Baøi noùi chuyeän cuûa Ban Bieân Taäp Chöông Trình

Kính thöa Quí vò vaø Caùc baïn,

Ñaàu theá kæ 17, nghóa laø caùch ñaây gaàn 400 naêm, ñaõ coù moät ngöôøi YÙ tôùi Ñaøng Trong, nghóa laø mieàn Nam Vieät Nam. Trong gaàn naêm naêm trôøi, oâng ñaõ tìm hieåu, nhaän ñònh veà ñaát nöôùc vaø con ngöôøi Vieät Nam, ñeå roài vaøo nhöõng naêm 1621-1622, oâng ñaõ vieát moät baûn töôøng trình ñaày laïc quan vaø trìu meán veà ñaát Vieät ngöôøi Vieät. Ngöôøi aáy teân laø Cristophoro Borri, moät giaùo só Coâng giaùo.

Trong baûn töôøng trình naøy, khi nhaän ñònh veà ngöôøi Vieät Nam, Cristoporo Borri ghi nhaän ngöôøi Vieät Nam hieàn laønh, troïng khaùch, lòch thieäp, hoøa nhaõ vaø nhaát laø coù loøng quaûng ñaïi. OÂng noùi theâm raèng ngöôøi Vieät Nam coù nhieàu tröôøng hoïc vaø ngöôøi ta chuyeân chuù ñoïc saùch thaùnh hieàn. Tuy khoâng coù tröôøng daïy Y Khoa, nhöng hoï coù nhöõng löông y thôøi danh vaø nhöõng moùn thuoác raát hieäu nghieäm, chính baûn thaân oâng cuõng ñaõ töøng ñöôïc nhöõng vò löông y naøy trò beänh cho. OÂng toû loøng kính troïng ñaëc bieät Ñöùc Khoång Töû vaø Ñöùc Phaät vaø oâng nhaän ñònh raèng ngöôøi Vieät Nam tin coù moät Thöôïng Ñeá döïng neân muoân loaøi muoân vaät, cuõng nhö tin con ngöôøi coù linh hoàn baát töû.

Cristoporo Borri cuõng nhaéc tôùi nhöõng thuù röøng vaø thoå saûn Vieät Nam. OÂng nhaéc ñeán voi, teâ giaùc. Veà traùi caây, oâng bieát khaù nhieàu, ñaëc bieät laø traùi saàu rieâng maø oâng coi nhö moät moùn traùng mieäng sang nhaát AÂu chaâu thôøi ñoù. OÂng cuõng bieát caû moùn yeán, laøm baèng toå nhöõng con chim nhoû mieàn bieån.

Toùm laïi, qua baûn töôøng trình naøy, Cristophoro Borri toû ra raát yeâu meán ñaát nöôùc vaø con ngöôøi Vieät Nam, laïi nhaän ñònh raèng ngöôøi Vieät coù moät taám loøng tin töôûng vaøo Thöôïng Ñeá, raát saün saøng ñoùn nhaän ñaïo Chuùa.

Quí vò vaø caùc baïn thaân meán, Cristophoro Borri chæ laø moät trong haèng ngaøn giaùo só Taây phöông ñeán Vieät Nam, trong ñoù coù caû Alexandre de Rhode, moät ngöôøi coù coâng lôùn trong vieäc cheá taùc chöõ Quoác ngöõ, laø thöù chöõ tieän duïng maø chuùng ta ñang duøng baây giôø, ñang khi nhöõng nöôùc laân bang khaùc nhö Trung Hoa, Nhaät, Ñaïi Haøn, Thaùi, Mieân, Laøo... vaãn phaûi duøng nhöõng thöù chöõ raát khoù hoïc, khoù hieåu. Nhöõng vò giaùo só aáy ñeán ñaát nöôùc ta vôùi moät muïc ñích duy nhaát laø ñem Tin Vui cuûa Chuùa Gieâsu ñeán giôùi thieäu vôùi ngöôøi Vieät Nam. Taát caû nhöõng vò giaùo só naøy, ñeå ñaët chaân ñeán ñaát nöôùc Vieät Nam, ñaõ phaûi chòu raát nhieàu gian khoå, nhieàu vò phaûi aån troán trong caùc cuoäc luøng baét, nhieàu bò bò tuø ñaøy, bò gieát, nhöng vò naøo cuõng tha thieát yeâu meán ngöôøi Vieät vaø soáng cheát vôùi maûnh ñaát Vieät Nam trong söù meänh truyeàn baù Tin Vui cuûa Chuùa Gieâsu. Nhöõng giaùo só naøy khoâng lieân heä gì tôùi chuyeän thöïc daân Phaùp xaâm chieám Vieät Nam vôùi yù ñoà ñen toái laø chieám ñaát nöôùc ta theo chính saùch thöïc daân cuûa hoï. Ñaây laø söï kieän xaûy ra caû theá kæ sau khi caùc giaùo só Taây phöông ñeán truyeàn giaùo taïi Vieät Nam. Neáu ngöôøi Vieät quyeát taâm ñaùnh ñuoåi thöïc daân Phaùp thì laïi noàng nhieät ñoùn nhaän Tin Vui Phuùc AÂm cuûa Chuùa Gieâsu. Nhieàu ngöôøi Vieät, trong ñoù coù caû thöôøng daân laãn ngöôøi quyeàn quí ñaõ tin nhaän Chuùa Gieâsu vaø xin röûa toäi. Do hoaøn caûnh lòch söû, coù khi ngöôøi Coâng giaùo Vieät Nam ñöôïc töï do theo ñaïo, cuõng coù khi bò vua quan caám ñoaùn, nhöng trong baát cöù hoaøn caûnh naøo, ngöôøi Coâng giaùo Vieät Nam cuõng giöõ vöõng Ñöùc Tin cuûa mình, maëc duø bò baét bôù, tuø ñaøy hay gieát cheát. Phaàn caùc vò giaùo só ñeán truyeàn giaùo thì quyeát taâm ôû laïi ñaát nöôùc Vieät Nam, cho duø bò luøng baét, tra taán vaø xöû töû. Moät soá vua quan caám ñoaùn ñaïo Coâng giaùo, beân ngoaøi vì nhieàu lí do khaùc, nhöng beân trong laø hai lí do chính: thöù nhaát laø muoán baûo veä quyeàn haønh, vì ñaïo Chuùa daïy raèng moïi ngöôøi ñeàu bình ñaúng tröôùc maët Chuùa, duø ngöôøi ta coù laø thöôøng daân hay quyeàn quí chöùc töôùc thì cuõng ñöôïc coi nhö nhau; thöù hai laø muoán baûo veä quyeàn ña theâ, vì ñaïo Chuùa daïy ngöôøi ta soáng moät vôï moät choàng vaø chung thuûy vôùi nhau cho ñeán cheát. Trong giai ñoaïn ñau thöông cuûa moät soá trieàu ñaïi ñôøi nhaø Nguyeãn, nhieàu ngöôøi Coâng giaùo cuõng nhö caùc giaùo só bò luøng baét hay bò phaân taùn ñi caùc laøng khaùc khoâng phaûi laø queâ quaùn cuûa mình, hoï ñöôïc nhöõng ñoàng baøo thuoäc toân giaùo khaùc giuùp ñôõ cho aån giaáu cuõng nhö trôï giuùp veà caùc phöông dieän khaùc. Ngöôøi Coâng giaùo goïi nhöõng ñoàng baøo theo toân giaùo khaùc laø "ngöôøi löông", nghóa laø nhöõng ngöôøi toát. "Löông" coù nghóa laø toát, hieàn laønh. Haèng traêm ngaøn ngöôøi Coâng giaùo ñaõ bò gieát cheát vì cöông quyeát giöõ vöõng Ñöùc Tin cuûa mình. Naêm 1988, Giaùo Hoäi Coâng Giaùo hoaøn vuõ ñaõ toân phong 117 vò trong soá nhöõng ngöôøi bò gieát cheát vì Ñöùc Tin ñoù leân haøng caùc Thaùnh, ñöôïc toaøn theå theá giôùi Coâng Giaùo toân kính vaø caàu khaán.

Kính thöa Quí vò vaø caùc baïn, nhìn laïi nhöõng trang söû ñaõ qua, chuùng ta khoâng ñoå loãi cho ai, cuõng khoâng than phieàn oaùn traùch, maø chæ ñöa ra moät nhaän ñònh: ñaïo Coâng giaùo vôùi Tin Vui cuûa Chuùa Gieâsu sôû dó ñöôïc ngöôøi Vieät noàng nhieät ñoùn nhaän, vì ñaïo aáy, Tin Vui aáy raát hoøa hôïp vôùi vaên hoùa daân toäc Vieät, tin nhaän Trôøi laø ñaáng taïo döïng muoân loaøi muoân vaät, laø ñaáng ñöôïc taát caû moïi ngöôøi toân thôø, caàu khaán, laø ñaáng ban ôn laønh cho taát caû chuùng ta. Ñaïo Coâng Giaùo xaùc ñònh roõ cho chuùng ta Trôøi laø ñaáng naøo, baûn theå cuûa Ngaøi ra sao vaø giôùi thieäu vôùi chuùng ta caùch toân thôø Ngaøi ñuùng nhö yù Ngaøi muoán.

Ngaøy Chuùa nhaät 24 thaùng 11 naøy, toaøn theå Giaùo Hoäi Coâng Giaùo, caùch rieâng ngöôøi Coâng Giaùo Vieät Nam haân hoan möøng leã Caùc Thaùnh Töû Ñaïo Vieät Nam. Trong nieàm haân hoan ñoù, chuùng toâi muoán chia seû vôùi quí vò vaø caùc baïn Ñöùc Tin Coâng Giaùo, moät ñöùc tin kieân cöôøng baát khuaát tröôùc moïi quyeàn löïc, moät ñöùc tin ñöùng vöõng tröôùc nhöõng gian nguy vaø baùch haïi, moät ñöùc tin taïo neân moät toân giaùo thôø kính Ñöùc Chuùa Trôøi treân heát moïi söï vaø yeâu thöông ngöôøi khaùc nhö chính baûn thaân mình. Cuõng vôùi buoåi phaùt thanh naøy, chuùng toâi öôùc mong Quí vò vaø caùc baïn hieåu roõ hôn veà hoaøn caûnh lòch söû, ñeå bieát raèng ñaïo Coâng Giaùo khoâng lieân quan ñeán cuoäc xaâm laêng cuûa thöïc daân Phaùp ñoái vôùi ñaát nöôùc ta. Traùi laïi, ngöôøi Coâng giaùo Vieät Nam ñaõ saùt caùnh cuøng ñoàng baøo, quyeát taâm giaønh laïi neàn ñoäc laäp cho daân toäc.

Traân troïng kính chaøo quí vò vaø caùc baïn.

Return to Table of Contents