7). Gieát ngöôøi voâ toäi laø xuùc phaïm naëng ñeán phaåm giaù con ngöôøi, vaø ñeán söï thaùnh thieän cuûa Ñaáng Taïo Hoùa. Chuùa Kitoâ ñaõ nhaéc laïi leänh truyeàn "Ngöôi khoâng ñöôïc gieát ngöôøi" (Mt 5,21) vaø coøn theâm raèng: "khoâng ñöôïc giaän, gheùt hoaëc oaùn thuø" (Mt 5,22). Ngöôøi coøn ñoøi moân ñeä "neáu bò vaõ maù phaûi, thì giô luoân maù traùi nöõa" (Mt 5,39) vaø "phaûi yeâu caû keû thuø" (Mt 5,44). Chính Ngöôøi cuõng ñaõ khoâng töï veä khi bò baét troùi vaø coøn baûo oâng Pheâroâ "caát göôm vaøo voû" (MT 26,52).

II. Töï veä chính ñaùng.

Yeâu meán baûn thaân laø moät nguyeân taéc caên baûn cuûa luaân lyù. Ta coù quyeàn chính ñaùng ñeå ñoøi hoûi moïi ngöôøi phaûi toân troïng quyeàn soáng cuûa ta. Neáu vì baûo veä söï soáng mình maø phaûi gieát keû gaây haán, thì khoâng phaïm toäi gieát ngöôøi. Söï töï veä chính ñaùng naày khoâng nhöõng laø moät quyeàn maø coøn laø moät boån phaän coát yeáu cuûa nhöõng ai coù traùch nhieäm ñoái vôùi söï soáng ngöôøi khaùc, ñoái vôùi lôïi ích chung cuûa gia ñình hay xöù sôû. Ñeå baûo veä lôïi ích chung cuûa xaõ hoäi, hoï phaûi laøm cho keû gaây haán khoâng theå taùc haïi nöõa. Giaùo huaán truyeàn thoáng cuûa Hoäi Thaùnh coâng nhaän raèng chaùnh quyeàn hôïp phaùp coù quyeàn vaø boån phaän tröøng phaït tuøy theo toäi naëng nheï, vaø trong caùc tröôøng hôïp toäi raát naëng thì ñöôïc phaït töû hình. Cuõng vì lyù do treân, caùc nhaø caàm quyeàn ñöôïc pheùp duøng voõ khí ñeå ñaåy lui nhöõng keû gaây haán khoûi ñòa phöông mình chòu traùch nhieäm. Hình phaït coù haäu quaû tröôùc heát laø ñeå buø tröø söï maát traät töï do toäi gaây ra. Neáu phaïm nhaân töï nguyeän chòu phaït thì hình phaït coù giaù trò ñeàn toäi. Hình phaït coøn coù haäu quaû baûo veä traät töï coâng coäng vaø an ninh cuûa moïi ngöôøi. Sau heát, hình phaït cuõng coù giaù trò söûa chöõa, phaûi laøm heát söùc mình cho noù giuùp phaïm nhaân ñeàn buø toäi (x.Lc 23, 40-41). Neáu chæ duøng nhöõng bieän phaùp khoâng ñoå maùu cuõng ñuû ñeå baûo veä traät töï an ninh thì nhaø caàm quyeàn neân söû duïng, vì nhö theá phuø hôïp hôn vôùi lôïi ích chung vaø phaåm giaù con ngöôøi.

III. Nhöõng toäi nghòch ñieàu raên V

1. Toäi coá yù gieát ngöôøi:

Ai tröïc tieáp vaø coá yù gieát ngöôøi laø phaïm toäi naëng. Keû gieát ngöôøi cuõng nhö keû coá yù coäng taùc trong vieäc gieát ngöôøi ñeàu phaïm toäi keâu oaùn thaáu trôøi (x. St 4,10). Gieát con caùi, anh em, cha meï, ngöôøi baïn hoân phoái cuûa mình laø nhöõng toäi naëng ñaëc bieät, vì caét ñöùt caû tình nghóa maùu muû töï nhieân. Ai coá yù gaây cheát cho ngöôøi khaùc caùch giaùn tieáp, nghóa laø ñeå maëc cho ngöôøi khaùc phaûi nguy töû, hoaëc töø choái giuùp ngöôøi ñang gaëp nguy töû cuõng phaïm ñeán ñieàu raên naày. Tröø khi coù lyù do quan troïng (ñeå maëc ngöôøi khaùc cheát ñoùi maø khoâng tìm caùch giuùp laø toäi naëng).

2. Phaù thai:

Phaûi tuyeät ñoái toân troïng vaø baûo veä söï soáng con ngöôøi ngay töø luùc thuï thai laøm ngöôøi. Ñaõ laø ngöôøi, laø phaûi ñöôïc nhìn nhaän coù quyeàn cuûa con ngöôøi, trong ñoù quyeàn ñöôïc soáng cuûa ngöôøi voâ toäi laø quyeàn baát khaû xaâm phaïm (x. CDF 1,1). Ngay töø khi thuï thai, baøo thai phaûi ñöôïc ñoái xöû nhö moät nhaân vò, ñöôïc baûo veä toaøn veïn, ñöôïc chaêm soùc chöõa trò vôùi heát khaû naêng nhö moïi ngöôøi khaùc. Ngay töø theá kyû I, Hoäi Thaùnh ñaõ khaúng ñònh raèng moïi cuoäc coá tình phaù thai laø traùi luaân lyù. Giaùo huaán naày vaãn khoâng heà thay ñoåi. Tröïc tieáp phaù thai nghóa laø duøng vieäc phaù thai nhö moät muïc ñích, hay moät phöông tieän ñeàu traùi luaät luaân lyù caùch naëng. "Phaù thai vaø gieát treû em laø toäi aùc gheâ tôûm" (MV 51,3). Coäng taùc tích cöïc vaøo vieäc phaù thai cuõng laø toäi naëng. Hoäi Thaùnh phaït vaï tuyeät thoâng cho toäi ñoù "Ai thöïc hieän vieäc phaù thai coù keát quaû thì maéc vaï tuyeät thoâng" (CIC soá 1348), laøm nhö theá Hoäi Thaùnh khoâng muoán thu heïp loøng thöông xoùt, nhöng muoán neâu baät söï traàm troïng cuûa toäi phaù thai, vaø söï thöông toån khoâng theå naøo söûa chöõa ñöôïc ñaõ gaây ra cho treû voâ toäi bò gieát cheát, cho cha meï vaø cho caû xaõ hoäi. Saûn xuaát caùc thai nhi ñeå khai thaùc nhö vaät lieäu cho sinh hoïc cuõng laø voâ luaân lyù.

3. Laøm cheát eâm dòu:

Nhöõng ngöôøi ñau yeáu, khuyeát taät caàn ñöôïc naâng ñôõ ñeå soáng ñôøi bình thöôøng nhö coù theå ñöôïc. Tröïc tieáp laøm cho hoï ñöôïc cheát eâm dòu, laø khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc veà luaân lyù, duø vôùi baát cöù lyù do hay trong phöông tieän naøo, vì nghòch vôùi phaåm giaù con ngöôøi vaø xuùc phaïm ñeán Thieân Chuùa, Ñaáng Taïo Hoùa. Neáu ngöng duøng caùc thuoác quaù toán keùm, nguy hieåm, quaù khaùc thöôøng hoaëc khoâng xöùng vôùi keát quaû mong muoán, vaø vì theá ñöông söï phaûi cheát thì hôïp phaùp. Vì khoâng phaûi muoán laøm cheát, nhöng chæ laø chaáp nhaän khoâng theå ngaên ñöôïc söï cheát. Nhöng vieäc naày phaûi ñöôïc chính beänh nhaân, hay ngöôøi höôûng quyeàn tröôùc phaùp luaät quyeát ñònh.

4. Töï saùt:

Moãi ngöôøi coù traùch nhieäm tröôùc Thieân Chuùa veà söï soáng cuûa mình, vì Thieân Chuùa môùi laø chuû toái cao cuûa söï soáng, phaàn ta phaûi ñoùn nhaän söï soáng vôùi loøng bieát ôn, vaø baûo veä noù vì danh döï vaø vì ôn cöùu ñoä cho linh hoàn. Ta chæ laø quaûn lyù chöù khoâng laøm chuû söï soáng. Töï saùt laø toäi naëng nghòch lyù vôùi ñöùc coâng baèng, ñöùc caäy vaø ñöùc aùi, vì noù nghòch vôùi baûn naêng sinh toàn, nghòch naëng vôùi loøng yeâu mình caùch chính ñaùng, xuùc phaïm ñeán ñöùc yeâu ngöôøi, vì caét ñöùt caùch baát coâng moái tình lieân ñôùi boù buoäc mình phaûi coù vôùi gia ñình, ñaát nöôùc vaø nhaân loaïi, nhaát laø nghòch vôùi Thieân Chuùa haèng soáng. Coá yù coäng taùc vaøo vieäc töï saùt laø vieäc traùi luaân lyù. Töï saùt vì bò thaàn kinh roái loaïn naëng, vì quaù lo aâu sôï haõi tröôùc thöû thaùch, tröôùc ñau khoå, hoaëc bò tra taán thì traùch nhieäm giaûm ñi. Ta khoâng neân tuyeät voïng coi ngöôøi töï saùt laø ñaõ maát ôn cöùu ñoä, vì Thieân Chuùa coù ñuû caùch ñeå taïo cô hoäi cho hoï aên naên saùm hoái. Hoäi Thaùnh caàu nguyeän cho nhöõng ngöôøi muoán huûy hoaïi mình.

IV. Toân troïng phaåm giaù con ngöôøi.

Ñieàu raên V khoâng chæ ngöng laïi ôû nhöõng caám ñoaùn, nhöng coøn môøi goïi toân troïng söï soáng caùch tích cöïc vaø toaøn dieän.

1. Toân troïng söï soáng thieâng lieâng:

Laøm göông xaáu laø caùm doã ngöôøi khaùc, laø phaù hoaïi nhaân ñöùc vaø söï ngay chính, laø loâi keùo ngöôøi khaùc vaøo choã maát linh hoàn. Göông xaáu laø toäi naëng, khi duøng haønh ñoäng hoaëc khoâng haønh ñoäng ñeå coá tình laøm cho ngöôøi khaùc phaïm toäi naëng. Göông xaáu trôû thaønh toäi naëng ñaëc bieät tuøy theo uy theá cuûa ngöôøi gaây ra. (Thaày daïy, nhaø giaùo duïc) (x.Mt 7,15) vaø tuøy theo söï yeáu ñuoái cuûa ngöôøi chòu aûnh höôûng cuûa noù. "Nhöõng ai laøm côù cho moät trong nhöõng keû beù moïn ñang tin Thaày ñaây phaûi sa ngaõ, thì thaø treo coái ñaù lôùn vaøo coå noù maø xoâ cho chìm xuoáng ñaùy bieån coøn hôn" (MT 18,6). Luaät phaùp, cô cheá, thôøi trang, dö luaän ñeàu coù theå gaây göông xaáu, vaø baát cöù ngöôøi naøo cuõng coù theå gaây ra göông xaáu, laøm göông xaáu thì phaûi chòu traùch nhieäm veà haäu quaû xaáu maø mình tröïc tieáp hay giaùn tieáp gaây ra. "Khoâng theå khoâng coù göông xaáu, nhöng khoán cho ai laøm göông xaáu" (Lc 17,1).

2. Toân troïng söùc khoûe:

Söï soáng vaø söùc khoûe phaàn xaùc laø nhöõng cuûa caûi quyù baùu Thieân Chuùa trao ban, ta phaûi chaêm lo cho hôïp lyù, ñoàng thôøi phaûi toân troïng nhöõng nhu caàu cuûa ngöôøi khaùc vaø cuûa coâng ích. Xaõ hoäi phaûi trôï giuùp ñeå chaêm lo söùc khoûe cho coâng daân coù ñuû ñieàu kieän sinh soáng ñeå phaùt trieån vaø ñaït tôùi möùc tröôûng thaønh nhö: aên, maëc, nhaø cöûa, vieäc laøm, tröôøng hoïc... Tuy nhieân, luaân lyù khoâng coå voõ cho vieäc toân thôø thaân xaùc, duøng taát caû moïi söï chæ ñeå lo saéc ñeïp vaø thaønh coâng veà theå thao. Caàn phaûi giöõ nhaân ñöùc tieát ñoä, traùnh moïi thöù thaùi quaù veà aên nhaäu, huùt thuoác, duøng thuoác. Nhöõng ngöôøi nghieän röôïu hoaëc ham chaïy xe toác ñoä cao, gaây nguy hieåm ñeán söï an toaøn cuûa ngöôøi khaùc, cuõng nhö chính mình ñeàu coù toäi naëng. Duøng ma tuùy laøm huûy hoaïi söùc khoûe vaø söï soáng mình laø toäi naëng, tröø khi ñeå chöõa beänh thöïc söï. Vieäc leùn saûn xuaát vaø buoân laäu ma tuùy ñeàu laø haønh vi gaây göông xaáu, vì laø tröïc tieáp coäng taùc ñeå daãn ñeán nhöõng vieäc traùi luaân lyù naëng.

3. Toân troïng con ngöôøi vaø nghieân cöùu khoa hoïc:

Nhöõng nghieân cöùu cuûa khoa hoïc, y hoïc hay taâm lyù hoïc veà con ngöôøi hoaëc veà caùc nhoùm ngöôøi, coù theå giuùp chöõa trò beänh taät vaø thaêng tieán söùc khoûe cuûa moïi ngöôøi. Nhöng ñeå tìm toøi vaø nghieân cöùu treân thaân theå con ngöôøi, khoâng theå cho pheùp nhöõng haønh vi töï chuùng nghòch vôùi phaåm giaù con ngöôøi vaø luaät luaân lyù, duø ñöông söï ñoù coù öng thuaän cuõng khoâng ñöôïc. Vieäc thí nghieäm nhö theá cuõng khoâng hôïp phaùp, neáu noù coù theå gaây cho söï soáng hoaëc söï veïn toaøn theå lyù hay taâm lyù cuûa ñöông söï nhöõng ruûi ro khoâng töông xöùng vaø coù theå traùnh ñöôïc. Nhöõng thí nghieäm treân thaân theå con ngöôøi ñeàu khoâng phuø hôïp vôùi phaåm giaù con ngöôøi, neáu laïi khoâng ñöôïc ñöông söï hay ngöôøi coù thaåm quyeàn öng thuaän roõ raøng. Ví duï: Vieäc caét vaø caáy caùc cô quan cuûa ngöôøi naày cho ngöôøi kia.

4. Toân troïng söï toaøn veïn cuûa thaân theå:

Nhöõng vuï baét coùc vaø baét laøm con tin ñeå gaây kinh hoaøng, vaø duøng ñe doïa gaây aùp löïc khuûng khieáp cho naïn nhaân, ñeàu khoâng hôïp luaân lyù. Vieäc khuûng boá baèng ñe doïa, gaây thöông tích vaø gieát cheát khoâng caàn phaân bieät gì caû, laø nghòch naëng vôùi ñöùc coâng baèng vaø baùc aùi. Vieäc tra taán duøng baïo löïc ñoái vôùi thaân xaùc hay tinh thaàn coát ñeå laáy cung, ñeå tröøng phaït phaïm nhaân, gaây khieáp sôï cho keû choáng ñoái, thoûa maõn loøng caêm thuø, ñeàu nghòch vôùi söï toân troïng con ngöôøi vaø phaåm giaù hoï. Vieäc coá yù tröïc tieáp caét boû hoaëc laøm voâ sinh moät phaàn thaân theå cuûa nhöõng ngöôøi voâ toäi ñeàu traùi luaät luaân lyù, tröø khi lyù do chöõa trò theo y hoïc.

5. Toân troïng ngöôøi cheát:

Phaûi chuù yù chaêm soùc ngöôøi ñang haáp hoái, ñeå giuùp hoï soáng nhöõng giaây phuùt cuoái ñôøi trong danh döï vaø an bình, baèng lôøi caàu nguyeän, vaø giuùp hoï laõnh caùc bí tích ñeå hoï söûa soaïn gaëp gôõ Thieân Chuùa. Xaùc ngöôøi qua ñôøi phaûi ñöôïc kính troïng yeâu meán vôùi nieàm tin vaø hy voïng xaùc seõ soáng laïi. Vieäc choân caát ngöôøi cheát laø vieäc thöông xoùt theå xaùc, ñeå toû loøng kính con caùi Thieân Chuùa, laø ñeàn thôø Chuùa Thaùnh Thaàn. Vieäc hieán taëng caùc phaàn thaân theå sau khi cheát laø hôïp phaùp vaø ñaùng khen. Hoäi Thaùnh cho pheùp hoûa taùng neáu khoâng toån haïi ñeán nieàm tin veà vieäc xaùc soáng laïi (x.CIC soá 1176,3).

V. Baûo veä hoøa bình

  1. Khi Chuùa daïy: "chôù gieát ngöôøi" laø ñoøi hoûi coù hoøa bình trong taâm hoàn, vaø toá caùo raèng söï giaän gheùt ñeán gieát ngöôøi laø voâ luaân lyù. Muoán traû thuø cho ñieàu xaáu do ngöôøi ñaùng phaûi phaït gaây ra laø baát hôïp phaùp, nhöng neân baét hoï ñeàn buø ñeå hoï söûa tính xaáu vaø gìn giöõ coâng baèng. Neáu giaän ñeán noãi coá tình gieát hoaëc gaây thöông tích naëng thì phaïm toäi nghòch ñöùc aùi (x.MT 5,22). Gheùt ngöôøi laø toäi khi coá yù muoán ñieàu xaáu cho hoï. Gheùt ngöôøi thaønh toäi naëng khi coá yù muoán ñieàu naëng cho hoï "Haõy yeâu keû thuø vaø caàu nguyeän cho nhöõng keû ngöôïc ñaõi anh em. Nhö vaäy anh em môùi ñöôïc trôû neân con caùi cuûa Cha anh em" (Mt 5,44-45). "Hoøa bình khoâng haún laø vaéng boùng chieán tranh, cuõng khoâng giaûn löôïc vaøo vieäc caân baèng giöõa caùc löïc löôïng ñoâi beân" (MV 78). Khoâng theå coù hoøa bình ôû traàn gian neáu khoâng duy trì ñöôïc nhöõng lôïi ích cuûa moïi ngöôøi, söï giao löu töï do giöõa moïi ngöôøi, söï toân troïng phaåm giaù con ngöôøi vaø caùc daân toäc vaø tình huynh ñeä beàn vöõng. Hoøa bình laø "coù traät töï yeân oån", laø "coâng trình cuûa coâng baèng", laø "hieäu quaû cuûa ñöùc aùi" (x.MV 78). Hoøa bình döôùi theá laø hình aûnh cuûa hoa traùi cuûa hoøa bình Chuùa Kitoâ, laø "Hoaøng töû Hoøa bình" (Is 9,5) laø Ñaáng ñaõ tuyeân boá "Phuùc cho ai xaây döïng hoøa bình" (Mt 5,9).
  2. Traùnh chieán tranh: Vì chieán tranh naøo cuõng gaây bao tai hoïa vaø baát coâng, neân Hoäi Thaùnh thoâi thuùc moïi ngöôøi caàu nguyeän vaø hoaït ñoäng ñeå "loøng nhaân töø" Thieân Chuùa giaûi thoaùt ta khoûi aùch noâ leä chieán tranh. Tuy nhieân, bao laâu coøn coù nguy cô xaûy ra chieán tranh, vaø bao laâu chöa coù moät uy quyeàn quoác teá coù thaåm quyeàn vaø coù trong tay nhöõng löïc löôïng ñaày ñuû, ngöôøi ta seõ khoâng theå khöôùc töø quyeàn töï veä chính ñaùng cuûa caùc nhaø caàm quyeàn, moät khi ñaõ taän duïng caùc khaû naêng daøn xeáp hoøa bình (MV 79,4). Ñeå coù theå thi haønh quyeàn töï veä chính ñaùng baèng quaân löïc, caàn xem xeùt ñeå hoäi ñuû caùc ñieàu kieän sau:
  • Nhöõng thieät haïi do beân gaây haán gaây ra cho quoác gia vaø cho coäng ñoàng caùc quoác gia phaûi laâu daøi, naëng neà, vaø chaéc chaén.
  • Taát caû nhöõng phöông tieän khaùc ñeå chaám döùt tình traïng treân, toû ra khoâng thöïc thi ñöôïc hoaëc voâ hieäu quaû.
  • Coù ñuû nhöõng ñieàu kieän nghieâm chænh ñeå thaønh coâng.
  • Vieäc söû duïng voõ khí khoâng mang laïi nhöõng tai haïi vaø xaùo troän nghieâm troïng, hôn laø tai haïi caàn phaûi loaïi tröø. Muoán coù ñieàu kieän naày caàn phaûi caân nhaéc kyõ ñeán söùc maïnh huûy dieät cuûa caùc phöông tieän chieán tranh hieän ñaïi. Trong tröôøng hôïp phaûi tieán haønh chieán tranh töï veä, chaùnh quyeàn coù quyeàn vaø boån phaän aùp ñaët treân coâng daân nhöõng nghóa vuï caàn thieát cho vieäc quoác phoøng. "Ñoái vôùi nhöõng ai hy sinh phuïc vuï toå quoác trong quaân nguõ, hoï cuõng phaûi coi mình nhö nhöõng ngöôøi ñem laïi an ninh vaø töï do cho caùc daân toäc. Vaø neáu hoï chu toaøn boån phaän naày hoï thöïc söï ñoùng goùp vaøo vieäc cuõng coá hoøa bình"? (MV 79,5). Tuy nhieân, duø trong chieán tranh, luùc naøo caùc luaät luaân lyù cuõng coù hieäu löïc, "khoâng phaûi vì chieán tranh ñaõ chaúng may khai dieãn maø caùc ñoái phöông ñeàu ñöôïc cho pheùp laøm gì thì laøm" (Mv 79). Phaûi toân troïng vaø ñoái xöû nhaân ñaïo vôùi nhöõng ngöôøi khoâng chieán ñaáu, vôùi thöông binh vaø tuø binh. Nhöõng haønh ñoäng cuõng nhö nhöõng leänh truyeàn ñöôïc suy tính nhöng traùi vôùi nhaân quyeàn vaø traùi vôùi caùc nguyeân taéc phoå quaùt ñeàu laø toäi aùc. Caàn phaûi choáng laïi nhöõng meänh leänh nhö vaäy. "Moïi haønh vi chieán tranh nhaèm tieâu dieät böøa baõi caû moät thaønh phoá hoaëc nhöõng vuøng roäng lôùn vôùi daân cö ôû ñoù, laø moät toäi aùc choáng laïi Thieân Chuùa vaø chính con ngöôøi. Caàn phaûi cöïc löïc vaø khoâng ngaàn ngaïi leân aùn nhöõng toäi aùc ñoù" (MV 80). Caùc voõ khí hieän ñaïi nhö voõ khí haïch taâm hay hoùa hoïc, raát deã daøng gaây neân nhöõng toäi aùc nhö vaäy.
  1. Vieäc chaïy ñua vuõ khí khi khoâng baûo ñaûm hoøa bình maø "laø moät veát thöông traàm troïng cuûa nhaân loaïi, vaø noù xuùc phaïm ngöôøi ngheøo moät caùch khoâng theå tha thöù ñöôïc" (MV 81). Vieäc saûn xuaát vaø buoân baùn vuõ khí coù aûnh höôûng ñeán coâng ích cuûa caùc quoác gia vaø coäng ñoàng quoác teá. Caùc chính phuû coù quyeàn vaø boån phaän ñieàu chænh vieäc ñoù. Vieäc tìm kieám lôïi nhuaän cho caù nhaân hay cho coäng ñoàng, khoâng theå bieän minh cho nhöõng haønh ñoäng chæ khôi theâm baïo löïc vaø tranh chaáp giöõa caùc quoác gia, taùc haïi ñeán traät töï phaùp lyù quoác teá. Chính nhöõng baát coâng, nhöõng cheânh leäch quaù ö veà kinh teá hay xaõ hoäi, söï ghen töông, ngôø vöïc vaø kieâu ngaïo ñang soâi suïc giöõa moïi ngöôøi vaø moïi daân toäc, vaãn khoâng ngöøng ñe doïa hoøa bình vaø gaây ra chieán tranh. Thöïc vaäy. "Bao laâu con ngöôøi coøn laø nhöõng keû toäi loãi, thì hieåm hoïa chieán tranh coøn ñe doïa, vaø vaãn seõ coøn ñe doïa cho tôùi khi Chuùa Kitoâ laïi ñeán. Tuy nhieân, chöøng naøo nhôø söï hieäp nhaát trong tình thöông, con ngöôøi thaéng vöôït ñöôïc toäi loãi thì cuõng thaéng vöôït ñöôïc baïo löïc, cho tôùi khi lôøi sau ñaây ñöôïc hoaøn taát: "Hoï seõ reøn göôm thaønh löôõi caøy, vaø giaùo thaønh löôõi lieàm. Caùc daân toäc seõ khoâng ruùt göôm ñaâm cheùm nhau vaø khoâng coøn taäp luyeän chieán tranh nöõa" (MV 78). "Phuùc cho nhöõng ai xaây döïng hoøa bình, vì hoï seõ ñöôïc laø con Thieân Chuùa" (Mt 5,9).